Thông tin Làng Hành Thiện

Thông báo về việc khai trương website của làng Hành Thiện

2011-02-21T00:08:00.000-08:00

Với truyền thống quý báu của mình, làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường vẫn còn lưu giữ được những di tích lịch sử, văn hóa gắn liền với lịch sử dân tộc.

Cùng với sự phát triển của làng, người làng Hành Thiện đã tỏa đi khắp đất nước, khắp năm châu, nhưng vẫn luôn giữ được những nét riêng của mình. Các hội đồng hương hoạt động rất hiệu quả trong việc nối kết những người dân Hành Thiện…

Trong thời gian tới, để việc kết nối hiệu quả hơn, Ban liên lạc Hội đồng hương làng Hành Thiện với sự hỗ trợ của các bạn trẻ sẽ xây dựng trang mạng (website) chính thức của làng Hành Thiện tại địa chỉ www.langhanhthien.com. Với việc phát triển của CNTT, hi vọng website Hành Thiện sẽ là nơi để những người dân Hành Thiện ở bốn phương có thể thỏa nỗi nhớ quê hương...

Rất mong bà con cô bác, các nhà hảo tâm cũng như các bạn trẻ có khả năng, nhiệt tình, mong muốn đóng góp công sức cho quê hương cùng tham gia hỗ trợ Ban biên tập website

Thông tin liên hệ:

Ban liên lạc Hội đồng hương làng Hành Thiện

Địa chỉ : Trường Tiểu học A Xuân Hồng (Xuân Hồng, Xuân Trường, Nam Định)
Điện thoại: (03503) 886 043 (Trường Tiểu học A Xuân Hồng)
hoặc 0168 314 1189 (Nguyễn Văn Ninh – BBT website)
Email : hanh_thien_village@yahoo.com hoặc hanhthienonline@gmail.com

Thông báo của blog Thông tin làng Hành Thiện:

Từ khi tôi giới thiệu thông tin về làng trên các diễn đàn, website, đến khi lập ra các blog langhanhthien.blogspot.com, langhanhthien.wordpress.com, facebook.com/langHanhThien,... đã nhận được rất nhiều sự ủng hộ của bà con cô bác và các bạn muốn tìm hiểu về làng, muốn gặp gỡ, giao lưu với đồng hương. Tôi rất cảm kích trước những tấm lòng ấy.

Ông cha ta có câu: "Một cây làm chẳng nên non/ Ba cây chụm lại nên hòn núi cao", huống hồ, dân làng ta từ xưa đến nay đã có truyền thống đoàn kết, tương trợ lẫn nhau. Khi còn ở làng thì "lá lành đùm lá rách", khi đi xa thì lập hội đồng hương, hội tương tế... để giúp đỡ nhau nơi đất khách quê người.

Đến nay, với mong muốn cùng với các bạn có chung niềm đam mê, chung tình yêu với làng, tôi quyết định đóng cửa các blog này và chuyên tâm xây dựng website, diễn đàn làng Hành Thiện, thuộc sự quản lý của Ban liên lạc Hội đồng hương làng Hành Thiện, nhằm xây dựng một trang thông tin có chất lượng, uy tín, đáp ứng được nhu cầu của đông đảo bà con. Vì thế, rất mong mọi người tiếp tục ủng hộ, tham gia và tìm hiểu thêm thông tin về làng Hành Thiện qua website http://langhanhthien.com

Xin chân thành cảm ơn!

Thông báo họp đồng hương làng Hành Thiện tại Hà Nội Xuân Tân Mão 2011

2011-02-16T08:00:00.000-08:00

Hội đồng hương Hành Thiện tại Hà Nội tổ chức gặp mặt đầu xuân Tân Mão 2011 vào 8h00 Chủ nhật ngày 20/2/2011 (tức 18 tháng Giêng năm Tân Mão) tại Hội trường ĐH Văn hóa, 418 Đường La Thành (Q. Đống Đa - Hà Nội).

Trong buổi gặp mặt này sẽ có phần chúc thọ các cụ cao tuổi trong Hội đồng hương, phần báo cáo tình hình của Hội đồng hương và của quê hương, sau đó là phần giao lưu, liên hoan nhẹ.

Cũng trong buổi này sẽ có thông báo của Ban liên lạc Hội đồng hương về việc xây dựng website làng Hành Thiện tại địa chỉ http://langhanhthien.com

Kính mời bà con cô bác sắp xếp thời gian để tới tham dự!

Bức Thư pháp gò đồng tặng chùa Keo Hành Thiện

2010-03-01T20:15:00.000-08:00

Hướng tới kỷ niệm 1000 năm vua Lý Thái tổ định đô tại Thăng Long, CLB Trí Đức thư pháp Nam Định trong khuôn khổ hoạt động của mình đã hoàn thành bức hoành phi với nội dung là bài thơ “Ngôn hoài” của Thiền Sư Không Lộ – Lý Triều Quốc Sư, một nhà thơ Thiền đời Lý. Bức thư pháp do Thiện Nguyên Đặng Kim Ba – chủ nhiệm CLB chấp bút và nghệ nhân Nguyên Đính Trần Thức – thành viên CLB gò đồng nghệ thuật.

Bức thư pháp viết bài Ngôn hoài của Thiền sư Không Lộ

Bức Thư pháp viết bài thơ Ngôn hoài của Không Lộ thiền sư

Chủ nhiệm CLB Đặng Kim Ba bên tác phẩm vừa hoàn thành

Bức hoành phi – thư pháp này đã được tặng cho BQLDT chùa Keo Hành Thiện xã Xuân Trường tỉnh Nam Định, nơi thờ Thánh Tổ Không Lộ Thiền Sư nhân dịp lễ hội thường niên vào 15 tháng 9 âm lịch.

Nguồn tin và ảnh từ CLB Thư pháp Nam Định

Nguồn bài viết từ Mạng Thư họa Việt Nam

Gặp mặt đồng hương Hành Thiện tại Hà Nội

2010-02-24T19:27:00.000-08:00

8h sáng thứ Bảy ngày 14 tháng Giêng Âm lịch tức ngày 27/2/2010 tại hội trường ĐH Văn hóa sẽ diễn ra cuộc gặp mặt đồng hương làng Hành Thiện tại Hà Nội.

Ngoài việc giao lưu, trò chuyện trao đổi, cuộc gặp mặt còn tổ chức lễ chúc thọ mừng quà cho các cụ trên 70 tuổi và báo cáo các hoạt động của Hội đồng hương Hành Thiện tại Hà Nội.

Đây là hoạt động thường niên, diễn ra vào 14 tháng Giêng hằng năm.

Trung tuần tháng Hai âm lịch năm nay tại làng Hành Thiện cũng sẽ diễn ra Hội Trương yến lão theo định kì 3 năm một lần.

Kính mời bà con cô bác làng Hành Thiện tới tham dự.

TỔNG KẾT 10 NĂM CHI HỌ ĐẶNG HÀNH THIỆN, NAM ĐỊNH

2010-02-23T01:23:00.000-08:00

Cụ tổ Đặng Chính Pháp (Đặng Đại Lang) là con thứ 9 của Khâm quận công Đặng Thế Khanh, hậu duệ đời thứ 9 của tổ Trần Văn Huy (Đặng Hiên). Ngài từ huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây về Hành Thiện, Nam Định từ 1650. Tổ sinh ra 3 người con: tính đến nay truyền được 18 đời
1-Tổ Đặng Nhất Lang tự Phúc Lâm
2- Tổ Đặng Nhị Lang tự Kỳ Lão
3- Tổ Đặng Tam Lang tự Phúc Huệ
từ 3 cụ trên đến nay đã sinh ra nhiều chi họ Đặng có đệm khác nhau: Đặng Huy…, Đặng Xuân…, Đặng Đức…, Đặng Ngọc…, Đặng Văn…, Đặng Hữu…
Ngoài ra ở Hành Thiện còn có 1 chi Đặng Vũ xuất phát từ cụ Vũ Thiên Thể (lấy họ bố nuôi cũng là bố vợ sau này, còn họ Vũ của mình lấy đệm để không quên gốc họ cũ).
Do chính biến của lịch sử, do điều kiện sinh sống nên họ Đặng Hành Thiện đã đi lập nghiệp nhiều nơi (14 nơi) trong nhiều tỉnh thành trong cả nước (5 tỉnh) và ở nước ngoài. Qua 10 năm, họ Đặng Hành Thiện đã chắp nối thêm được:
1- Tổ Đặng Phúc Mỹ lập nghiệp Vũ Hội, Vũ Thư, Thái Bình đã truyền được 13,14 đời (khoảng hơn 300 năm).
2- Tổ Đặng Nho Tiến lập nghiệp Tân Liên, Gia Cát, Gia Lộc, Lạng Sơn truyền được 11, 12 đời.
3- Tổ Đặng Quang Diệu lập nghiệp Trực Lĩnh, Lộng Khê, Trực Ninh đã truyền được 11, 12 đời.
4- Tổ Đặng Khán Thể, Đặng Tế Thế về An Khê, An Hải, Hải Phòng truyền được 7, 8 đời
5- Tổ Đặng Đức Thực lập nghiệp Tam Cường, Phú Thọ truyền được 5, 6 đời.
6- Tổ Đặng Kim Toán lập nghiệp Giao An, Giao Thủy, Nam Định truyền được 7,8 đời
7- Tổ Đặng Đức Xiển về Giao Long, Giao Thủy, Nam Định truyền được 5 đời
8- Tổ Đặng Quý Công húy Chi về Nghĩa Hưng, Nghĩa Phong, Nam Định truyền được 6 đời
9- Tổ Đặng Bá Nghìn lập nghiệp Vĩnh Lộc, Thanh Hóa được 8 đời
10- Tổ Đặng Ngọc Khuê lập nghiệp Thanh Hóa được 5, 6 đời
11- Tổ Đặng Đức Địch lập nghiệp Thanh Nê, Kiến Xương, Thái Bình truyền được 6 đời
12- Tổ Đặng Văn Tâm về Nghĩa Trang, Hoàng Hóa, Thanh Hóa được 6 đời
13- Tổ Đặng Viết Đỗ về Đò Lèn, Hà Trung, Thanh Hóa được 7 đời
14- Tổ Đặng Vũ Kiểm về Thiện Thành, Tiền Hải, Thái Bình được 6 đời.

Nhà thờ: Họ Đặng Hành Thiện có 12 nhà thờ (sửa, trùng tu được 6 nhà thờ và làm lại 6 nhà thờ) số tiền sửa chữa ít nhất là 25 triệu đồng và nhiều là hàng trăm triệu đồng.

Gia phả: Các chi đều có gia phả và sơ đồ, có nhiều chi đã vẽ sơ đồ treo tại nhà thờ để con cháu xem như chi Đặng Ngọc… Hiện giáo sư Đặng Đức An đang viết gia phả dòng cụ Đặng Chính Pháp tổng thể đã gần xong, đang sửa và bổ sung thêm cho hoàn chỉnh khoảng 1/3/2007 sẽ xong. Cố gắng vẽ sơ đồ treo ở nhà Đặng đại tôn cho bà con trong dòng họ xem.

Lăng mộ: Các chi đều xây lăng mộ tổ đẹp đẽ. Đặc biệt mộ tổ Đặng Chính Pháp rất khang trang, đẹp đẽ để ngày giỗ tổ con cháu đến thắp hương cúng tổ.

Nhân khẩu: Họ Đặng Hành Thiện hiện có khoảng 1300 hộ, 5200 nhân khẩu, số đông nhất là ở quê, ở Trực Ninh, Nam Định rồi đến Hà Nội.

Người học hành đỗ đạt (riêng họ Đặng):
- 300 bằng Đại học các ngành nghề
- 55 giáo sư, phó giáo sư, thạc sỹ
- Có 4 vị làm thành hoàng làng nơi khác: các cụ Đặng Xuân Bảng, Đặng Kim Toán, Đặng Vũ Kiểm, Đặng Đức Trí, đã in trong sách Thành hoàng làng mang họ Đặng ở Việt Nam.
- 1 Anh hùng lao động và 1 Bà mẹ Việt Nam anh hùng
- 71 liệt sỹ cả 2 thời kỳ đánh Pháp và Mỹ.
Rất nhiều bà con họ Đặng ở Hành Thiện trong khắp cả nước liên hệ về quê nhà, tham gia hoạt động dòng họ kể cả rất nhiều bà con Việt kiều đang hướng về nguồn cội (ông Đặng Hữu Lợi ở Mỹ đã gửi gia phả về và gửi tiền góp giỗ tổ).

Năm 1999, họ Đặng Hành Thiện đã bầu ra 1 Ban thường trực gồm 7 người để điều hành công việc. Đến năm 2006 đã bầu ra Hội đồng gia tộc họ Đặng Hành Thiện gồm 15 vị:
- Trưởng Ban: ông Đặng Thanh Quang (Trưởng tộc), ĐT: 03503.841414
- Phó Ban thườg trực: ông Đặng Việt Quang, ĐT: 03503.886867
- 4 Ủy viên thường trực: ông Đặng Hữu Ngạn, ông Đặng Đức Sự, ông Đặng Xuân Đống, ông Đặng Ngọc Chức.
- Kế toán: ông Đặng Viết Huấn
- Thủ quỹ: bà Đặng Thị Xuân (Trợ)

Có quy ước hoạt động cụ thể, xây dựng quỹ tình nghĩa, quỹ khuyến học, quỹ mừng thọ…

Bà con các nơi cần liên hệ theo địa chỉ trên tại quê nhà. Cùng giúp nhau tìm về cội./

ĐẶNG XUÂN PHI

Theo Thông tin họ Đặng số 18 (tháng 5-2006)

Gặp mặt thanh niên, học sinh sinh viên người Hành Thiện

2010-02-10T06:33:00.001-08:00

Theo thông tin từ ông Nguyễn Đăng Hùng, Hội khuyến học làng Hành Thiện và Ban liên lạc Hội đồng hương làng Hành Thiện, tôi xin thông báo tới các học sinh, sinh viên, thanh niên làng Hành Thiện như sau:

15h chiều thứ Tư ngày mùng 4 Tết (17/2/2010) tại phòng họp hội đồng trường Tiểu học A Xuân Hồng sẽ có cuộc gặp mặt thanh niên, học sinh, sinh viên làng Hành Thiện do Hội khuyến học chủ trì.
Số điện thoại trường Tiểu học A Xuân Hồng: (03503) 886 984

Thứ Bảy ngày 14 tháng Giêng Âm lịch tức ngày 27/2/2010 sẽ có cuộc họp hội đồng hương làng Hành Thiện tại Hà Nội (địa điểm sẽ thông báo sau tại trường HV Hành chính quốc gia hoặc ĐH Văn hóa).

Trong buổi gặp sẽ có phần giao lưu giữa các bạn thanh niên, học sinh sinh viên của làng, phần giới thiệu về website của làng và các hoạt động của Hội khuyến học, Hội đồng hương...

Xin mời các bạn tham dự đông đủ.

Thư kêu gọi tôn tạo khu nhà Tư Như (xóm Nội Khu)

2009-12-03T23:02:00.000-08:00

Xuân Trường, ngày 19 tháng 10 năm 2009

Trường THPT Xuân Trường tự hào được đóng trên địa bàn xã Xuân Hồng -Quê hương Cố Tổng Bí thư Trường Chinh; Trước đây Văn phòng của nhà trường đặt tại khu nhà Tư Như (một ngôi nhà của địa chủ được Nhà nước trưng thu sau ngày hoà bình lập lại năm 1954) thuộc thôn Hành Thiện xã Xuân Hồng .

Tại địa điểm này đã chứng kiến lễ nhập ngũ của rất nhiều thế hệ thày giáo và học sinh của trường cấp 3 Xuân Trường lên đường tòng quân chống Mỹ cứu nước; và cũng từ đây đã làm lễ ra trường cho rất nhiều thế hệ học sinh ra trường công tác, chiến đấu, học tập và lao động trên mọi miền của Tổ quốc. Nhà Tư Như đã trở thành một nhân chứng lịch sử trong quá trình phát triển của nhà trường gần nửa thế kỷ qua.

Là ngôi nhà cổ xây dựng đã lâu, lại không được tu bổ do thiếu nguồn kinh phí; nên hiện nay ngôi nhà này đã bị xuống cấp nghiêm trọng.

Thể theo nguyện vọng của các thế hệ học sinh, các thày cô giáo đã từng học tập và công tác tại trường cũng như nhân dân địa phương mong muốn phục dựng lại khu nhà - một trong những chứng tích lịch sử của quê hương và nhà trường. Ban giám hiệu nhà trường đã trình các cấp có thẩm quyền cho phép nhà trường được tu sửa lại khu nhà để làm phòng truyền thống của nhà trường và là nơi lưu niệm Tiến sĩ Đặng Xuân Bảng - ông nội Cố Tổng Bí thư Trường Chinh. Để giáo dục, khơi dậy lòng tự hào về truyền thống hiếu học của nhà trường và quê hương Xuân Trường .

Ngày 18 tháng 8 năm 2009 UBND huyện Xuân Trường đã có thông báo số 92/TB-UBND; đồng ý cho trường THPT Xuân Trường lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư cải tạo và nâng cấp công trình nhà Tư Như.

Ban giám hiệu nhà trường kêu gọi các cấp, các ngành, các tổ chức kinh tế xã hội và nhân dân địa phương, các thế hệ cán bộ, giáo viên công nhân viên và học sinh của trường bằng tấm lòng yêu quí của mình đối với nhà trường và quê hương đóng góp tinh thần và vật chất để cùng nhau chung tay tôn tạo lại khu nhà góp phần giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của quê hương và nhà trường.

Nhà trường tha thiết kêu gọi và rất mong nhận được sự quan tâm giúp đỡ của các Quí vị.

Mọi liên hệ xin gửi về địa chỉ:

Trường THPT Xuân Trường xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định . Điện thoại 03503886167, Fax: 03503886736

Tài khoản: 934.02.00002 tại kho bạc Nhà nước huyện Xuân Trường

Hoặc Hoàng Trọng Sâm - Hiệu trưởng trường THPT Xuân Trường
Xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định
Số điện thoại di động : 0912152879
Email: htsam.c3xuantruong.namdinh@moet.edu.vn

T/M Ban giám hiệu
Hiệu trưởng
(đã ký)
Hoàng Trọng Sâm

Hai câu chuyện ở vùng đất học Nam Định

2009-09-26T05:33:00.000-07:00

(Dân trí) - Từ xưa, Nam Định đã được mệnh danh là vùng đất học. Ngày nay, những trang vàng truyền thống ấy đang được người dân Nam Định nối tiếp, phát huy, với 14 năm liên tiếp dẫn đầu toàn quốc về giáo dục.

Hai câu chuyện học kể sau đây cho thấy những yếu tố chính để Nam Định thành đất học.

* Câu chuyện thứ nhất

Sự học ở làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng (huyện Xuân Trường) là một minh chứng. Ngôi làng cổ - đất chật người đông - này từ xưa đã nổi tiếng với câu ca “trai học hành, gái canh cửi”. Mỗi khi trong làng có người đỗ đạt, làng thường tổ chức lễ khen thưởng trang trọng. Điều này đã động viên, khích lệ tinh thần học tập của lớp lớp “nho sinh” trong làng. Gia đình nào không có tiền cho con ăn học thì mọi người trong gia đình, dòng tộc và xóm giềng tự dạy cho nhau, người biết dạy cho người chưa biết, người biết nhiều dạy cho người biết ít... Từ đó hình thành một truyền thống học tập mà ít nơi có được.

Nhờ đó từ xưa Hành Thiện đã có nhiều người đỗ đạt, làm quan trong các triều đình và nay làng lại tiếp tục sản sinh cho đất nước nhiều người con ưu tú. Hiện, 80% số hộ trong làng có người đỗ đại học, cao đẳng trở lên, trong đó có 88 giáo sư, phó giáo sư, 60 tiến sĩ, trên 800 cử nhân, nhiều tướng lĩnh quân đội, anh hùng lực lượng vũ trang, anh hùng lao động...

Có thể nói, nét đặc trưng, truyền thống ở mỗi người dân Nam Định là hiếu học, chăm lo cho sự học. Ở bất cứ nơi nào trên mảnh đất Nam Định, từ thành thị đến nông thôn, từ ngõ xóm đến khối phố, trong nhà thờ hay nhà chùa đều sôi nổi những hoạt động chăm lo cho sự học. Mỗi gia đình, mỗi dòng họ đều trở thành môi trường giáo dục hiệu quả và lành mạnh.

Nam Định là tỉnh đầu tiên trong toàn quốc thành lập Hội khuyến học. Phong trào khuyến học, khuyến tài ở Nam Định phát triển liên tục, sôi nổi, sâu rộng và đều khắp. Tổ chức Hội khuyến học đã phát triển ở khắc các thôn, làng, khu dân cư, cơ quan, doanh nghiệp, trường học, dòng họ, nhà chùa, xứ đạo... với hơn 5.000 chi hội, thu hút gần 250.000 hội viên, chiếm 13% dân số.

Toàn tỉnh cũng có 172.000 gia đình, chiếm 38% tổng số gia đình trong toàn tỉnh được công nhận là gia đình hiều học; gần 3.000 dòng họ được công nhận đạt tiêu chuẩn dòng họ khuyến khọc... Hoạt động khuyến học đã khơi dậy, hội tụ các tiềm lực để đẩy mạnh phát triển giáo dục, đào tạo, xây dựng xã hội học tập.

* Câu chuyện thứ hai

Cách đây gần 20 năm, khi mà “tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” đang trở thành “căn bệnh” và chưa được đề cập đến thì ở trường Trung học phổ thông Giao Thuỷ A (huyện Giao Thuỷ) đã thực hiện cuộc vận động “học thực chất, thi thực chất”. Điều đầu tiên trường THPT Giao Thủy A thực hiện là đánh giá lại chất lượng dạy và học, qua đó hàng loạt các chỉ tiêu bị tụt giảm so với trước và thấp hơn nhiều so với các trường THPT khác trên địa bàn tỉnh.

Điều này bước đầu thậm chí còn tạo “cú sốc”, nhưng nó như một liều thuốc đặc trị để chấn chỉnh lại việc dạy và học của trường: kỷ cương trong nhà trường được thiết chặt; giáo viên phải nâng cao trình độ, đổi mới phương pháp giảng dạy; học sinh phải có thái độ nghiêm túc, chăm ngoan. Nhờ đó, chất lượng giáo dục ở trường THPT Giao Thuỷ A được nâng lên trông thấy, trở thành lá cờ đầu của ngành giáo dục Nam Định sau trường THPT Lê Hồng Phong.

Đơn cử như trong năm học 2008 - 2009, tại kỳ thi tốt nghiệp THPT, 100% học sinh của trường đỗ tốt nghiệp; tại kỳ thi đại học, trường xếp thứ 53 toàn quốc về tỷ lệ học sinh thi đỗ đại học và xếp thứ 18 toàn quốc về số thí sinh có điểm cao (có tới 32 thí sinh đạt 27 điểm trở lên)... Bài học thực tế ở trường THPT Giao Thuỷ A đã được nhân rộng ra toàn tỉnh.

Như vậy, ngoài truyền thống hiếu học, Nam Định xác định công tác xây dựng đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý và lập kỷ cương, nền nếp trong giáo dục là khâu quyết định đến chất lượng dạy và học. Với phương châm này, tỉnh luôn chăm lo xây dựng đội ngũ giáo viên giỏi về nghiệp vụ, có tâm huyết với nghề.

Để làm được điều này, sau khi tuyển chọn, Nam Định tiếp tục bồi dưỡng và có chính sách đãi ngộ để giáo viên yên tâm, chăm lo công tác. Ngoài thực hiện đúng, đủ các chế độ chính sách của Nhà nước đối với cán bộ, giáo viên, Nam Định tổ chức khen thưởng kịp thời mỗi khi cán bộ, giáo viên đạt thành tích xuất sắc; nhiều trường còn tổ chức khám sức khoẻ định kỳ và nghỉ dưỡng tại chỗ cán bộ, giáo viên; hỗ trợ giáo viên đi học tiến sĩ, cao học... góp phần động viên, tạo điều kiện cho đội ngũ cán bộ, giáo viên yên tâm, phấn khởi công tác.

Nhờ đó hiện nay, gần 100% giáo viên ở Nam Định đạt trình độ chuẩn và trên chuẩn. Cùng với xây dựng đội ngũ giáo viên giỏi chuyên môn nghiệp vụ, tâm huyết với nghề, Nam Định xây dựng môi trường giáo dục trong sạch, kỷ cương. Đặc biệt, Nam Định là một trong những tỉnh đi đầu trong việc thực hiện “hai không”. Nhiều năm qua, tình trạng vi phạm trong giáo dục ở Nam Định giảm đáng kể. Gần đây nhất, tại kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2009, toàn tỉnh Nam Định không có cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, học viên nào bị xử lý kỷ luật.

Nhờ những yếu tố trên, chất lượng giáo dục ở Nam Định ngày càng được nâng cao. Hàng năm, tỷ lệ học sinh lên lớp, học sinh khá giỏi, học sinh hạnh kiểm tốt luôn đạt cao; tại các kỳ thi quốc gia như tốt nghiệp THPT, thi học sinh giỏi... Nam Định đều đứng trong tốp nhất, nhì, ba toàn quốc; nhiều em đạt các giải quốc tế; tỉnh đã hoàn thành phổ cập giáo dục trung học cơ sở...

Kết quả đó không chỉ là kế thừa truyền thống lâu đời, sự chăm lo của toàn xã hội cho sự nghiệp giáo dục mà còn phản ánh quá trình lao động sư phạm nghiêm túc, đầy trách nhiệm của đội ngũ nhà giáo và sự miệt mài học tập cuả các em học sinh ở Nam Định. Năm học mới 2009 - 2010 đã đến, với cách “gieo mầm” ấy, tin rằng ngành giáo dục Nam Định sẽ có thêm một mùa bội thu.

Nguồn Dân trí

Thư của Hội khuyến học làng Hành Thiện

2009-09-09T05:03:00.000-07:00

Học sinh trường Tiểu học Xuân Hồng A
vào thăm Nhà lưu niệm Cố TBT Trường Chinh

THƯ CỦA HỘI KHUYẾN HỌC LÀNG HÀNH THIỆN
XÃ XUÂN HỒNG HUYỆN XUÂN TRƯỜNG TỈNH NAM ĐỊNH

Hành Thiện ngày 05/ 09/ 2009

Kính thưa các cụ, các ông, các bà, các bác, các anh, các chị hiện đang sinh sống ở Hành Thiện và các quý vị đồng hương khắp mọi miền trong và ngoài nước!

Hành Thiện quê hương ta xưa nay cả nước biết đến: là làng văn hiến và Cách mạng, địa linh nhân kiệt trên cơ sở một làng học truyền thống, cái nôi của nhiều nhân tài chính khách. Thời nho học, các bậc tiền bối đã lưu lại danh sách các vị là danh nhân hiền tài của Hành Thiện. Còn từ năm 1945 đến nay thì các cụ trao lại cho thế hệ chúng ta: “Chúng tôi dành lại cho thế hệ mai sau công việc kiểm kê và lập danh sách các vị quán xã Hành Thiện học thành tài từ khi nước Việt Nam giành được chủ quyền” ( Trích nguyên văn di bút của cụ Đặng Xuân Bảng, cụ Đặng Trần Thường trong quyển Hành Thiện xã chí xuất bản năm 1974).

Để thực hiện tâm nguyện của các bậc tiền bối đã dày công xây dựng Hành Thiện một thời vàng son về sự học, để minh chứng cho truyền thống hiếu học của quê ta như một dòng chảy không ngừng, kế thừa và phát triển qua các thế hệ, thăng trầm theo vận nước nhưng không đứt đoạn, thời nào cũng ươm trồng được những người con ưu tú cho làng cho nước và đồng thời cũng góp phần rèn dạy cho thế hệ tương lai tiếp nối sự nghiệp của ông cha chúng ta, hội khuyến học làng Hành Thiện được sự đồng ý, động viên của Đảng ủy, Ủy ban nhân dân xã Xuân Hồng, chúng tôi mong muốn được sự hưởng ứng và cộng tác của quý vị để kê khai lập danh sách các vị là con trai, con gái, con dâu của người bố, ông, cụ gốc quê ở Hành Thiện có bằng cấp từ thạc sỹ, tiến sỹ, tiến sỹ khoa học, các hàm phó giáo sư, giáo sư hoặc các bằng cấp tương đương thuộc mọi hệ đào tạo trong mọi giai đoạn lịch sử ở trong nước cũng như ở nước ngoài. Khi có danh sách đầy đủ, chính xác sẽ ghi danh các vị vào bia đá đặt ở đình làng xóm 8 Hành Thiện để lưu giữ lại cho muôn đời sau. Cũng xin ý kiến của quý vị về nôị dung ghi trong bia đá cả thời nho học và tân học từ 1945 đến nay.

Chúng tôi trân trọng mong muốn được tiếp kiến quý vị khi về thăm quê hoặc qua các phương tiện thông tin với các địa chỉ liên hệ.

- Nguyễn Đăng Hùng xóm 5 – Hành Thiện- Xuân Hồng- Xuân Trường- Nam Định. Điện thoại: 03503755019 hoặc 0437500791
Email: nguyendangdanh@gmail.com

- Nguyễn Chi xóm 10 Hành Thiện Xuân Hồng- Xuân Trường- Nam Định
Điện thoại: 03503886803 hoặc 0437821251

- Phạm Ngọc Hoà xóm 5 Hành Thiện Xuân Hồng- Xuân Trường- Nam Định.
Điện thoại 03503886097

Xin trân trọng cảm ơn quý vị ! Chúc quý vị thành đạt và hạnh phúc. Chúc cho Hành Thiện quê ta có nhiều người con hiền tài, nhiều gia đình, nhiều dòng họ giàu về chữ, giàu tiền của và giàu lòng nhân nghĩa hiếu thảo góp phần xây dựng quê hương ta ngày thêm rạng rỡ.

TM/ hội khuyến học

Nguyễn Đăng Hùng

Vinh danh các cán bộ tri thức thời Tân học từ 1945 - 2009

2009-09-07T13:22:00.000-07:00

Theo chia sẻ của ông Nguyễn Đăng Hùng, Chi hội trưởng Chi hội khuyến học của làng Hành Thiện trên blog Làng Hành Thiện về dự định lập "Bia đá" để vinh danh những người con của Làng Hành Thiện từ năm 1945 đến nay ( Học hàm – Học Vị từ PGS , PTS ) để con cháu sau này phấn đấu làm rạng danh đất học, ông có gửi cho tôi danh sách một số tên tuổi của các nhà tri thức mà ông đã thu thập được với mong muốn được sự bổ sung , chỉnh sửa của mọi người.

Mong các anh chị, bà con giúp đỡ để tâm nguyện của ông được hoàn thành. Ông là người thầy giáo đã dậy dỗ, dìu dắt tôi và rất nhiều bạn bè đồng trang lứa của tôi.

CÁN BỘ TRI THỨC CAO CẤP VÀ VINH DANH CAO QUÝ
THỜI TÂN HỌC TỪ 1945 – 2009

Số/ Họ tên/ Năm sinh/ Giong/ Trú quán

1. Đặng Đức An/ 1931/ Giong 5/ Giáo sư sử học./ Nhà giáo ưu tú Đại học SP Hà Nội
2. Đỗ Năng An/ Tiến sĩ luật./ Nguyên luật sư toà thượng thẩm Sài Gòn
3. Đặng Nguyên Anh/ Tiến sĩ viện khoa học xã hội nhân văn Quốc Gia
4. Đặng Vũ Phương Anh/ Giong 9/ Tiến sĩ Y khoa. GS trường ĐH Virginia, Hoa Kỳ
5. Đỗ Thuý Anh/ Cao học quản trị bệnh viện Hoa Kỳ
6. Nguyễn Tú Anh/ 1965/ Giong 5/ TS điện tử. PGĐ trung tâm công nghệ Hà Nội
7. Trần Thị Kiều Anh/ 1966/ Giong 5/ Thạc sĩ kinh tế. Hà Nội
8. Phạm Mạnh Ái/ Cao học luật Hoa Kỳ
9. Đặng Kim Ái/ 1952/ Giong 4/ Tổng giám đốc Tầu Quốc 2 TPHCM
10. Đặng Hồng Ánh/ Tiến sĩ hóa thực phẩm Hà Nội
11. Đặng Hồng Ân/ 1950/ Giong 4/ Phó tổng giám đốc công ty xây dựng công trình Hà Nội
12. Đặng Quốc Ân/ TS sinh hóa thực phẩm Hà Nội
13. Đặng Quốc Bảo/ 1927/ Nguyên ủy viên BCH TW ĐCS Việt Nam
14. Nguyễn Xuân Bảo/ GS/TS trưởng ban khoa giáo TW Đảng. HT ĐH Thủy Lợi
15. Đặng Việt Bắc/ 1948/ Giong 7/ TS vật lí. Giám đốc xí nghiệp may mặc TPHCM
16. Đặng Việt Bích/ 1967/ Giong 5/ PGS/TS. Nguyên hiệu trưởng trường viết văn Nguyễn Du
17. Đặng Vũ Biền/ Giong 9/ TS vật lí. GS trường ĐH dược khoa Royal Paris, Pháp
18. Phạm Hòa Bình/ 1954/ Giong 9 PGS/TSY khoa. Thầy thuốc ưu tú
19. Đặng Thế Căn/ Giong 4/ Thầy thuốc ưu tú. Quyền giám đốc bệnh viện K Hà Nội
20. Phạm Văn Cáp/ Thiếu tướng Bộ tổng tham mưu quân đội nhân dân Việt Nam
21. Nguyến Phong Châu/ TS toán. GS Đại học Paris. Pháp
22. Đặng Vũ Thị Kim Chi/ TS hóa. Chủ nhiệm khoa hóa trường ĐH Bách Khoa Hà Nội
23. Nguyễn Thị Kim Chi/ Cao học Hoa Kỳ
24. Đặng Thị Kim Chi/ 1949/ Giong 10 PGS/TS.Viện trưởng viện CN & MT. Giải thưởng Kovalepskaia 2008
25. Nguyễn Quỳnh Chi/ 1981/ Giong 11/ Thạc sĩ Kinh tế. Ngân hàng Việt Thái Hà Nội
26. Đặng Thị Vân Chi/ 1959/ TS sử. ĐH KHXH & NV Hà Nội
27. Đặng Ngọc Chiến/ 1946/ Giong 5/ TS. Phó chủ tịch Tổng Liên Đoàn Lao Động Việt Nam
28. Nguyễn Đình Chiến/ 1954/ Giong 10/ TS khoa học. Thiếu tướng QĐND Việt Nam
29. Nguyễn Thị Chính/ TS sinh học. Giảng Viên trường ĐH KHTN, ĐH Quốc Gia Hà Nội
30. Đặng Vũ Chư/ 1940/ Giong 9/ TS điện. Ủy viên BCH TW ĐCS Việt Nam. Bộ Trưởng Bộ CN
31. Đặng Xuân Cự/ Giong 7/ TS vật lí. Viện trưởng viện CN Bộ khoa học CN & MT
32. Đặng Thị Kim Cương/ TS. Nguyên phó trưởng khoa trường ĐH Kinh tế TPHCM
33. Nguyễn Viết Cường/ 1968/ Thạc sĩ luật/ Hà Nội
34. Đặng Ngọc Cường/ 1964/ Giong 8/ Phó chủ tịch UBND huyện Xuân Trường
35. Đặng Quốc Cường/ 1976/ Giong 5/ Tiến sỹ học viện KAIS- Hàn Quốc
36. Đỗ Thị Bich Diệp/ 1978/ Thạc sĩ/ Hà Nội
37. Nguyễn Thị Ngọc Diệp/ Cao học. Hoa Kỳ
38. Nguyễn Khánh Do/ Cao học toán. Trung tâm y khoa Houston Hoa Kỳ
39. Trương Thị Mỹ Dung/ TS sinh học trường ĐH Sư phạm Hà Nội
40. Đặng Đức Dũng/ PGS/TS. Nhà giáo ưu tú. Nguyên Giảng viên ĐH Thương Mại
41. Đặng Việt Dũng/ Thạc sĩ kinh tế
42. Trương Việt Dũng/ Tiến sĩ y học. Vụ trưởng vụ KH & DDT, Bộ y tế
43. Nguyễn Việt Dụng/ 1975/ Giong 5/ Thạc sĩ Viễn thông liên tỉnh Hà Nội
44. Bernadette Đại GS/ thạc sĩ y khoa. Paris. Pháp
45. Đặng Thế Đại/ TS. Chuyên viên viện Tôn giáo thuộc trung tâm KHXH & NV
46. Nguyễn Thế Đại/ Cao học Y khoa. Pháp
47. Đặng Đức Đạm/ TS kinh tế. Phó ban nghiên cứu Kinh tế của Chính Phủ
48. Nguyễn Văn Đào/ TS kinh tế
49. Nguyễn Bích Đạt/ 1950/ Giong 10/ PGS/TS khoa học. Thứ trưởng Bộ KH &
50. Nguyễn Hữu Đẩu/ 1947/ Giong 10/ PGS/TS. Viện kỹ thuật, Bộ Giao Thông Vận Tải. Hà Nội
51. Nguyễn Văn Đậu/ 1939/ Nội Khu/ Tiến sĩ kinh tế
52. Đặng Xuân Đĩnh/ 1919/ Giong 7/ Nhà giáo nhân dân. Nguyên hiệu trưởng trường ĐH Mỏ Địa Chất
53. Đặng Kim Giang/ TS kinh tế. Giảng viên ĐH Kinh tế TPHCM
54. Đặng Vũ Giang/ Giong 11/ TS toán. Viện toán học Việt Nam
55. Đặng Thị Thiềm/ 1921/ Nguyên phó hội trưởng hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam

56. Nguyễn Xuân Giang/ PGS/TS. Nhà giáo ưu tú. Trung tâm KHXH & NV
57. Đặng Thị Lan Giao/ Cao học luật Hoa Kỳ
58. Đặng Ngọc Hạ/ 1964/ Giong 4 Tiến sĩ nông nghiệp
59. Đặng Xuân Hải/ Đại tá QĐND Việt Nam. Phó chủ tịch hội Điện ảnh Việt Nam
60. Phạm Nguyễn Hồ Hải/ 1968/ Giong 5/ Tiến sĩ nông học. TPHCM
61. Nguyễn Thị Tuyết Hạnh/ Cao học điện. Hoa Kỳ
62. Đặng Xuân Hảo/ TS hóa. Trung tâm KH & CN Quốc gia, Hà Nội
63. Phạm Duy Hậu 1959 Giong 5 Đại tá, GĐ nhà máy Quốc Phòng A29 TPHCM
64. Đặng Đức Hiền/ 1940/ Họa sĩ, nghệ sĩ ưu tú. Đạo diễn hãng phim hoạt hình, Bộ VHTT
65. Phạm Nguyễn Hiền/ 1978/ Giong 5 Thạc sĩ Y khoa. TPHCM
66. Đặng Đức Hiển/ 1939/ Cử nhân SP. Nhà giáo ưu tú. PHT trường THPT Nguyễn Huệ
67. Nguyễn Thế Hiển/ Cao học Hoa Kỳ
68. Nguyễn Thế Hiệp/ TS kinh tế. GS trường ĐH Laval Canađa, ĐH Stanfornia Hoa Kỳ
69. Đỗ Khắc Hiếu/ 1941/ Giong 7/ PGS/TS sinh học. Trung tâm KH & CN Quốc gia
70. Nguyễn Văn Hiếu/ PGS/TS. Trung tâm KH & CN Quốc gia
71. Nguyễn Diệu Hoa/ 1969/ Giong 10/ Thạc sĩ. Hoa hậu Việt Nam năm 1990
72. Đặng Xuân Hoài/ PGS/TS tâm lý học. Trung tâm Khoa Học Giáo Dục Việt Nam
73. Nguyễn Quang Hoàng/ Cao học./ Hoa Kỳ
74. Đặng Minh Hồng/ 1955/ Nội Khu Thạc sĩ mỏ./ Vũng Tàu
75. Đặng Thị Hợp/ TS công ty khảo sát thiết kế, Bộ năng lượng
76. Đặng Vũ Huân/ 1961/ Giong 7/ TS luật. Báo Pháp luật/ Hà Nội
77. Đặng Viết Hùng/ 1948/ Nội Khu/ Thạc sĩ mỏ./ Hà Nội
78. Đặng Vũ Hùng/ 1972/ Tiến sĩ công nghiệp
79. Nguyễn Hùng/ TS. Giảng viên trường ĐH Mỏ Địa Chất Hà Nội
80. Đặng Thế Huy/ TS. Giảng viên trường ĐH Nông Nghiệp I Hà Nội
81. Phạm Nguyễn Anh Huy/ 1975/ Giong 5/ Tiến sĩ Công nghệ Thông tin. Hoa Kỳ
82. Bùi Thanh Huyền/ 1960/ Giong 9/ Thạc sĩ Du lịch
83. Đặng Vũ Huyến/ TS toán. Giảng viên trường ĐH Paris./ Pháp
84. Đỗ Quang Hưng/ 1959/ Thạc sĩ. Đại tá QĐND Việt Nam. Học viện Phòng Không Không Quân

85. Hoàng Thị Thanh Hương/ 1970/ Giong 9/ Thạc sĩ hóa./ Hà Nội
86. Đặng Thị Thu Hường/ 1982/ Giong 4/ Thạc sĩ toán Sư phạm Hà Nội
87. Đinh Văn Kha 1960/ Giong 9/ Thạc sĩ hóa./ Hà Nội
88. Phạm Ngọc Khai/ Cao học điện toán. Phó giám đốc ngân hàng
89. Nguyễn Tuấn Khải/ 1952/ Giong 10/ Thạc sĩ. Đại tá QĐND Việt Nam. Học viện Phòng Không Không Quân
90. Đặng Vũ Cảnh Khanh/ GS/TS Xã hội học. Nguyên Viện trưởng viên nghiên cứu Thanh niên Việt Nam
91. Nguyễn Văn Khanh/ Tiến sĩ sinh vật
92. Đặng Bảo Khánh/ Thạc sĩ. Viện khoa học xã hội Việt Nam
93. Đinh Nguyên Khiêm/ 1948/ Giong 7/ Tiến sĩ ngữ văn. Phó Đại Sứ Quán Việt Nam tại Vương Quốc Bỉ
94. Phạm Nguyễn Khiêm/ Giong 5/ Cao học cơ khí. Hãng Boeing Seatle WA Hoa Kỳ
95. Phạm Nguyễn Khiêm B/ 1970/ Giong 5 Tiến sĩ Y học./ Hoa Kỳ
96. Đặng Vũ Khiêu/ 1916/ Giong 9/ Giáo sư. Nguyên phó chủ nhiệm ủy ban khoa học xã hội Việt Nam. AHLĐ
97. Bùi Duy Tâm Khoa/ TS khoa học ngành Y. Trưởng khoa trường ĐH Y khoa Huế
98. Đặng Đức Khôi/ Thạc sĩ luật/ Hoa Kỳ
99. Nguyễn Văn Khuê/ 1959/ X.Trung Tiến sĩ TPHCM
100. Phạm Ngọc Khuyến/ Cao học công pháp. Tổng giám đốc Sài Gòn ngân hàng
101. Đặng Vũ Tuấn Kiệt/ Tiến sĩ tin học
102. Nguyễn Nhược Kim/ 1957/ Giong 10/ PGS/TS y học. Trưởng khoa Y học dân tộc trường ĐH Y Hà Nội
103. Phạm Thùy Kim/ Cao học giáo dục. GS đại học/ Hoa Kỳ
104. Nguyễn Đăng Kính/ Thiếu tướng QĐND. Nguyên viện trưởng VKS Quân sự Bộ Quốc Phòng
105. Đặng Vũ Kính PGS/TS. Trường ĐH Nông nghiệp TPHCM
106. Lã Văn Kính/ 1959/ Giong 3/ PGS/TS. Viện Kỹ Thuật Nông Nghiệp TPHCM
107. Đặng Xuân Kỳ/ 1931/ Giong 7/ GS. Ủy viên BCH TW DDCSVN. Viện trưởng viện KHXH&NV
108. Phạm Hồng Kỳ/ 1962/ Giong 5/ Thạc sĩ viễn thông. Kỹ Thuật Hàng Không/ Hà Nội
109. Nguyễn Lai/ GS/TS Ngữ văn. Nguyên giảng viên trường ĐH Tổng Hợp Hà Nội
110. Đặng Hoàng Lan/ 1952/ Giong 6/ TS ngôn ngữ học. Đại sứ quán Việt Nam tại Cộng Hòa Séc

111. Nguyễn Hương Lan /Cao học điện toán Hoa Kỳ
112. Đặng Thị Lanh/ Giong 7/ PGS/TS ngữ văn. Nguyên phó Vụ trưởng vụ GDTH, Bộ GD&ĐT
113. Đặng Văn Lân/ Cao học
114. Đặng Quốc Lập/ TS nông học. Ban Nông nghiệp/ Hà Nội
115. Đặng Thị Bích Liên/ 1975/ Giong 7/ Thạc sĩ vật lí. Viện vật lí Trung Ương
116. Nguyễn Đức Long/ Giong 8/ TS Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam
117. Đỗ Xuân Lôi/ 1934/ PGS/TS. Nhà giáo ưu tú. Chủ nhiệm khoa tin trường ĐH Bách Khoa
118. Nguyễn Viết Lợi/ 1960/ Giong 7/ TS kinh tế. Viện phó viện tài chính Hà Nội
119. Nguyễn Văn Lợi/ Giong 7/ GS/TS ngôn ngữ. Nguyên phó viện trưởng viện ngôn ngữ viện KHXH&NV
120. Đặng Vũ Lương/ 1966/ Giong 7/ Thạc sĩ hóa học. Viện hóa học Hà Nội
121. Phạm Mạnh Lương/ TS, Đại tá QĐND Việt Nam. Viện kỹ thuật Quân sự
122. Bùi Trọng Lưu/ TS vật lí./ Paris. Pháp
123. Đặng Ngọc Lựu/ 1968/ Giong 4/ Thạc sĩ triết học
124. Đặng Thị Mai/ 1970/ Giong 6/ Thạc sĩ triết học
125. Nguyễn Thị Mai/ 1950/ Giong 10/ Thạc sĩ Văn Hóa. Hà Nội
126. Nguyễn Thị Hồng Mai/ 1949/ Giong 10/ Nhà giáo ưu tú. Giảng viên trường ĐH Văn Hóa Hà Nội
127. Nguyễn Thị Thanh Mai/ 1960/ Giong 5/ Thạc sĩ sinh học
128. Nguyễn Thị Tuyết Mai/ 1961/ Giong 5/ Thạc sĩ ngôn ngữ học
129. Đinh Thị Tuyết Mai/ 1951/ Giong 4/ TS hóa./ Cộng hòa Liên Bang Đức
130. Phạm Tư Mạnh/ Giáo sư/ Pháp
131. Trần Hữu Mạnh/ GS/TS trường ĐH Ngoại ngữ Hà Nội
132. Đặng Vũ Hồng Miên/ Giong 10/ Tiến sĩ sinh học
133. Bùi Bá Minh/ 1972/ Giong 12/ Thạc sĩ duược học Quân y viện 103/ Hà Nội
134. Đặng Vũ Minh/ 1946/ Giong 10/ Công nghệ môi trường của Quốc hội
135. Nguyễn Thị Tuyết Minh/ 1977/ Giong 5/ Thạc sỹ học viện KAIS- Hàn Quốc
136. Nguyễn Xuân My/ 1941/ TS toán. Nguyên giảng viên trường ĐH KHTN, ĐH Quốc Gia
137. Đặng Thị Ngọc Mỹ/ Cao học/ Hoa Kỳ
138. Đinh Văn Nam/ 1968/ Giong 9/ Thạc sĩ hoá học./ Hà Nội

139. Đặng Việt Nga/ 1940/ Giong 7/ TS Kiến trúc sở xây dựng Lâm Đồng
140. Nguyễn Quỳnh Nga/ Cao học điện toán./ Hoa Kỳ
141. Trần Thị Nga/ 1956/ Giong 9/ Thạc sĩ Nga văn/ Hà Nội
142. Nguyễn Ngọc Ngân/ 1952/ Giong 11/ TS nông học. PGĐ viện cây đặc sản Bộ NN&PTNT
143. Phạm Nguyễn Nghiêm/ 1958/ Giong 5/ TS Y học nhãn khoa./ Hoa Kỳ
144. Đặng Thị Ngọc/ 1955/ Giong 7/ TS Y khoa
145. Nguyễn Giác Nguyên/ Cao học kinh doanh/ Hoa Kỳ
146. Nguyễn Cao Nhạc/ 1944 /Giong 6/ TS toán. Nguyên phó hiệu trưởng trường ĐH Giao thông vận tải Hà Nội
147. Mike Nguyễn/ Cao học/ Hoa Kỳ
148. Nguyễn Vũ Nhai/ 1948/ C.Trong Thạc sĩ trường dạy nghề Nam Định
149. Đặng Thị Thúy Nhài/ 1982/ Giong5/ Thạc sĩ triết học/ Hà Nội
150. Nguyễn Thị Nhài/ 1966/ Giong 7/ Thạc sĩ nông học
151. Nguyễn Xuân Nhạn Cao học nhân chủng học. Giảng viên trường ĐH Vạn Hạnh
152. Nguyễn Thị Trưng Nhị/ Thạc sĩ triết học. GS ĐH Paris Pháp
153. Đặng Vũ Nhuế/ 1925/ TS kinh tế./ Hội trưởng hội đồng hương Ái hữu Hành Thiện
154. Nguyễn Thị Nhung/ 1961/ Giong 10/ TS nông học/ Hà Nội
155. Đặng Vũ Niết/ Giong 10/ Cao học Luật/ Pháp
156. Vũ Thị Kim Oanh/ 1961/ Giong 7/ Thạc sĩ. PGĐ ngân hàng Nam Định
157. Vũ Thị Phan/ 1931/ GS sinh học. Nguyên Viện trưởng viện sốt rét ký sinh trùng
158. Đặng Châu Phiên/ TS toán. GS ĐH Marốc và ĐH Rwanda
159. Nguyễn Phúc/ Cao học điện tử. Giảng viên trường kỹ thuật Cao Thắng Sài Gòn
160. Phạm Thị Quỳnh Phương/ 1972/ Giong 10/ TS Văn hóa. Viện nghiên cứu văn hóa Hà Nội
161. Nguyễn Thị Minh Phương/ 1958/ TS Khí tượng. Trung tâm Quốc gia dự báo khí tượng thủy văn
162. Đặng Thế Phương/ TS Công ty dầu khí Vũng Tàu
163. Bùi Duy Quang/ TS khoa học. GS đại học Canađa
164. Đặng Xuân Quang/ 1973/ Thạc sĩ luật học. Bộ Kế Hoạch và Đầu Tư
165. Nguyễn Đăng Quang GS/TS. Giảng viên trường ĐH Bách Khoa Hà Nội
166. Nguyễn Xuân Quang/ 1959/ C.Trong Thạc sĩ, nhà giáo ưu tú. Giảng viên trường ĐH Công nghiệp TPHCM
167. Phạm Nguyễn Quang/ 1959/ Giong 5/ Tiến sĩ Y học nha khoa. Hoa Kỳ

168. Tống Đình Quỳ/ TS. Giảng viên trường ĐH Bách Khoa Hà Nội
169. Lê Thị Quý/ TS. Viện Khoa Học Tự Nhiên và Công Nghệ Quốc Gia
170. Trần Tú Quyên/ 1969/ Giong 9/ Thạc sĩ Giáo dục/ TPHCM
171. Nguyễn Văn Riêm/ Cao học quản trị kinh doanh./ Hoa Kỳ
172. Đặng Đức Siêu/ 1933/ PGS. Nhà Giáo ưu tú. Nguyên giảng viên Hán Nôm trường ĐHSP
173. Đặng Quốc Sơn/ PGS/TS cơ khí. Bộ Giáo Dục và Đào Tạo
174. Nguyễn văn Tạo/ Tiến sĩ hoạ đồ
175. Đặng Thị Minh Tâm/ Cao học luật./ TPHCM
176. Phạm Ngọc Thái/ 1949/ Giong 5/ TS khoa học. ĐH kỹ thuật Quân sự/ Hà Nội
177. Đặng Xuân Thanh/ 1965/ TS. Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam
178. Nguyễn Thế Thanh/ TS vi trùng./ Hoa Kỳ
179. Phạm Ngọc Thanh/ TS triết học. ĐH KHXH&NV/ Hà Nội
180. Đặng Hữu Thành/ Cao học điện toán./ Hoa Kỳ
181. Đặng Kim Thành/ GS.Nguyên chủ nhiệm khoa lịch sử, HV Chính trị Quốc gia TPHCM
182. Đặng Thị Thành/ Tiến sĩ nông học
183. Đỗ Văn Thành/ 1972/ Giong 7/ Thạc sĩ mỏ địa chất/ Hà Nội
184. Phạm Quốc Thắng/ 1961/ Giong 5/ Thạc sĩ. Bộ Tư lệnh Hải Quân
185. Phạm Tất Thắng/ 1947/ Giong 5/ PGS/TS. Phó viện trưởng viện nghiên cứu Kinh Tế Thương Mại
186. Đỗ Thị Thảo/ 1974/ Giong 7/ TS sinh học.Viện TN & CN Quốc Gia./ Hà Nội
187. Nguyễn Văn Thẩm/ 1982/ Giong 10/ Thạc sĩ toán tin. Giáo viên ĐHSP Kỹ Thuật Nam Định
188. Đặng Đức Thi/ 1939/ Giong 6/ TS sử học. Nguyên giảng viên trường CĐ Sư phạm TPHCM
189. Nguyễn Xuân Thiện/ TS. Giảng viên trường ĐH Thương Mại
190. Đặng Xuân Thiều/ Giong 7/ Bí thư Đảng Bộ Văn Hoá, GĐ viện Bảo tàng CM Việt Nam
191. Đặng Quốc Thông/ TS cơ khí. GS trường ĐH Syracuse./ Hoa Kỳ
192. Đặng Xuân Thu/ 1938/ GS/TS khoa học. GĐ trung tâm nghiên cứu dân số & phát triển
193. Đặng Hữu Thụ/ 1919/ TS luật. Nguyên phó Chưởng lý toà Thượng thẩm Sài Gòn
194. Đặng Quân Thuỵ/ 1928/ Giong 13/ Uỷ viên BCH TW ĐCSVN. Phó Chủ tịch Quốc Hội. Trung tướng QĐNDVN
195. Nguyễn Thị Thuỷ/ 1973/ Giong 10/ Thạc sĩ văn hoá./ Hà Nội

196. Nguyễn Xuân Thuỷ/ 1958/ Giong 10/ Thạc sĩ tài chính. PGĐ Công ty bảo hiểm Bảo Việt
197. Phạm Thị Hồng Thuỷ/ 1960/ Giong 5/ Thạc sĩ kinh tế. PGĐ Sở Tài Chính Vĩnh Phúc
198. Đặng Hồng Tiệm/ TS toán. GS trường ĐH Reims./ Pháp
199. Lê Thị Thuỷ Tiên/ Cao học
200. Đặng Tiến/ TS. Giảng viên trường ĐH Thuỷ Lợi/ Hà Nội
201. Nguyễn Thế Tiến/ Cao học Hải Dương. Trường ĐH Thuỷ Sản Nha Trang
202. Nguyễn Việt Tiến/ 1954/ Giong 7/ PGS/TS Y học. Đại tá QĐND Việt Nam
203. Tống Sỹ Tiến/ 1945/ Giong 4 TS địa chất. Uỷ ban khoa học Nhà Nước
204. Vũ Tình/ 1949/ PGS/TS. PHT trường ĐH KHXN & NV, ĐH Quốc Gia TPHCM
205. Đặng Ngọc Tĩnh/ 1955/ TS Thuỷ văn. Trung tâm Quốc gia dự báo khí tượng thuỷ văn
206. Đặng Xuân Toàn/ TS hoá. Viện thiết kế công nghiệp hoá chất./ Hà Nội
207. Nguyễn Toàn/ 1969/ Giong 3/ Tiến sĩ điện tử. Hunggari
208. Phạm Nguyễn Quỳnh Trang/ 1962/ Giong 5/ TS Y khoa. Hoa Kỳ
209. Đặng Vũ Trí/ 1952/ Giong 12/ PGS/TS Mỏ địa chất. Tổng cục địa chất
210. Nguyễn Thị Trúc/ 1953/ Thạc sĩ ngoại ngữ Thông tấn xã Việt Nam
211. Đặng Đức Trung/ 1967/ Giong 4/ Thạc sĩ xây dựng Yên Bái
212. Nguyễn Xuân Trục/ 1935/ GS/TS khoa học. Nguyên chủ nhiệm Khoa cầu đường ĐH Xây dựng. Nhà giáo ưu tú
213. Nguyễn Trường/ Cao học/ Hoa Kỳ
214. Bùi Anh Tú/ TS. Phó viện trưởng viện hoá Bộ Công Nghiệp
215. Đặng Thị Ngọc Tú/ 1978/ Giong 5/ Thạc sĩ SP. Giáo viên Trường PTTH Kim Liên/ Hà Nội
216. Đinh Anh Tuấn/ 1978/ Thạc sĩ điện tự động Hải Phòng
217. Phạm Duy Tuấn/ Cao học./ Hoa Kỳ
218. Đỗ Bạt Tuỵ/ 1920/ PGS/TS Y học. Nguyên PGĐ bệnh viện Chợ Rẫy TPHCM
219. Dương Thị Tuyến/ 1959/ Giong 5/ Thạc sĩ toán. PGĐ Sở giáo dục đào tạo Vĩnh Phúc
220. Phạm Thị Kim Vân/ 1963/ Giong 7/ TS Sư phạm hà Nội
221. Phạm Vĩnh Viễn/ TS. Phó viện trưởng viện công nghệ thực phẩm
222. Nguyễn hoài Việt/ Cao học điện./ Hoa Kỳ
223. Nguyễn Xuân Việt/ Tiến sĩ

224. Đào Văn Xuân/ TS Luật./ Hoa Kỳ
225. Đặng Hồi Xuân/ 1929/ Giong 4 GS/TS Y khoa. Nguyên Bộ truởng Bộ y tế
226. Lê Thị Xuân/ 1974/ Thạc sĩ Y khoa trường ĐH Y Hà Nội
227. Nguyễn Thị Xuân/ 1980/ Giong 8/ Thạc sĩ Ngân hàng
228. Đặng Kỳ Xương Cao học, chuyên gia điện tử Hoa Kỳ
229. Nguyen Xuan Kham/ 1960/ BS Y Khoa, Thac Si Ky Su Dien Toan, Hoa Ky
230. Nguyen Dong Thai/ 1956/ Tien si Ky Su Hoa, Hoa Ky
231. Nguyen Thanh Thuy/ 1958/ BS Y Khoa TpHCM, dau dau ky thi 1976, BS Y Khoa Hoa Ky nganh Nhi Khoa va Noi Khoa

Mọi ý kiến đóng góp xin viết bằng tiếng Việt có dấu. Xin chân thành cảm ơn!

Ai về Hành Thiện mà... nghe

2009-08-24T22:26:00.000-07:00

Ngày xưa, làng Hành Thiện (Nam Định) được các cụ trong làng vẽ hệt hình con cá chép và khéo léo chia đều con cá làm 14 khúc. Mỗi khúc là một xóm và mỗi xóm cách nhau đúng 60m. Riêng xóm nhà cố tổng Bí thư Trường Chinh dài 600m.

Nhà lưu niệm cố Tổng bí thư TrườngChinh tại làng Hành Thiện

Từ bản đồ làng cho thấy, ngay đầu cá có một chữ Miếu, thờ ba vị thần đầu tiên đến đất này dựng làng. Sau mới đến chữ Thị - nghĩa là chợ của làng Hành Thiện. Từ rốn đến mang cá là khu dân cư. Riêng xóm nhà đồng chí Trường Chinh nằm ở giữa làng, nên dài nhất được 600m. Từ rốn cá đến đuôi, người ta ngăn một con đường vào xóm, một bên có chữ Hương Điền (ruộng làng) và một bên là nghĩa trang. Chỗ đóng khung có 2 chữ Nội tự - chính là ngôi chùa làng Hành Thiện. Chùa được xây dựng trên đất làng này từ năm 1588, nhưng từ ngày xây dựng đến nay, làng văn hoá này không nhận bất cứ một vị sư nào đến trụ trì ngôi chùa.

Theo dã sử ghi lại, làng Hành Thiện có từ thời các vương triều Trần giữ nước. Năm 1823, khi vua Minh Mạng lên ngôi năm thứ tư, thấy làng học hành đỗ đạt cao, lại chuyên làm những điều lành, vua liền ban cho làng 4 chữ Hán "Mỹ Tục Khả Phong" sơn son thiếp vàng và đổi tên làng thành Hành Thiện (Hành là làng, Thiện là lành).

Trong ngôi nhà cổ được xây dựng hơn 140 năm trước của cụ Đặng Xuân Bảng (ông nội Tổng bí thư Trường Chinh), chúng tôi được ôn lại câu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp của Tổng bí thư mà rất đỗi tự hào. Theo gia phả gia đình, gia tộc ông có gốc gác họ Trần, thuộc chi Hưng Trí Vương, con trai thứ tư của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn. Ông nội Trường Chinh là Đặng Xuân Bảng, từng đỗ Tam giác tiến sĩ đệ nhất danh và là một học giả có tiếng tăm đương thời… Còn thân phụ của ông là Đặng Xuân Viện, cũng là một học giả được đánh giá cao, dù không gặp may mắn trên đường thi cử.

Từ nhỏ, Đặng Xuân Khu (tên thật của đồng chí Trường Chinh) đã làm quen với Tứ thư, Ngũ kinh, thơ Đường và được đào tạo bài bản về văn hoá và lịch sử theo truyền thống Nho học. Khi còn học ở bậc Thành Chung, Đặng Xuân Khu đã sớm bộc lộ tinh thần yêu nước. Ông tham gia phong trào đấu tranh đòi ân xá cho Phan Bội Châu, lãnh đạo cuộc bãi khoá ở Nam Định để truy điệu Phan Chu Trinh và bị đuổi học. Sau đó, theo học ở Trường cao đẳng thương mại Đông Dương và tham gia Việt Nam Thanh niên cách mạng Đồng chí hội; tham gia cuộc vận động thành lập Đông Dương Cộng sản đảng ở Bắc Kỳ. Cuối năm 1930, ông bị Pháp bắt và kết án 12 năm tù và đày đi Sơn La, đến năm 1936 ông được trả tự do.

Từ năm 1936 - 1940, ông là Xứ Uỷ viên Bắc Kỳ, đại biểu của Đảng Cộng sản Đông Dương trong Uỷ ban Mặt trận Dân chủ Bắc Kỳ; làm chủ bút làm báo Cờ giải phóng; phụ trách các tờ báo tiếng Pháp như Le Travail, Rassemblement, En Avant và báo Tin tức. Tại Hội nghị Trung ương 7, ông được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương và được cử làm Quyền Tổng Bí thư Đảng thay Nguyễn Văn Cừ. Tháng 5/1941, ông được bầu làm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương, kiêm Trưởng ban tuyên huấn Trung ương. Năm 1943, ông bị thực dân Pháp kết án tử hình vắng mặt.

Nhớ lần về thăm quê cuối cùng của Tổng Bí thư Trường Chinh trong 2 ngày 10 và 11/11/1987. Sau khi hỏi han chuyện làng, chuyện xóm, Tổng bí thư kể lại: Khi chiến tranh thế giới thứ hai nổ ra, Đảng ta phải rút vào hoạt động bí mật, ông đã xách va li về lại ngôi nhà này để làm việc. Được một thời gian ngắn, bọn thực dân phong kiến địa phương phát hiện, chúng báo lên với mật thám Nam Định là "Đặng Xuân Khu đang hoạt động tại địa phương", lập tức ập đến bắt ông.

Hôm đó, ông chỉ kịp cho tư liệu đang làm việc trong ngày vào va li và nhảy ra vườn đằng sau chạy về phía sông Hồng, nhờ người dân chài lưới chở sang Vũ Thư, Thái Bình. Chính trong cái tủ đứng của ông còn một số trang bản thảo, thư từ, tư liệu chưa kịp mang đi, mẹ của ông thấy động đã nhanh chóng mang mẹt vơ tất thư từ, tư liệu vùi xuống chuồng chấu một cách an toàn. Ít ngày sau khi đã yên ổn, các đồng chí liên lạc đã về thưa chuyện, rồi cùng vợ ông mang tư liệu sang cho ông.

Tổng bí thư Trường Chinh mất ngày 20/8 năm Mậu Thìn, cùng ngày, cùng tháng với Quốc công tiết chế Trần Hưng Đạo.

Theo banduong.vn

Sách "Làng Hành Thiện thời Tây học cho đến năm 1954"

2009-08-06T11:10:00.000-07:00

LỜI TỰA II *

Sau cuốn “Làng Hành Thiện và các nhà nho Hành Thiện triều Nguyễn” đã được nhiều độc giả thích thú, nhà biên khảo sử Đặng Hữu Thụ lại đến với chúng ta với cuốn “Làng Hành Thiện thời Tây học cho đến năm 1954”. Cũng như cuốn trước, đây là một công trình biên khảo công phu. Gần mười năm là khoảng cách thời gian giữa hai cuốn sách: điều này minh chứng sự cẩn trọng của tác giả trong việc sưu tầm, tra khảo tài liệu, kiểm chứng sự kiện.

Cuốn sách này có một tựa đề rất khiêm tốn, vì dường như chỉ nói đến sự việc liên quan tới làng Hành Thiện, một làng nhỏ miền Bắc. thật ra tầm vóc của cuốn sách vượt xa phạm vi của một làng, không hẳn vì làng Hành Thiện có những nhân vật lịch sử như Nguyễn Thế Truyền, Đặng Xuân Khu… mà vì cuốn sách đã có nhiều chương, nhiều đoạn nói đến những vấn đề chung của cả nước Việt Nam, và nhất là cuốn sách này đã soạn thảo theo một chiều hướng viết sử rất cận đại.

Trong năm chương đầu, tác giả đã đề cập tới bối cảnh chung của những người Việt Nam ham học từ đầu thế kỷ 20, từ việc tổ chức hành chính, chính sách của Pháp, ảnh hưởng văn hóa Pháp, những khía cạnh giáo dục (sự hình thành và phổ biến chữ quốc ngữ), kinh tế xã hội (học phí, đời sống cư xá…) tới khung cảnh những năm chiến tranh 1945 – 1954. Từ chương 16 tới chương 20 tác giả nói tới những vấn đề binh bị (tổ chức dưới thời Pháp thuộc cũng như trong thời kỳ Liên Hiệp Pháp), chính trị (các đảng phái), văn hóa (văn thơ, nhạc, họa…), xã hội (quang cảnh đời sống…), tất cả những khía cạnh này có ảnh hưởng chung tới toàn dân Việt Nam, chứ không hẳn giới hạn trong phạm vi người Hành Thiện. Trong các chương còn lại (các chương 6 tới 15), tuy để nói về các nhân vật Hành Thiện xếp theo từng ngành chuyên môn, trong mỗi đầu chương, tác giả đều có một đoạn khá dài tả việc tổ chức học hành thi cử và nghề nghiệp của từng ngành. Các đoạn này tất nhiên có giá trị chung cho cả nước Việt: thí dụ như trong ngành Y Dược, tác giả tả rất rõ về ngành Y sĩ, Dược sĩ Đông Dương trước năm 1954.
Giá trị của cuốn sách cũng được thể hiện trong phương pháp viết sử. Tác giả đã tra cứu một cách nghiêm túc, đã nghiên cứu các sự kiện một cách có hệ thống và trình bày nội dung một cách rất mạch lạc, đúng như tiêu chuẩn của các học giả Trần Trọng Kim, Hoàng Xuân Hãn,… đã đề ra. Tác giả Đặng Hữu Thụ còn đi xa hơn nữa vì ông đã theo đúng đường lối của trường phái lịch sử mới, xuất hiện ở bên Pháp vào thập niên 60, có xu hướng tìm kiếm những phương pháp mới, dựa trên những dữ kiện có tính cách toàn thể của một thời đại, không những dùng sách vở hoặc văn kiện mà còn dùng các phương tiện khác, như phỏng vấn, thăm dò tại chỗ… Tất cả những phương pháp này đưa tới một khoa học mới mà ta có thể tạm gọi là khoa nhân chủng lịch sử học. Các cuốn sách của tác giả Đặng Hữu Thụ làm chúng tôi nhớ tới cuốn “Montaillou, village Occitan” của sử gia Pháp Emmanuel Le Roy Ladurie, do nhà sách Gallimard xuất bản năm 1972. Trong sách này sử gia Le Roy Ladurie áp dụng các phương pháp dân tộc học, xã hội học, kinh tế học, chính trị học… tả lại đời sống trong một làng nhỏ bên Pháp và có nhiều đoạn có thể được đọc say mê như đọc tiểu thuyết. Trong sách của ông Đặng Hữu Thụ, độc giả cũng tìm thấy nhiều chi tiết rất lý thú về đời sống nhiều nhân vật làng Hành Thiện. Cách viết này đánh dấu một chiều hướng viết sử hiện đại, không chú trọng tới các biến cố lớn, các triều đại, mà chú trọng tới những giá trị căn bản của con người.

Tất nhiên khi đem tâm tình viết lịch sử, và viết một cách đam mê (như Hegel đã nói: “nếu không đam mê thì không làm được việc lớn”) nhất là trong hoàn cảnh một người trong cuộc, của một tác nhân có ảnh hưởng tới thời cuộc, người viết không thể hoàn toàn khách quan (như một sử gia ngoại quốc viết về Việt Nam chẳng hạn).

Đối với người đồng hương Hành Thiện, cuốn sách này rất cần thiết để bổ sung và điều chỉnh lại các gia phả nhiều họ trong làng, vì mỗi nhân vật trong cuốn sách này đều được kể lại theo dòng dõi gia phả. Như ông Đặng Hữu Thụ đã viết, nhiều cuốn gia phả hiện có của nhiều dòng họ không được kiểm điểm cặn kẽ, nhất là trong các mục học hành và bằng cấp nên có nhiều điều sai sót. Vì ông Đặng Hữu Thụ đã kiểm tra theo các tài liệu chính thức của các kho tài liệu Pháp tất cả các bằng cấp chức vụ của các nhân vật nói trong cuốn sách này, nên các điều ông viết rất chính xác.
Chúng tôi trân trọng giới thiệu cuốn “Làng Hành Thiện thời Tây học cho đến năm 1954” của tác giả Đặng Hữu Thụ với độc giả. Đây quả là một công trình nghiên cứu đồ sộ, một tài liệu lịch sử có tầm giá trị quan trọng vượt hẳn chủ đề cuốn sách. Cuốn sách này xứng đáng để phổ biến không những cho những người làng Hành Thiện tại hải ngoại, cho người làng tại quốc nội, mà còn cho cả những sinh viên, những nhà nghiên cứu về sử học trong cũng như ngòai nước, và nói chung là cho tất cả những ai muốn tìm hiểu về lịch sử Việt Nam cận đại.

Nguyễn Thế Văn
Paris, ngày 30 tháng 6 năm 1999

* Đây là lời tựa thứ 2 cho cuốn Làng Hành Thiện thời Tây học cho đến năm 1954 - quyển thượng (Melun 1999) của tác giả Đặng Hữu Thụ, một luật gia, cựu Phó Chưởng Lý tòa Thượng thẩm Sài Gòn, cư trú tại Pháp từ sau 1975.

Ngôi làng "cổ tích"

2009-06-29T19:03:00.000-07:00

Tên ngôi làng "Hành Thiện" gắn với một câu chuyện đẹp về vị vua có trí và có đức - Vua Minh Mạng. Khi lên ngôi, yêu mến ngôi làng nhỏ có rất nhiều người đỗ đạt cao, người dân chân thật, hồn hậu, chuyên làm điều thiện, vua Minh Mạng đã ưu ái ban tặng cho làng 4 chữ sơn son thiếp vàng: "Mỹ tục khả phong" và đổi tên thành Hành Thiện.

Làng Hành Thiện thuộc xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Làng được chia thành 14 xóm, tương đương với 14 khúc trên mình con cá chép, mỗi xóm cách nhau đúng 60 mét (con số này chính xác đến từng milimet). Đây là nét rất độc đáo của ngôi làng cổ này. Bản đồ của làng được lập rất công phu, thể hiện trình độ học vấn và sự uyên thâm của các bậc tiền nhân. Ở chính giữa đầu cá có chữ Miếu, chính là miếu thờ thần dựng làng, xuống dưới một chút là chữ Thị - khu chợ, nơi tụ họp đông đúc, thể hiện nét văn hóa phồn thực của cư dân vùng Đồng bằng Bắc Bộ. Nhìn về phía cuối bản đồ, chúng ta sẽ dễ dàng nhìn thấy chữ "Nội tự", đây là ngôi chùa làng Hành Thiện (có tên gọi khác là chùa Keo Hành Thiện hay Thần Quang Tự).

Người xưa có câu "Đậu phụ Thủy Nhai, tú tài Hành Thiện". Ngôi làng nhỏ bé Hành Thiện ấy nổi tiếng là đất học, có nhiều người đỗ đạt. Dù trong giai đoạn lịch sử nào, làng Hành Thiện cũng xuất hiện những con người kiệt xuất, làm rạng danh quê hương, đất nước. Dưới thời phong kiến, làng có 419 người đỗ đạt, trong đó có 7 vị đại khoa, 3 tiến sỹ, 4 phó bảng, 97 cử nhân. Sử sách cũng đã ghi lại có những gia đình ở làng Hành Thiện có 9 người (cha - con, chú - cháu) cùng đi thi, có 7 người đỗ cao. Giai đoạn học chữ Pháp tuy rất ngắn, nhưng làng Hành Thiện cũng có 51 vị ghi danh. Trong đó có một tên tuổi đã trở thành niềm tự hào của dân làng Hành Thiện, Đặng Xuân Khu (tức cố Tổng Bí thư Trường Chinh). Cũng trong giai đoạn lịch sử này, Trường sơ học Hành Thiện được thành lập và xây dựng từ tiền công quỹ của làng, dạy học trò đến lớp nhất tiểu học (lớp vỡ lòng). Những cái tên Nguyễn Thế Rục, Đặng Xuân Khu, Đặng Xuân Thiều đã làm rạng danh làng học trong thời kỳ đầu của phong trào cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong những giai đoạn tiếp theo, làng Hành Thiện là nơi sinh dưỡng cho đất nước những người con ưu tú, nắm giữ những cương vị chủ chốt trong quân đội và các cơ quan Trung ương. Dù ở cương vị nào, những người con Hành Thiện cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, một lòng vì Đảng, vì nhân dân. Không thể kể hết những phần thưởng cao quý mà Đảng và Nhà nước đã tặng thưởng cho những người con làng Hành Thiện. Sự nghiệp đổi mới của đất nước đang giành được những thắng lợi bước đầu, làng Hành Thiện lại tiếp tục góp sức cùng cả nước bằng tài năng, trí tuệ của mỗi thế hệ người Hành Thiện hôm nay.

Chùa Keo Hành Thiện được xây dựng theo kiểu "Nội nhị công, ngoại thất quốc" trên diện tích 5 mẫu Bắc Bộ (tương đương 1,8 ha). Chùa có quy mô bề thế với 13 tòa rộng. Dãy dài gồm 121 gian tạo thành những cụm kiến trúc hài hòa, cân đối. Chùa còn giữ được nhiều mảng chạm khắc mang đậm phong cách thời Hậu Lê và nhiều cổ vật, cổ thư có giá trị như sập thờ, tượng Đại Pháp thiền sư Không Lộ bằng đồng, chuông, khánh đồng, bia ký, hoành phi, câu đối và các sắc phong của nhiều triều đại. Sau chùa Phật là đền Thánh thờ đức Thánh Tổ Đại Pháp thiền sư Không Lộ họ Dương, người đã có công thờ vua giúp nước, được nhân dân kính trọng.

Chùa Keo Hành Thiện đã được liệt vào danh sách cổ tự theo nghị định của toàn quyền Đông Dương và được xếp hạn di tích lịch sử năm 1962 theo Quyết định của Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa - Thông tin). Hàng năm, vào dịp Tết Nguyên đán và các ngày từ 13 đến 15 tháng 9 âm lịch, lễ hội chùa Keo Hành Thiện được tổ chức rất long trọng với nhiều hình thức vui chơi bổ ích như bơi chải, thi đánh cờ, thi nấu cơm, thi ném pháo...

Theo tổng điều tra dân số (năm 1999), làng Hành Thiện có 6.230 người, 12% trong số đó có bằng cử nhân trở lên. Trong những năm gần đây, bình quân mỗi năm làng có trên dưới 30 học sinh thi đỗ và các trường đại học, cao đẳng. Đây sẽ là lực lượng kế cận các bậc tiền bối, tiếp nối truyền thống người Hành Thiện.

Niềm tự hào của người Hành Thiện

Đó là nhà lưu niệm đồng chí Trường Chinh, thuộc xóm Bảy, làng Hành Thiện. Ngôi nhà này do Tiến sỹ Đặng Xuân Bảng xây dựng vào năm Nhâm Dần (năm 1903) cho người con trai thứ tư là Đặng Xuân Viện. Trường Chinh là con trai cả của ông Đặng Xuân Viện.

Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh cùng các đồng chí lãnh đạo địa phương

tại Nhà lưu niệm cố Tổng Bí thư Trường Chinh

Khu nhà trên gồm năm gian làm bằng gỗ lim, hướng Nam, lợp ngói ta, hai hồi và tường hậu xây gạch. Hai gian buồng ở hai đầu, có bức chạm ngăn cách với khu nhà khách ở giữa. Cửa hồi phía Đông thông xuống bếp rồi đến dãy nhà ngang lợp bổi, gồm năm gian nhỏ. Phía trước có tường hoa, sân gạch và một ao nhỏ nằm sát phía ngoài với đường giong. Bờ ao có một số cây lưu niên. Giáp đường là hàng dậu bằng tre được xén ngay ngắn. Lối vào là cổng gạch xây khá cổ kính. Bên cạnh khu nhà này vừa là ngôi nhà khách, vừa là nhà trưng bày lưu niệm, nguyên là nhà của ông Đặng Xuân Tiết - anh ruột ông Viện. Đây là ngôi nhà năm gian, bằng gỗ lim, nằm cùng dãy quay hướng Nam như ngôi nhà lưu niệm đồng chí Trường Chinh.

Khu nhà lưu niệm đồng chí Trường Chinh là di tích lịch sử gắn liền với thân thế, sự nghiệp và cuộc đời hoạt động cách mạng của một nhà lãnh đạo kiệt xuất, giữ nhiều trọng trách quan trọng của một nhà lãnh đạo kiệt xuất, giữ nhiều trọng trách quan trọng của Đảng và Nhà nước, cống hiến cả đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Hàng năm, hàng ngàn lượt người đã về đây, từ các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng, Nhà nước đến các đoàn khách quốc tế, các tầng lớp nhân dân để tỏ lòng thành kính với một nhân vật lịch sử kiệt xuất trong lịch sử nước Việt.

Trích từ "Nam Định - Thế và lực mới trong thế kỷ XXI"-NXB Chính trị quốc gia

Sự tích Cửu công làng Hành Thiện

2009-06-21T06:49:00.000-07:00

Khoảng Tây lịch 1740, đương Đời vua Lê Ý Tân, niên hiệu là Vĩnh Hựu thứ 6, Trịnh Doanh chuyên quyền, bốn phương rối loạn. Phía đông thời có Nguyễn Tuyến, Nguyễn Cừ ở xã Lịnh Xá, nổi quân làm loạn đã làm cho chúa Trịnh hao binh tổn tướng. Phía Nam lại có Vũ Đình Dung, người xã Ngân Già thuộc huyện Nam Châu (nay là Nam Trực), phủ Xuân Trường cùng với đàng tốt là Đoàn Chấn, Tư Cao giữ thôn Đà Ninh (thuộc xã Ngân Già là sào huyệt, trong đắp một cái hang rất kiên cố thừa cơ thường ra ăn cướp phố Nhân Ninh (nay là Trực Ninh). Quan Đốc chấn ở Bạch Hạc là Hoàng Kim Tảo cùng với bộ thuộc là Nguyễn Đức Siêu, Trần Danh Quán đem binh đến đánh thua trận đề bị chết. Từ đấy thế quân nghịch càng mạnh, đồ đảng đều là quân hung tợn, không sợ chết, gặp quan quân kéo đến chỉ cầm giao tay, xông ra trận chém văng mạng, vậy nên quan quân đénh mười bảy trận đều bị thua. Chúa Trịnh bèn đổi chiến lược, đem quân sĩ kéo về Nam đánh Ngân Già để tuyệt sào huyệt của quân nghịch.Khi Chúa Trịnh cùng chư tướng kéo về Nam qua làng Vũ Điện, huyện Nam Sang đóng quân lại một đêm. Ngày mai kéo đến sông Vị hoàng tiến lên tổng Đỗ Xá, huyện Giao Thủy; bấy giờ Đinh Văn Nhai, Nguyễn Đình Hoàn, Vũ Tất Thuận, Tương Thuông mỗi người giữ một đạo, Trịnh Doanh cưỡi voi đi trước kéo thẳng vào thôn Đà Linh, đại binh tiến đến vây bốn mặt, trận đánh rất kịch liệt. Bên nghịch bốn vạn quân bị chết quá nửa, thôn Đà Ninh, máu người lai láng. Vũ Đình Dung đã bị trọng thương, nhưng vẫn còn khảng khái, xông vào trước trận đâm chết quan quân hơn trăm người, quan quân sợ chạy, Đinh Văn Nhai la truyền ba quân rằng: “quân ta đừng sợ chết, lập công báo chúa ở ngày hôm nay, thằng nào chạy chém đầu làm lệnh”. Chúng nghe lệnh đều lại hăng hái xông vào trước trận vây đánh rất dữ và đâm chết được Dung.Dẹp xong quân nghịch, Chúa Trịnh mới tước khứ tên xã Ngân Già làm xã Lai Cách.Xã Ngân Già thuộc về phủ Xuân, cách xã Hành Cung (nay là Hành Thiện) cũng không xa mấy. Đương bấy giờ chỉ huy Lén, thiên hộ Định đều là người xã Hành Cung theo hầu ở phủ Chúa Trịnh, ỷ thế chuyên quyền, về làng hách dịch, huynh thứ trong làng ai cũng ghét mắng nhiếc hai tên ấy. Từ đấy lũ tên Lén để lòng hiềm khích, nhân việc giặc Dung, muốn trả thù huynh thứ, chúng bèn bày vẽ với Chúa Trịnh rằng: huynh thứ thông với bọn giặc Chúa Trịnh tưởng thật cho bắt bọn huynh thứ thông giặc nếu dân làng giấu diếm thì triệt hạ cả làng. Dân sự ai cũng lấy làm lo sợ.Trong làng huynh thứ là ông Đặng Khắc Tướng, Nguyễn Thiện tất cả 10 người bàn với nhau rằng “Lệnh Chúa nghiêm ngặt, nếu không ai ra, sợ Chúa sai quân về tàn phá, lại hại cả làng, bất nhược ta đánh liều lên kinh làm giấy khiếu nại oan, may mà Chúa có lòng minh xét không nghe lũ kia vu cáo thì là hạnh phúc thứ nhất, bằng không may thì dẫu phải hy sinh cho hương tộc cũng cam lòng”. Trong 10 người, ông Nguyễn Thiện dùi dắng không muốn đi còn chín ông đều khẳng khái ra đi, đến phủ Chúa Trịnh kêu oan, chúa Trịnh liền sai quân đem chém, duy có ông Nguyễn Thiện nói dối ở nhà lo tiền rồi trốn mất.Chín ông bị chết; tên Lén, tên Định lấy làm đắc chí mượn thế Chúa Trịnh đem quân về đốt phá chín nhà ông ấy, ruộng nương của chín ông thì chúng chỉ làm ngụy điền, tịch ký làm của công, còn dân làng thì không ai bị thiệt hại gì cả. Không bao lâu tên Định, tên Lén đều chết, điền sản của các ông ấy lại được phúc nguyên cũ, mà con cháu đến nay vẫn được thịnh vượng, còn dòng dõi tên Lén, tên Định tuyệt diệt đã lâu. Thế mới biết trời gần.Tính danh chín ông ấy như sau:

1/ Đặng Khắc Tướng, Quốc tử giám giám sinh.
2/ Phạm Bá Hiệu, huyện thừa huyện Yên Mô,
3/ Phạm Trọng Huyện, huyện thừa châu Điện Bàn,
4/ Đặng Bá Tích, phó sở xứ
5/ Đặng Trọng Đôn, phó sở xứ
6/ Đặng Nho Cẩn. phó sở xứ
7/ Lã Đăng Đạo, tri sự,
8/ Đặng Phạm Tế, tri sự
9/ Đặng Chấn Thuyên

Trích ở Đông Thanh tạp chí số 28 ngày 15-8-1933trang 742 xuất bản tại Hà Nội

Lễ hội truyền thống Chùa Keo Hành Thiện

2009-06-17T10:14:00.000-07:00

Dưới đây là phóng sự Lễ hội truyền thống Chùa Keo Hành Thiện được Sở VHTT tỉnh Nam Định thực hiện vào tháng 3-2007, mời các bạn cùng theo dõi, bài cũng được đăng tại NDOL:

Lễ hội chùa Keo Hành Thiện được tổ chức vào rằm tháng 9 âm lịch hằng năm tại Ngôi chùa "Thần Quang Tự" hay còn gọi là Chùa Keo để mừng sinh nhật của vị thánh Không Lộ Thiền Sư (Dương Không Lộ).
Độc đáo nhất có lẽ là môn đua thuyền trải: có 15 xóm trong làng tham gia đua thuyền hay gọi là bơi trải, có tất cả 10 người trên thuyền trong đó có 1 người lái thuyền. Bơi trải ở Chùa Keo Hành Thiện Nam Định khác với các nơi khác, họ không ngồi bơi mà 10 người đểu đứng để chèo. Bắt đầu xuất ở trong sông con là sông làng khoảng 5-6km rồi bắt đầu ra đến sông Ninh Cơ nhánh của sông Hồng, bơi 3.5 Vòng sông rồi quay về bắt Têu trong sông con nếu đội nào về đầu thì sẽ dành giải nhất. Trung bình mỗi cuộc thi bơi trải diễn ra từ 3.5 - 4 h đồng hồ) Đây là môn thi đấu cổ truyền rất tuyệt vời đáng được ghi nhớ cũng như lưu trong sử sách của Dân tộc ta, và vẻ đẹp của nói khó ở môn thi nào có được.

Đất khoa bảng, quê mỹ nhân

2009-05-26T06:41:00.000-07:00

Những tưởng câu nói: “Bắc Hà, Hành Thiện, Quan Diễn, Quỳnh Lôi” nói về các “miền gái đẹp” như vùng đất sông Lô nhưng hóa ra đây lại là câu vinh danh đất học và khoa bảng. Một làng có truyền thống hiếu học và nhiều người thành đạt, lại là nơi có lắm mỹ nhân...

Trong đêm chung kết cuộc thi Hoa hậu Thế giới người Việt 2007, có một điều bất ngờ đầy thú vị là một người con làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định, vùng đất nổi danh khoa bảng trở thành Á hậu 2, đó là Đặng Minh Thu. Trước đấy, hai Hoa hậu Việt Nam Nguyễn Diệu Hoa (1990) và Nguyễn Thu Thủy (1994) cũng là người quê ở Hành Thiện.

Đường vào xóm 7 làng Hành Thiện

Quê hương những người đẹp

Vượt qua thành phố Nam Định khoảng 30 km, chúng tôi có mặt ở làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường vào một buổi sáng. Trời mưa to nên đường làng vắng lặng, thoảng có người qua thì lại trùm kín áo mưa nên đi mãi mà chúng tôi vẫn chưa có cơ may được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của các cô gái làng.

Theo như chúng tôi được biết thì Hoa hậu Việt Nam 1994 Nguyễn Thu Thủy có bố là Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Văn Lợi - Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học - thuộc dòng họ Nguyễn ở làng Hành Thiện.

Hiện tại ông bà nội của Thu Thủy vẫn đang sinh sống ở quê. Hoa hậu Việt Nam 1990 Nguyễn Diệu Hoa thì có mẹ là người gốc làng Hành Thiện. Ông ngoại cô là Giáo sư y khoa Đặng Vũ Hỷ, cậu ruột là Giáo sư - Viện sĩ Đặng Vũ Minh nổi tiếng khắp vùng về tinh thần hiếu học và đỗ đạt cao.

Còn Á hậu 2 Đặng Minh Thu vừa đăng quang đêm 2/9 thì thuộc dòng họ Đặng Xuân ở Hành Thiện. Rời làng xuất cảnh sang Nga từ khi 3 tuổi, ký ức về quê hương của Thu rất ít nên cô chỉ biết quê mình ở Nam Định, thuộc họ Đặng Xuân ở làng Hành Thiện.

Thấy chúng tôi hỏi thăm về những mỹ nhân Hành Thiện đã từng đăng quang ngôi hoa hậu, á hậu của các cuộc thi người đẹp Việt Nam, ông Phó chủ tịch xã Xuân Hồng ngớ người ra: “Thế à! Giờ chị nói tôi mới biết đấy. Chúng tôi có biết thông tin gì đâu. Chắc các cô ấy chỉ là gốc gác ở Hành Thiện thôi chứ không phải người sinh sống ở làng. Người làng hiện tại mà có người đoạt giải lớn như thế, lại phát trên truyền hình thì chúng tôi biết ngay”.

Anh Phan Hùng Cường, cán bộ chuyên trách văn hóa xã cũng lắc đầu thành thật: “Quả thực là chúng tôi không biết gì thông tin về những người đẹp này cả. Chắc chỉ có đời cụ, đời ông, hoặc cùng lắm đời bố của họ là sinh ra ở Hành Thiện thôi. Còn họ hoặc sinh ra ở nơi khác, hoặc rời làng từ khi còn rất nhỏ. Còn nói về lịch sử thì Hành Thiện không nổi danh là “miền gái đẹp” như một số địa danh khác. Con gái Hành Thiện chưa thấy có ai đẹp nổi trội hẳn đến mức phải làm dư luận xôn xao”.

Nhờ sự dẫn đường của anh Phan Hùng Cường, chúng tôi tìm đến những người dòng họ Đặng Xuân hiện còn đang sinh sống tại làng. Anh Đặng Xuân Tiến, người duy nhất của họ Đặng Xuân ở lại làng trông coi nhà thờ cụ Đặng Xuân Bảng - ông nội cố Tổng Bí thư Trường Chinh - vui vẻ trao đổi với chúng tôi: “Tôi cũng có theo dõi cuộc thi hoa hậu thế giới người Việt 2007 trên truyền hình. Khi xem phần dự thi của thí sinh Đặng Minh Thu, thấy giới thiệu quê ở Nam Định, tôi đã ngờ ngợ cô gái này thuộc dòng họ Đặng ở Hành Thiện. Thế nhưng vì thiếu thông tin nên khi tra gia phả tôi không thể tìm ra cô ấy thuộc chi nào, nhánh nào.

Đặng Minh Thu - cô gái đất khoa bảng

là ứng cử viên đại diện Việt Nam thi Hoa hậu Thế giới.

Họ Đặng ở Hành Thiện có 4 dòng Đặng Đức, Đặng Khắc, Đặng Xuân, Đặng Ngọc. Còn như dòng họ Đặng Vũ bên ngoại của Hoa hậu Nguyễn Diệu Hoa thì là dòng con nuôi họ Đặng. Hiện tại, gia phả dòng họ Đặng Xuân có chép đến đời thứ 11, còn gia phả họ Đặng đại tôn thì ghi đến đời thứ 18. Gia phả chỉ ghi đến đời ông, thậm chí không có cả tên bố nên việc tìm ra tên con cái là rất khó.

Còn nói về con gái đẹp trong dòng họ Đặng Xuân thì hầu như thế hệ nào cũng có. Thế nhưng các cụ chỉ chú ý ghi chép về truyền thống hiếu học và thành đạt của dòng họ chứ chẳng ai ghi chép về sắc đẹp của các cô gái họ Đặng cả. Vì thế đến nay chúng tôi chỉ nghe phong thanh các bậc cha chú vui miệng trò chuyện về một bà, một cô nào đó rất đẹp trong họ nhưng chưa bao giờ được diện kiến. Vì những người đó hoặc là già cả, đã mất, hoặc là rời làng đi nơi khác từ rất lâu rồi”.

Luôn coi việc học tập là một nghề

Theo ông Nguyễn Đặng Hùng thì thời phong kiến, Hành Thiện có 419 người đỗ đạt, trong đó có đến 7 người đỗ đại khoa (3 tiến sĩ, 4 phó bảng), 97 cử nhân, 315 tú tài. Làng có 4 người làm quan thượng thư, 4 người là tuần phủ, 4 người là tổng đốc, 69 người làm tri phủ, tri huyện...

Từ sau Cách mạng tháng Tám đến nay, Hành Thiện có 45 người là giáo sư, phó giáo sư; 166 người là tiến sĩ, thạc sĩ; 1.493 người tốt nghiệp đại học.

Hành Thiện còn là nơi xuất thân của 16 cán bộ cao cấp, đảm nhiệm các chức vụ từ Thứ trưởng đến Tổng bí thư của Đảng; 7 tướng lĩnh quân đội; 3 Anh hùng LLVTND.

Đặc biệt, đây còn là quê hương của đồng chí Đặng Xuân Khu, tức Trường Chinh, là Tổng Bí thư của Đảng nhiều năm, nhà lãnh đạo kiệt xuất, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.

Để có được truyền thống khoa bảng và hiếu học nổi danh khắp nơi là do người Hành Thiện luôn coi việc học tập là một nghề bên cạnh nghề làm ruộng và dệt vải. Người làng không sợ thiếu tiền của mà chỉ sợ thiếu chữ. Vì vậy người Hành Thiện đều cố công học chữ để làm người sống có đạo lý, có tri thức, phục vụ xã hội.

Có những người như ông Nguyễn Trọng Trù cảnh nhà hàn vi, nhờ tranh thủ học trong những lúc đi cày, đi bừa, giã gạo mà thi đỗ tú tài năm 19 tuổi, 25 tuổi thì đỗ cử nhân. Ông Nguyễn Đăng Thiện, đỗ tú tài năm 19 tuổi nhưng vẫn miệt mài theo đuổi đèn sách đến năm 60 tuổi mới thi đỗ cử nhân.

Ông Đặng Vũ Tường, 4 lần thi đỗ tú tài, đến 53 tuổi thì đỗ cử nhân và được bổ nhiệm làm quan tri huyện. Theo quy định ngày ấy thì quan lại không được phép dự thi tiếp nên ông đã treo ấn từ quan để về quê tiếp tục sách bút và vào kỳ thi Hội năm 64 tuổi.

Người dân Hành Thiện vẫn nhớ về thần đồng Đặng Xuân Bảng (ông nội đồng chí Trường Chinh) như một điển hình cho truyền thống hiếu học và khoa bảng của làng. Thời đó, ông Bảng nhà nghèo, không có tiền theo học thầy mà chỉ học cha là ông Đặng Viết Hòe mà đỗ Tiến sĩ năm 29 tuổi. Biết chuyện, Vua Tự Đức cảm phục đã ban cho bố con ông 4 chữ “Giáo tử đăng khoa” (Dạy con thi đỗ).

Hải Châu

Theo báo CAND

Thiền Sư KHÔNG LỘ

2009-05-26T06:40:00.000-07:00

Thơ Không lộ Thiền sư

Thiền sư Không Lộ

(? - 1119)

(Đời thứ 9, dòng Vô Ngôn Thông)

Sư họ Dương, không rõ tên thật là gì, quê ở làng Hải Thanh. Ông cha chuyên nghề chài lưới, đến đời Sư mới bỏ nghề ấy đi tu đạo Phật. Khoảng niên hiệu Chương Thánh Gia Khánh (1059-1065), Sư theo Thiền sư Lôi Hà Trạch xuất gia, cùng làm bạn với Thiền sư Giác Hải và Từ Đạo Hạnh.

Phong cách Sư thoát tục, ăn mặc thế nào xong thôi, không vướng mắc vật chất thường tình, chỉ tinh chuyên Thiền định, trải bao năm tu tập, ăn cây mặc cỏ, quên cả thân mình.

Sau khi đắc đạo, Sư có thể bay trên không, hoặc đi trên mặt nước, cọp thấy phải cúi đầu, rồng gặp cũng nép phục. Những pháp thuật thần bí của Sư không đo lường được.

Đến ngày 3 tháng 6 năm Hội Tường Đại Khánh thứ mười (1119) đời Lý Nhân Tông, Sư viên tịch. Môn đồ làm lễ hỏa táng, thu xá-lợi, xây tháp thờ ở trước chùa Nghiêm Quang(1) là nơi Sư trụ trì.

Tác phẩm của Sư có bài kệ Ngôn Hoài và bài thơ Ngư Nhàn.

Kệ Ngôn Hoài

Trạch đắc long xà địa khả cư,
Dã tình chung nhật lạc vô dư.
Hữu thời trực thướng cô phong đảnh,
Trường khiếu nhất thanh hàn thái hư.

Dịch:

Lựa nơi rồng rắn đất ưa người,
Cả buổi tình quê những mảng vui.
Có lúc thẳng lên đầu núi thẳm,
Một hơi sáo miệng, lạnh bầu trời.

(Ngô Tất Tố)

Thơ Ngư Nhàn

Vạn lý thanh giang vạn lý thiên,
Nhất thôn tang giá nhất thôn yên.
Ngư ông thùy trước vô nhân hoán,
Quá ngọ tỉnh lai tuyết mãn thuyền.

Dịch:

Muôn dặm sông dài, muôn dặm trời,
Một làng dâu giá, một làng hơi.
Ông chài mê ngủ, không người gọi,
Tỉnh giấc quá trưa tuyết đầy thuyền.

(1) Thiền sư Không Lộ chùa Nghiêm Quang: Chùa Nghiêm Quang đổi tên là Thần Quang (1167), nguyên ở hữu ngạn sông Hồng đã bị hủy hoại vì bão lụt. Năm 1630 dân sở tại dựng lại chùa ở tả ngạn sông Hồng, nay thuộc xã Vũ Nghĩa, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình, thường gọi là chùa Keo dưới.

Theo Phật sự Thường Chiếu

Giai thoại về cụ Tả Ao

2009-05-26T06:39:00.000-07:00

Một trong những giai thoại nổi tiếng nhất của cụ Tả Ao là chữa thế đất cho làng Hành Thiện ở Nam Định: cụ đi tới làng Hành Thiện thấy đất làng hình con cá chép bơi ra biển, phù sa mỗi ngày một bồi thêm đất làm làng hưng phát, chỉ hiềm con cá chép không có mắt nên không phát khoa danh. Dân làng nghe cụ nói bèn hậu đãi trà rượu và khẩn khoản xin cụ đặt lại hướng làng. Cụ Tả Ao thấy dân làng tử tế liền chỉ cho làng đào một cái giếng lớn làm mắt cho con cá chép, từ đấy dân làng bắt đầu phát khoa danh, nhất là họ Đặng.

Bản đồ làng Hành Thiện được vẽ bởi ông Đặng Văn Lâm

Cụ Tả Ao đi xem đất suốt từ Nghệ Tĩnh ra các làng mạc ở khắp miền Bắc và trong gia phả của nhiều gia đình còn ghi lại những công trình địa lý phong thủy của cụ. Nhiều chuyện khôi hài do quần chúng thêm thắt như chuyện cụ Tả Ao thấy dân làng kia rất xấu tính mà lại xin cụ để kiểu đất nào có thể "đè đầu thiên hạ", cụ liền tìm cho làng một kiểu đất khiến dân làng dần dần theo nghề "húi tóc" có thể "đè đầu vít thiên hạ" đúng như ý nguyện!

Tương truyền cụ đang đi chơi ngoài bãi biển thấy sóng gió nổi lên ầm ầm biết là hàm rồng 500 năm mới há mồm một lần ở biển Đông, liền chạy về nhà mang cốt mẹ ra định ném xuống hàm rồng, nhưng vì thương tiếc chần chờ nên hàm rồng đóng lại, biển khép êm sóng lặng như trước!

Lúc sắp chết, cụ dặn con cháu khiêng mình ra miếng đất đã định trước là đất địa tiên "nhất khuyển trục quần dương" (một con chó đuổi đàn dê), nhưng không kịp đành dừng lại nửa đường phân kim lựa cho chính mình một miếng đất phúc thần đời đời ăn hương hoa mà thôi.

Theo Trung tâm 24x7

Viết về thủy tổ dòng họ Đặng Hữu - Hành Thiện

2009-05-26T06:38:00.000-07:00

Họ Đặng Hữu - Hành Thiện được bắt đầu từ cụ tổ Phụng Lộc Bá - Đặng Nhân Trí về dựng nghiệp tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Thuỷ, tỉnh Nam Định.

Đến nay đã qua 13 đời con cháu của cụ, trải qua nhiều giai đoạn lịch sử của đất nước dòng họ Đặng Hữu - Hành Thiện cũng có nhiều biến động. Các con cháu của cụ đã phân tán đi khắp nơi trên toàn quốc cũng như ra nước ngoài.

Để nhớ lại cội nguồn, tìm lại những người trong dòng tộc, dựa vào những tư liệu do một số người trong họ cung cấp tôi đã biên soạn phả hệ đồ này. Do tư liệu có hạn, người cung cấp thông tin cũng nhớ không chính xác vì vậy phả hệ đồ chắc chắn có nhiều sai sót.

Để giúp những thành viên trong dòng tộc có thể liên lạc được với nhau và để hoàn chỉnh được phả hệ đồ, tôi mong muốn nhận được sự đóng góp của tất cả các thế hệ con cháu của cụ Phụng Lộc Bá - Đặng Nhân Trí.

Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về :

Anh : Đặng Trần Ngọc

Địa chỉ: số 1 Ngõ 29/72 phố Thượng Thanh, phường Thượng Thanh, quận Long Biên, thành phố Hà Nội

Điện thoại : (04) 2238.2898 - 098.888.4474

Email: dangtranngoc@gmail.com

hoặc ông Đặng Văn Hoan

Địa chỉ: Khu chợ, xóm Thanh Nhân, xã Giao Thanh, huyện Giao Thuỷ, tỉnh Nam Định

Điện thoại : (0350) 3741031 - 0985.810.316

Nguồn Việt Nam Gia Phả

Giáo sư Vũ Khiêu: “Học chữ để làm người!”

2009-05-26T06:37:00.000-07:00

Mặc dù rất bận bịu (mỗi ngày phải tiếp tới 15-16 khách, cả khách đã hẹn trước lẫn những người đột ngột tới vì có công việc cần), ông vẫn dành cho chúng tôi trên dưới 30 phút để trò chuyện.

Giáo sư - AHLĐ Vũ Khiêu tại nhà riêng

Kẻ sĩ, cũng như những minh quân, càng cao niên càng dễ cảm thấy buồn và thấm thía hơn sự chông chênh của kiếp người có chữ, có chí. Đến như Nguyễn Trãi khi tóc pha sương cũng phải mượn câu thơ của Tô Đông Pha “Nhân sinh thức tự đa ưu hoạn” (Người đời mà biết chữ thì nhiều lo lắng hoạn nạn) để hạ một câu tâm sự cháy gan ruột: “Pha lão tằng vân, ngã diệc vân” (Tô Đông Pha từng nói thế, ta cũng nói thế). Nhưng dù từng phải vận hạn thế nào thì một trí nhân đích thực khi đã vượt qua cái mốc “thất thập cổ lai hy” thì cũng nên nhìn xung quanh một cách vô thường, vẫn đắm đuối với những nỗi đời ấm lạnh, nhưng cũng đừng nên quá bi quan mà tổn “thọ lộc” trời cho.

Không hài lòng với hiện tại nhưng nhìn tương lai với những hy vọng - đó có lẽ là cách hành xử duy nhất đúng của các cao nhân trưởng lão. Tôi đã nghĩ như thế sau cuộc trò chuyện với Giáo sư Vũ Khiêu, Anh hùng Lao động thời đổi mới.

Cả làng cùng học

Thưa Giáo sư, ông là người làng Hành Thiện, cái nôi nổi tiếng của rất nhiều tên tuổi sáng chói trong bầu trời chính trị, văn học, nghệ thuật, khoa học Việt Nam. Đất sỏi trạch vàng, các cụ ta ngày xưa từng nói vậy. Có điều gì duy tâm chăng nếu ta giải thích hiện tượng nhiều danh nhân tầm cỡ quốc gia lại tập trung ở một làng nhỏ, đất chật người đông như vậy của tỉnh Nam Định, là ở yếu tố “địa linh nhân kiệt”?

Các bạn nghĩ thế nào, có gì thần bí hay không thì tùy, tôi cũng không biết nữa. Tôi thì tôi chỉ nghĩ rằng, mọi sự đều có tác động từ những nhân tố kinh tế - xã hội...

Tên khai sinh: Đặng Vũ Khiêu. Sinh ngày 19/9/1916 tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1957. Từng là cán bộ thông tin, tự học mà nên. Từng giữ chức Phó Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam, Phó Chủ nhiệm ủy ban Khoa học xã hội, Viện trưởng Viện Triết học. Tác giả của nhiều công trình nghiên cứu, trong đó có “Cao Bá Quát” (1970), “Ngô Thì Nhậm” (1976), “Nguyễn Trãi” (1980), “Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao sáng của người trí thức Việt Nam” (1980), “Bàn về văn hiến Việt Nam” (3 tập, năm 2000)... Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt 1 (năm 1996).

Đất Nam Định cũng là nơi có truyền thống hiếu học, một trong những cái nôi nhân sĩ trí thức lớn nhất của Bắc Bộ. Tuy nhiên, ở Nam Định cũng không nhiều làng lại tập trung được đông các “danh gia vọng tộc” và những tài năng về mọi mặt như Hành Thiện. Tôi cứ mường tượng tới một điều gì đó giống như vận may hay cơ duyên kỳ ngộ mà đất trời mang lại, chứ không chỉ thuần túy do những cố gắng của con người...

Mỗi một làng có một nghề riêng, có đặc sản riêng, hình thành theo các điều kiện khác nhau trong lịch sử. Thí dụ, nổi tiếng về đồ gốm sứ tốt thì là làng Bát Tràng... Hành Thiện là nơi người đông đất hẹp, nghề phụ chỉ có nghề đi học và nghề dệt vải... Ruộng đất rất ít cho nên nông dân ở làng so với tỉ lệ của những nhà trí thức cũng thấp hơn. Từ đấy nên xây dựng được truyền thống hiếu học, gia đình nào cũng thế, không có tiền đi học ở bên ngoài thì học tập dạy dỗ lẫn nhau, cha dạy con, anh dạy em, chú dạy cháu, cứ thế từ đời này sang đời khác...

Tôi nhớ, Giáo sư từng viết về không khí học tập ở làng quê mình thời trước như sau: “Buổi sáng sớm trong vùng ấy đã vang lên tiếng đọc sách của con trai, tiếng đập vải của con gái xen lẫn tiếng sáo diều réo rắt suốt đêm. Con giai cố học giỏi thi đỗ, con gái gìn giữ nết na để phụng dưỡng cha mẹ, để giúp chồng ăn học, dễ dạy con cái nên người:

"Sáng trăng, trải chiếu đôi hàng,

Cho anh đọc sách, cho nàng quay tơ...”

Thực thơ mộng! Lớn lên trong không khí ấy thì không thể không mê nghiệp đèn sách. Tôi muốn nhờ Giáo sư lý giải hộ điều này: Phải chăng là vì một làng mà có nhiều người hiếu học và học giỏi nên vừa tạo được phong trào học hỏi lẫn nhau cũng như thi đua với nhau học tập, dòng họ này với dòng họ khác, người này với người khác... “Con gà tức nhau tiếng gáy” cũng là một kiểu thi đua cổ truyền của Á Đông...

Không có điều kiện để làm những nghề khác nên người làng tôi tập trung vào việc học tập. Đi học và dạy học là một cái nghề phổ biến. Tôi nhớ, ông nội cố Tổng Bí thư Trường Chinh là cụ Nghè Đặng Xuân Bảng, chỉ theo học cha mình mà đỗ Tiến sĩ khoa Bính Thìn (năm 1856)...

Đó là dưới triều vua Tự Đức. Tôi cũng nghe nói thời ấy đỗ Tiến sĩ là khó khăn lắm, không nhiều người được vinh dự đó đâu...

Đúng. Bởi lẽ vua Tự Đức là người thông hiểu Nho học, giỏi thơ văn. Ông tự mình chấm Tiến sĩ, chứ không giao cho ai khác việc này. Khi cụ Đặng Xuân Bảng đậu ông Nghè, đã được vua Tự Đức ban cho biển đề: “Phụ giáo tử đăng khoa”, nghĩa là cha dạy con mà thành đạt! Vẻ vang thế đấy...

Nếu tôi nhớ không nhầm thì hình như cụ Nghè Đặng Xuân Bảng về sau có làm tới chức Tuần phủ tỉnh Hải Dương, rồi lại chuyển sang làm Đốc học tỉnh nhà Nam Định nên người ta hay gọi là Cụ Tuần Đốc...

Đúng thế. Cụ Tuần Đốc về sau cũng mở trường dạy học. Em ruột của cụ cũng từng làm giáo thụ ở phủ Kiến Xương bên Thái Bình. Bởi thế, học trò theo học các cụ rất đông... Con em trong nhà theo học cũng nhiều... Thân phụ của ông Trường Chinh cũng nổi tiếng về viết sách...

Phúc đức tại mẫu

Thế dòng họ Đặng Vũ của Giáo sư thì thế nào? Hình như một người bà con của Giáo sư, lương y Đặng Vũ Chương, có viết hai câu thơ nhắc tới truyền thống của gia đình dòng họ Đặng Vũ: “Một nét văn chương, một nét nhà, Một hồn thơ triết, một đời hoa...”.

Ông cụ trước tôi ba đời tới tuổi 40 mà chưa đỗ đạt gì cả. Về sau, ông cụ lấy một bà bên Trực Ninh làm vợ, tuổi lúc đó cũng gần 30. Xuất giá tòng phu, bà cụ về nhà chồng, chăm lo cho chồng ăn học. Hai cụ sinh được 6 người con, trong đó có hai con gái. Các cụ cũng bắt các con gái của mình phải chăm lo cho chồng ăn học. Hai người con rể của các cụ về sau đều đỗ cao, làm quan to lắm...

Tôi được nghe kể lại, gia đình các cụ hồi đó rất nghèo, cơm chẳng đủ mà ăn, phải ăn kèm cả cám, nhưng con cái trong nhà vẫn rất chí thú học hành. Tất cả 4 người con trai của các cụ về sau đều đỗ cử nhân hết, làng gọi là “tứ tử đăng khoa”... Trong chuyện này cần phải nói rằng, không chỉ nhờ cha dạy con mà còn ở phần rất lớn nhờ vai trò của bà mẹ dệt vải suốt ngày suốt đêm để nuôi chồng con ăn học. Phúc đức tại mẫu. Người đàn bà có vai trò rất quan trọng để tạo dựng nên truyền thống hiếu học của một làng quê. Các cô gái ở làng ngày xưa cũng thường chọn những người có chữ để lấy làm chồng...

Theo Hồng Thanh Quang

Công An Nhân Dân

Nguồn Dân trí

Ngày Lễ hội Làng Hành Thiện tại Paris

2009-05-26T06:35:00.000-07:00

NGÀY LỄ HỘI LÀNG HÀNH THIỆN PARIS

Bình Huyên

Hội làng Hành Thiện do ông Đặng Vũ Nhuế làm chủ tịch. Ông sinh năm 1925, du học từ năm 1948. Ông là nhà khoa học, khảo cứu văn học, và dịch giả. Chính ông đã chuyển tác phẩm "Truyện Kiều và Tuổi Trẻ" của Giáo sư Phạm thị Nhung và Lê Hữu Mục sang Anh ngữ. Mỗi năm, một buổi hội làng được tổ chức, gồm có:

Tế lễ Thành Hoàng của làng

Thuyết trình văn hoá

Tiệc trà

Văn Nghệ

Khi được mời với tư cách thân hữu, người đến tham dự không phải đóng tiền. Ban tổ chức không nhận bất cứ quà gì, kể cả hoa. Hội làng Hành Thiện không dành riêng cho những người gốc làng Hành Thiện, mà chung cho mọi người đến từ ba miền Việt Nam. Làng Hành Thiện là biểu tượng về truyền thống văn hoá và hội làng. Hội viên đóng niên liễm 25 euros, góp vào việc in báo Hành-Thiện (mỗi năm 03 cuốn), chuẩn bị tiệc trà, và thuê phòng Khánh Tiết của tỉnh (thường là tỉnh Ivry-Sur-Seine ở sát Paris về hướng đông-nam, Métro "Station Mairie d'Ivry").

Báo Hành-Thiện được nhiều nhà khảo cứu hợp tác nên nội dung rất phong phú. Hành Thiện là một làng lớn cạnh sông Ninh-Cơ thuộc tỉnh Nam Định, Bắc Việt. Làng có diện tích rộng, dân số cao, văn học và kinh tế lâu đời. Nhân sự ở nước ngoài có trình độ kiến thức rất cao và đầy đủ điều kiện vật chất, nên đã lập hội làng Hành Thiện ở nhiều quốc gia tại Âu châu, Úc châu, Mỹ châu và Gia-Nã-Đại.

Năm nay, buổi hội làng Hành Thiện được tổ chức vào chiều Chủ Nhật 27 tháng 10, từ 14 giờ đến 17 giờ 30. Trọng Bình và Thùy Huyên nhận được hai lần giấy mời do bác sĩ thi sĩ Văn Bá và giáo sư nhiếp ảnh gia Bùi Sĩ Thành thay mặt Ban Tổ Chức gửi tới từ trung tuần tháng Chín 2002. Mặc dù công việc bề bộn, hai vợ chồng cũng cố thu xếp để tới tham dự đúng giờ. Địa điểm buổi lễ ở trong khu nhà khang trang gồm nhiều phòng lớn, ở ngay góc phố Robespierre, cạnh nhà thờ Saint Pierre, gần toà Thị trưởng. Bên trong cổng là văn phòng có hai nhân viên thường trực. Phòng Khánh Tiết dành cho buổi hội làng Hành Thiện dài rộng có đủ tiện nghị, thoáng mát. Sát tường trong cùng là bàn thờ Thành Hoàng Hành Thiện có treo câu đối chữ Nho, trên chiếc bàn gỗ kiểu cổ có lư hương, hai bên là cặp lọng đỏ viền kim tuyến. Đối diện bàn thờ là các hàng ghế lịch sự. Trọng Bình và Thùy Huyên gặp ngay cặp uyên ương thi sĩ Đỗ Bình và nghệ sĩ Thúy Hằng đứng cạnh ca sĩ Thanh Hùng, ban kịch Văn Bá gồm bác sĩ Nguyễn văn Ba tức thi sĩ Văn Bá cùng phu nhân Sylviane Nguyễn, luật sư Lê Vinh Quang và phu nhân dược sư Lệ Châu, ông Nguyễn văn Đức, bà Lệ Sương, cô Kim Hoa. Hai bên tay bắt mặt mừng. Trưởng ban tổ chức Đặng Vũ Chính tươi cười tiếp đón mọi người. Gian phòng đông đảo một cách mau chóng. Mặc dù đó là thời gian đổi giờ muà đông (ba giờ sáng Chủ Nhật thụt lại thành hai giờ sáng), quan khách đến rất đúng giờ.

Bên cạnh bàn thờ là Ban Nhạc gồm các nghệ sĩ Đoàn văn Linh, Minh Châu, Ngọc Bích. Buổi lễ bắt đầu sau khi chủ toạ là giáo sư Bích Thuận và phu quân Émile Hiếu được dẫn vào chỗ ngồi. Ba vị đội khăn mặc áo tế màu xanh với huynh trưởng Đặng Hữu Thụ đứng giữa ra đứng làm lễ tế Thành Hoàng trong bầu không khí trang nghiêm nhưng không kém phần thân mật. Tiếp đó, MC Đặng Vũ Chính nhắc lại lịch sử làng Hành Thiện, đọc chương trình, rồi giới thiệu ban thuyết trình gồm có thi sĩ Văn Bá cùng phu nhân Sylviane Nguyễn, ông Nguyễn văn Đức và bà Lệ Châu. Đề tài thuyết trình về Bác Sĩ Yersin, người có công lớn với dân Việt Nam. Trong 45 phút, bốn vị thay phiên thuyết trình bằng Việt ngữ và Pháp ngữ. Cử toạ hiểu rõ từng chi tiết về bác sĩ Yersin là người đã dành trọn đời mình cho dân ta. Ông đã khổ công nghiên cứu tìm ra vi trùng bệnh dịch hạch cùng cách chữa trị, cứu biết bao sinh linh tại Việt Nam và Đông Nam Á châu nói riêng, và toàn thể thế giới nói chung. Bài viết giá trị này sẽ được bác sĩ Nguyễn văn Ba tức thi sĩ Văn Bá xem xét kỹ lưỡng một lần nữa để cho ra mắt độc giả nay mai, theo lời hứa của bác sĩ với nhà văn nhà thơ Bình Huyên.

Sau bài thuyết trình, cử toạ được ít phút đứng lên, đi lại, hàn huyên với bạn bè, và làm vài việc cần. Trong số cử toạ còn thấy ông Vũ Hùng Nghiên cùng phu nhân (là cựu tham vụ ngoại giao của Việt Nam Cộng Hoà tại Thái Lan, bây giờ là nhà khảo cứu về chữ Hán), bà Đoàn văn Linh, nữ nghệ sĩ Ngọc Xuân (là ngườin có giọng ngâm thơ tuyệt vời, lại có tài làm thơ đậm đà), ông bà Đỗ Đăng Di, gia đình ông bà Trịnh Kim Giao-Đỗ Như Bích cùng con trai Trịnh Kim Khôi, nữ thi sĩ Hoàng Minh Tâm, ...

Giáo dư nhiếp ảnh gia Bùi Sĩ Thành tiết lộ: "Toà Thị Trưởng ấn định số người tham dự không được quá một trăm, vì lý do an ninh bảo hiểm." Tuy nhiên, con số ấy đã bị vượt quá. Thi sĩ Văn Bá mời một số nhà văn, nhà thơ, nhà báo, trong có Trọng Bình và Thùy Huyên, lên trước bàn thờ để chụp ảnh, quay phim làm kỷ niệm. Tiếp đó, tiệc trà được Ban Tiếp Tân phân phối, mang mời quan khách, thân hữu. Ca sĩ Thanh Hùng mở đầu chương trình văn nghệ bằng hai bản “Làng Tôi" của Chung Quân và "Mấy Dậm Sơn Khê" của Nguyễn văn Đông. Khán giả say mê theo dõi tiếng hát hàng đầu từ trong nước ra hải ngoại, mặc cho năm tháng chồng chất mà âm lượng vẫn phong phú quyến rũ lạ thường. Tràng pháo tay thứ nhất tán thưởng nồng nhiệt níu kéo người danh ca ở lại máy vi âm. Tràng pháo tay thứ hai đưa người nghệ sĩ về chỗ ngồi trong nuối tiếc, nhưng đồng thời dẫn lên sân khấu thính phòng một nữ ca sĩ khả ái có giọng hát đầy sinh lực. Đó là nữ ca sĩ Kim Thu. Tiếp theo bản "Hoài Thu" ngây ngất của tác giả Văn Trí, nữ ca sĩ cống hiến khán giả bản "La vie en rose" (lời của Édith Piaf , nhạc của Louigy, sáng tác năm 1942), và nhận được những tràng pháo tay nồng hậu. Phòng Khánh Tiết tràn ngập đủ loại âm thanh cùng lời ca đầy nhiệt tình của các ca sĩ tài tử. Phong Thủy với "Thu Quyến Rũ" của Đoàn Chuẩn Từ Linh, được phu quân thổi kèn saxo đệm theo. Sau bản "Cánh Hoa Yêu", Ngọc Xuân trổ tài ngâm thơ diễn tả bài "Khát Khao" của bác sĩ thi sĩ Kim Thành Xuân. Hải Yến gợi nhớ nhạc sĩ Lam Phương với bản "Đường Về Quê",...

Buổi hội làng Hành Thiện chấm dứt trong âm thanh du dương chất chứa nhiều nuối tiếc cho một buổi chiều mùa Thu Paris trôi đi quá nhanh. Mọi người chia tay, nhìn nhau, thầm hẹn lần gặp gỡ sau. Tất cả hình ảnh, lời nói, tiếng nhạc tuôn ra khỏi cổng khu nhà khánh tiết, nhập vào bóng tối ngoài đường phố êm đềm giữa tỉnh Ivry-Sur-Seine thơ mộng, hoà vào hương vị cùng âm thanh cao sang từ kinh đô ánh sáng Paris đang ào ạt chạy tới, cám dỗ con người vào những thú vui ban đêm đang chờ đón khắp nơi!

Theo Tuần báo Đại chúng

Hành Thiện quê tôi (thơ Đặng Thị Phúc)

2009-05-26T06:33:00.000-07:00

Làng tôi thơ mộng bên sông
Hình con cá chép tắm dòng nước trong
Mười hai xóm xếp song song
Như hàng vẩy cá vòng vòng ngang thân
Cuối làng mõm cá chợ đông
Đầu làng đuôi cá nâng nâng mái chùa.
Làng tôi đất học từ xưa
Trường Chinh rạng rỡ kế thừa danh nhân
Con đường đi học mòn chân
Sáng nay lại dẫn ta gần cố hương
Thong dong cùng bạn trên đường
Đồng quê gió nội đưa hương ngọt ngào
Cành tre bông lúa lao xao
Như reo, như vậy đón chào người thân
Sông ơi! Ta nhớ chị Hằng
Đèn hoa thuyền lướt đêm rằm Trung thu
Tiền Sơn * viếng cõi hư vô
Người xưa yên nghỉ ơn mưa Cửa Thiền
Vào nhà ánh nắng xiên xiên
Bà con mừng rỡ nỗi niềm buồn vui
Bâng khuâng lòng dạ bùi ngùi
Nhớ người, nhớ cảnh, nhớ thời ấu thơ
Giờ đây dấu cũ phai mờ
Còn cây khế ngọt đứng chờ đợi ta
Khế ơi mấy chục năm qua
Nay ta tựa gốc, tình nhà nghĩa quê.

*: Tiền Sơn: Nghĩa trang của làng đặt cạnh chùa

-----------------------------------------------
Bài thơ Hành Thiện quê tôi được trích trong tập thơ thứ hai “Dòng sông xuân” (2007) của nhà thơ, cô giáo Đặng Thị Phúc, quê làng Hành Thiện, nguyên giáo viên trường Phổ thông Bắc Ninh và Hà Nội, nay là hội viên Hội Cựu giáo chức Việt Nam, hội viên CLB Thơ Nhà giáo

Giáo sư Anh hùng lao động Vũ Khiêu và truyền thống quê hương Hành Thiện

2009-05-26T06:29:00.000-07:00

GIÁO SƯ ANH HÙNG LAO ĐỘNG VŨ KHIÊU

VÀ TRUYỀN THỐNG QUÊ HƯƠNG HÀNH THIỆN

PGS.NGƯT ĐẶNG ĐỨC AN

1. Về truyền thống hiếu học, làng Hành Thiện từ thời xưa đã nổi tiếng có nhiều người khoa bảng. Câu ca dao: Đông Cổ Am, Nam Hành Thiện thể hiện sự khen ngợi của nhân dân đối với hai địa phương có nhiều người đỗ đạt nhất miền Bắc.

Tại Hành Thiện, nhiều tấm gương sáng về chí học hành được dân làng lưu truyền: Ông Nguyễn Như Bổng trong suốt 40 năm qua đã dự tới 15 khóa thi Hương, 2 lần đậu tú tài, đến năm 60 tuổi mới đậu Cử nhân. Ông Nguyễn Đăng Thiện đậu tú tài lúc 17 tuổi, sau đó đậu thêm 6 khóa tú tài nữa, cũng đến năm 60 tuổi mới đậu Cử nhân. Ông Đặng Văn Tường – cụ của Giáo sư Vũ Khiêu – đã nêu một tấm gương sáng cho việc học tập và dạy con cái học tập. Ông đậu tú tài 4 khóa, đến năm 53 tuổi đậu Cử nhân. Ông được bổ làm tri huyện nhưng đã sớm cáo quan về làng học thêm và dạy học. Ông Nguyễn Ngọc Liên (con rể ông Đặng Văn Tường) sau khi thi đỗ Cử nhân đã tiếp tục đọc hàng ngàn cuốn sách đủ loại, nhờ đó có một kiến thức rất sâu rộng và đã đậu tiến sĩ. Ông Nguyễn Trọng Chu, nhà nghèo, khi đi cày đi bừa, giã gạo đều mang theo sách để học. Ông đậu tú tài năm 19 tuổi và đậu Cử nhân năm 25 tuổi. Ông Đặng Hữu Nữu, nhà nghèo, tình nguyện nấu ăn cho các bạn ở làng xa đến trọ học nhà thầy (cụ tú tài Nguyễn Như Bổng) để được ăn học miễn phí, ông đậu Cử nhân năm 19 tuổi. Ông Đặng Hữu Dương, anh ruột ông, nhà nghèo, sau khi đậu Cử nhân năm 10 tuổi[?], đã tới Huế học trường Quốc Tử Giám, nhờ đó đậu Tiến sĩ năm 30 tuổi. Ông là thân phụ của nhà cách mạng nổi tiếng Đặng Đoàn Bằng.

Ông Đặng Viết Hòe đậu tú tài 7 lần mà không đậu được Cử nhân, ông mở trường dạy học ở làng và tự mình dạy dỗ con mình học tập cho đến khi thành đạt. Hai con trai ông, một đậu Tiến sĩ (Đặng Xuân Bảng), một đậu Á nguyên (Đặng Ngọc Toản). Lúc cụ Đặng Xuân Bảng đỗ Tiến sĩ, vua Tự Đức ban cho năm chữ: Phụ giáo tử đăng khoa.

Khúc sông đầu làng

2. Để có truyền thống hiếu học cho học trò, làng Hành Thiện xưa có một đội ngũ thầy giáo thật hùng hậu và hết sức nhiệt tâm. Ba vị khoa bảng đầu tiên của làng Hành Thiện (Nguyễn Thiện Sỹ, Nguyễn Đôn Nhã, Đặng Minh Dương) đậu Hương cống (Cử nhân) đều làm học quan (giảng dụ ở Quốc Tử Giám – Thăng Long). Những vị đậu khoa bảng về sau cũng có rất nhiều người làm học quan (2 đốc học, 16 giáo thụ, 9 huấn đạo). Số thầy dạy tư ngày càng nhiều. Không chỉ những người chưa đỗ đạt hoặc mới trúng nhất trường, nhì trường làm thầy đồ, mà đa số các ông tú cũng làm nghề dạy học tại làng mình hoặc tại những nơi được mời dạy (trong số 145 vị đậu tú tài chỉ có 27 vị ra làm quan hoặc viên chức, còn lại đều làm nghề dạy học). Nhiều vị quan lại sau khi nghỉ hưu hay nghỉ việc, về làng, cũng mở trường dạy học hay sang dạy ở các làng bên cạnh. Riêng ông nghè Nguyễn Ngọc Liên đã dạy được tới 700 học trò, trong đó có 30 người đậu Cử nhân, trên 70 người đậu tú tài.

3. Từ khi thực dân Pháp đặt ách đô hộ lên đất nước ta và nhất là khi vua Khải Định ra chỉ dụ bãi bỏ hoàn toàn việc thi cử theo Nho học và thành lập hệ thống trường Pháp – Việt (1919) thì làng Hành Thiện mới mở một trường sơ học Pháp – Việt (gồm ba lớp: đồng ấu, dự bị, sơ đẳng) ở cạnh đình làng. Giáo sư Vũ Khiêu là một trong những học trò đầu tiên của trường này. Phát huy truyền thống hiếu học của ông cha, học trò Hành Thiện đi học ở thành phố hay du học ở nước ngoài cũng đã biểu lộ sự thông minh ham học và đỗ đạt khá nhiều. Trong khoảng thời gian từ 1920 đến 1945, làng Hành Thiện đã có khoảng trên 150 người có bằng cấp từ tiểu học đến Cử nhân.

Từ khi nước nhà giành được độc lập (từ sau Cách mạng Tháng Tám – 1945) đến nay, thanh niên Hành Thiện càng có điều kiện học tập và đạt thành tích cao, số trí thức cao cấp (chức Thạc sĩ) có đến hàng trăm và số tốt nghiệp đại học có đến hàng nghìn, đang phát huy những đóng góp về khoa học, về kỹ thuật cho đất nước. Đặc biệt ở quê hương Hành Thiện, tuy đời sống còn khó khăn, nhưng học trò Hành Thiện vẫn tiếp tục phát huy truyền thống hiếu học và đạt thành tích cao trong các kì thi học sinh giỏi toàn quốc, thi Olympic quốc tế, đạt tỉ lệ cao trong các kì thi tốt nghiệp phổ thông và tuyển sinh vào đại học và cao đẳng.

4. Cùng với truyền thống học giỏi và đỗ cao, phải kể đến truyền thống yêu nước và đấu tranh cách mạng. từ khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, nhiều nhân sĩ trí thức Hành Thiện đã biểu lộ lòng căm thù giặc Pháp, kiên quyết chống Pháp. Ông nghè Nguyễn Ngọc Liên, vì không chịu lạy toàn quyền Đông Dương nên bị cách chức. Khi về quê dạy học, ông đã chọn 4 người học trò xuất sắc nhất của mình (là ông Đặng Hữu Bằng, Đặng Tử Mẫn, Đặng Quốc Kiều, Nguyễn Xuân Thức) cho tham gia phong trào Đông Du.

Ông nghè Đặng Xuân Bảng khi làm giám sát ngự sử, ông đã trình lên vua Tự Đức nhiều bản điều trần về cải cách chính trị, quân sự, kinh tế, tài chính … mong cho dân giàu, binh mạnh mới đủ sức chống lại giặc Pháp đang âm mưu xâm lược nước ta, nhưng không được nhà vua chấp nhận. Khi làm tuần phủ Hải Dương, ông đã kiên quyết chiến đấu, bảo vệ tỉnh Hải Dương.

Ông Phó bảng Đặng Đức Địch đã làm đến chức Thượng thư Bộ Lễ dưới đời vua Hàm Nghi. Khi vua Hàm Nghi và Phụ chính đại thần Tôn Thất Thuyết nổi dậy chống Pháp ở Huế bị thất bại, chạy đi Quảng Trị, ông chạy theo không kịp, phải ở lại Huế.

Ông Phó bảng Đặng Kim Toản, tuần phủ Ninh Bình, có tinh thần chống Pháp được đại thần Tôn Thất Thuyết thăng chức Tổng đốc Nghệ An để đẩy mạnh việc tập hợp nghĩa quân, phục vụ cho phong trào Cần Vương. Ông có công lấn biển lập ấp tại huyện Giao Thủy. Nay hai xã của huyện này thờ ông làm thành hoàng, hàng năm tế lễ và mở hội.

Ông Đặng Hữu Bằng (hay Ấm Bằng) là con cụ Tiến sĩ Đặng Hữu Dương, sang Nhật Bản, vào học ở trường võ bị ở Tokyo, khi tốt nghiệp, đỗ thủ khoa, được Minh Trị Thiên hoàng tặng cho chiếc đồng hồ bỏ túi có khắc tên và chữ kí của Thiên hoàng. Khi chính phủ Nhật Bản ra lệnh trục xuất các nhà cách mạng Việt Nam ra khỏi lãnh thổ Nhật Bản, ông Bằng sang Trung Quốc và đã gia nhập quân đội Trung Hoa Dân quốc tại Quảng Tây, làm đến chức đại tá tham mưu trưởng và giáo sư trường quân sự Hoàng Phố do Tưởng Giới Thạch làm hiệu trưởng. Năm 1938, khi Nhật ném bom xuống thành phố Quảng Châu nơi ông cư trú, ông bị sức ép của bom làm loạn thần kinh, nhảy xuống sông Châu Giang và bị chết đuối.

Ông Đặng Huy Dật (tức Đặng Tử Mẫn), con cụ tú tài Đặng Huy Duệ, cũng vào học trường võ bị Tokyo cùng với Đặng Hữu Bằng. Khi rời Nhật Bản sang Trung Quốc, ông đã mua được một số vũ khí để đưa về nước, giúp cho nghĩa quân Hoàng Hoa Thám, nhưng chuyên chở đến Hương Cảng [Hồng Công] (Trung Quốc) thì bị nhà cầm quyền ở đây phát hiện và tịch thu hết. Ông lại tiếp tục mua sắm, chế tạo vũ khí và tổ chức quân đội Việt Nam Quang phục hội nhiều lần tấn công các đồn biên phòng của Pháp ở biên giới Hoa – Việt. Bọn quân phiệt Vân Nam (Trung Quốc) bắt ông, giải ông về giao cho chính quyền Pháp. Ông bỏ trốn, bị chúng bắn chết.

Ông Đặng Quốc Kiều (con cụ tú tài Đặng Vũ Đồng) và ông Nguyễn Xuân Thức (con cụ Cử nhân án sát Thanh Hóa Nguyễn Xuân Tiêu) sang Nhật Bản học thêm tiếng Nhật và tiếng Anh để chuẩn bị vào học các trường kĩ thuật ở Nhật Bản. Khi bị trục xuất khỏi Nhật Bản, các ông sang Trung Quốc, Xiêm La [Thái Lan], rồi trở về Việt Nam, bị thực dân Pháp bắt giam một thời gian, rồi bị quản thúc. Năm 1945, ngay sau Cách mạng Tháng Tám, ông Đặng Quốc Kiều được nhà nước mời ra giữ chức Chủ tịch ủy ban Hành chính Hà Nam.

Sau đợt đi Nhật Bản của 4 thanh niên yêu nước kể trên, phong trào Đông Du ở Hành Thiện trở nên sôi nổi. Năm 1908, ông Đặng Vũ Giá sang Nhật Bản, ông Đặng Văn Nhã sang Trung Quốc. Năm 1910, ông Đặng Hữu Quỳ sang Trung Quốc. Các ông Đặng Kinh Luân (tức Ba Lân[?]) và Đặng Vũ Hoàn (tức Cả Hoàn) tham gia Duy Tân hội, rồi Việt Nam Quang Phục hội và hoạt động ở trong nước …

5. Kế tiếp phong trào Duy Tân, Đông Du, Việt Nam Quang Phục hội do cụ Phan Chu Trinh và cụ Phan Bội Châu lãnh đạo, bị thất bại, một lớp thanh niên mới tiếp thu tư tưởng Cách mạng xã hội chủ nghĩa, đã nổi lên thay thế. Người Hành Thiện đầu tiên tham gia phong trào Cộng sản là ông Đặng Xuân Khu (tức Trường Chinh, 1907 – 1988).

Ông Trường Chinh không chỉ là người mở đầu cho phong trào cách mạng theo lí tưởng Cộng sản chủ nghĩa ở quê hương mà ông còn trở thành lãnh tụ lớn của Đảng Cộng sản Việt Nam. Với cương vị là học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, là một lãnh tụ ưu tú của Đảng và dân tộc, ông đã hai lần giữ chức Tổng Bí thư và nhiều chức vụ quan trọng của Đảng và nhà nước. Con người của ông và những thành tích cách mạng lớn lao của ông đã được nhiều sách báo bàn tới và mọi người biết tới. Chúng tôi thấy không cần thiết nêu lại quá trình chiến đấu vẻ vang của ông.

Tiếp theo đồng chí Trường Chinh, ở làng Hành Thiện và huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định đã xuất hiện nhiều chiến sĩ cách mạng nổi tiếng. Riêng ở làng Hành Thiện cần phải nhắc tới tên tuổi của các ông Nguyễn Thế Rục, Đặng Xuân Thiều, Nguyễn Thụ [tức Lê Thư], Đặng Quốc Bảo …

Những nhà cách mạng nói trên cùng nhiều nhà cách mạng khác ở địa phương Hành Thiện và huyện Xuân Trường đã có những cống hiến lớn lao cho sự nghiệp cách mạng.

Nói riêng về Hành Thiện, phong trào cách mạng của quần chúng lên rất cao trong thời kì Tiền khởi nghĩa, như tham gia các đoàn thể cứu quốc của mặt trận Việt Minh, in truyền đơn, dán áp phích … Ngày cách mạng cướp chính quyền ở phủ Xuân Trường, đoàn thanh thiếu niên Hành Thiện đã tổ chức biểu tình, diễu hành đi quanh làng Hành Thiện, phố Ngọc Cục, giương cao biểu ngữ, hô to khẩu hiệu ủng hộ cách mạng.

GS. Vũ Khiêu và tập thể giáo viên Tiểu học A Xuân Hồng

nhân khánh thành tượng đài Tổng bí thư Trường Chinh

Như vậy truyền thống cách mạng của làng Hành Thiện đã diễn ra liên tục từ đầu thế kỉ XX với các phong trào Đông Du, Đông Kinh nghĩa thục, Việt Nam Quang Phục hội càng trở nên đặc biệt sôi nổi, mạnh mẽ dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương từ năm 1928 đến năm 1945, góp phần vào sự thắng lợi của cuộc Cách mạng Tháng Tám tại Hành Thiện và trong cả nước.

Trong cái nôi là một làng văn hóa giàu truyền thống cách mang như thế, Giáo sư Anh hùng lao động Vũ Khiêu đã sinh ra, lớn lên và trưởng thành để trở thành một nhà cách mạng và một nhà văn hóa có tên tuổi của đất nước, một trong những nhân vật tiêu biểu của làng Hành Thiện.

Tôi xin dừng lại ở đây. Cuộc đời và sự nghiệp của Giáo sư Vũ Khiêu sẽ được các bè bạn khác nói rõ hơn trong cuốn sách này .

Vũ Khiêu 90 Năm TÌNH BẠN, NXB HNV, quý III – năm 2006

Tiến sĩ Đặng Xuân Bảng(1828-1910)

2009-05-26T06:28:00.000-07:00

Người viết bộ Việt Sử Cương Mục Tiết Yếu

Đặng Xuân Bảng (1828-1910) quê ở Xuân Trường - Nam Định, đỗ tiến sĩ năm 28 tuổi. Trong thời gian làm quan, ông đã nhiều lần can gián vua, song đáng tiếc nhiều ý kiến vượt trên thời đại của ông không được chú ý. Sau khi về hưu, ông dành gần 20 năm để viết bộ Việt sử cương mục tiết yếu được đánh giá là có nhiều nét đặc sắc so với các bộ lịch sử Việt Nam trước đó.

Mùa xuân năm Mậu Tý (1828) dưới triều Nguyễn Thái Tổ niên hiệu Minh Mạng năm thứ chín ở xã Hành Thiện, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Vợ ông Tú tài Đặng Viết Hòe (vì bảy lần đi thi đều chỉ đỗ tú tài nên còn gọi là Mền Hòe) sinh được người con trai rất khôi ngô, tuấn tú. Ông Mền Hòe ngắm con trai mà lòng dạt dào vui sướng, ông đặt tên con trai là Xuân Bảng, hy vọng con ông lớn lên sẽ làm rạng danh cho dòng họ Đặng bằng con đường khoa bảng. "Nhất định con ta sẽ hơn ta, muốn vậy, ta phải dạy con ta ngay từ sau khi nó tập nói để nó được làm quen với chữ Thánh hiền". Nghĩ sao làm vậy, khi cậu Bảng tập nói, hàng xóm đã thấy cậu bi bô "nhân chi sơ, tính bản thiện..." nên có người cho là một thần đồng. Năm 12 tuổi cậu Bảng đã biết đối và họa thơ với bố rất đúng luật và sâu sắc. Năm 19, cậu Bảng tham gia thi hương khóa Đinh Mùi (1847) đã đỗ tú kép. Ba năm sau (1850) ở khóa thi hương Canh Tuất, Xuân Bảng cùng với bố đi thi, ông Mền Hòe thất vọng vì lại đỗ tú tài lần thứ bảy, thì Xuân Bảng đỗ cử nhân nên đã tự an ủi mình "con hơn cha là nhà có phúc". Tân cử nhân Đặng Xuân Bảng được nhận chức giáo thụ phủ Ninh Giang (Hải Dương). Vừa làm quan lại vừa tự học và quan sát ghi chép để có tài liệu về ngôn ngữ, phong tục, tập quán của các địa phương. Năm 1856, ông lặn lội vào Huế thi Đình khóa thi Bính Tuất đỗ Nhị giáp Tiến sĩ, đáng lẽ đỗ Tam giáp nếu bài thi của ông không có đôi điều can gián vua bỏ thú ham săn bắn để tập trung vào việc nước trước nguy cơ Pháp có thể xâm lược nước ta. Tài học cao hiểu rộng của Tiến sĩ Đặng Xuân Bảng đã lọt đến tai vua Tự Đức nên năm 1857, vua đã triệu ông vào kinh đô Huế phong chức bí thư Văn phòng Nội các với nhiệm vụ nặng nề là duyệt bộ sách "Khâm định nhân sự kim giám". Ông làm công việc này ròng rã hai năm mới xong. Vua Tự Đức đọc những ý kiến đóng góp của ông rất hài lòng nên ban thưởng ngay cho ông chức tri phủ Thọ Xuân (Thanh Hóa) sau lại điều lên Tuyên Quang làm tri phủ Yên Bình là nơi núi rừng hiểm trở, bọn thổ phỉ thường xuyên quấy nhiễu. Sau một thời gian ông cai quản Yên Bình đã trở về đúng cái tên gọi của nó thì ông lại được vua gọi vào Huế trao cho chức Giám sát ngự sử (1862) chức quan có nhiệm vụ ngăn vua, giám sát và hạch tội các quan trong triều. Ngoài nhiệm vụ trọng đại trên ông được phép tham gia để bàn bạc các vấn đề về hành chính, tài chính, sử dụng quan lại. ở lĩnh vực nào ông cũng có những đóng góp có chất lượng cao, trong đó không ít ý kiến của ông đã vượt thời đại. Đó là: không nên cử Phan Thanh Giản đem vàng bạc, châu báu để chuộc lại sáu tỉnh Nam Kỳ. Việc này Tự Đức bác bỏ. Kết quả vàng bạc thì Pháp vui vẻ nhận nhưng đất đai của sáu tỉnh thì không trả. Thế là ta mất cả chì lẫn chài! Ông lại tâu với vua cho mở mang công thương nghiệp, khuyến khích dùng hàng nội, không dùng hàng ngoại để ban thưởng. Việc sử dụng quan lại: Mỗi khi cất nhắc hay tuyển chọn quan dù là dân chính hay binh chính đều phải dựa vào tiêu chuẩn và công trạng rõ ràng, không chỉ dựa vào việc tâu trình của quan đầu tỉnh hay của các bộ mà xem xét được.

Nhà thờ Tiến sĩ Đặng Xuân Bảng tại xóm 7 Hành Thiện

Đặc biệt quan hệ với thực dân Pháp ông tâu:

- Theo thần, ta nên mở mang thông thương với nhiều nước, Pháp đã chiếm sáu tỉnh Nam Kỳ thì thế nào chúng cũng nhòm ngó Bắc Kỳ. Nếu ta quan hệ với nhiều nước thì Pháp không có khả năng ép ta được. Trái lại, các nước sẽ cùng đua nhau đổ của vào làm lợi cho ta.

Tiếc thay, lời tâu chí lý này đã bị Tự Đức bác bỏ với lời phán lạnh lùng:

- Giao thiệp với một nước còn chưa xong, huống chi là nhiều nước.

Bên cạnh ta, nước Xiêm La (Thailand) đã mở cửa cho nhiều nước cùng vào nên họ không bị nước nào chèn ép, họ đã nhanh chóng tiếp thu các tiến bộ khoa học Âu-Mỹ nên đã hòa nhập được với thế giới văn minh mà dân tộc họ đã không bị hòa tan! Năm ất Sửu (1867) ở tỉnh Quảng Yên bọn hải tặc hoành hành khiến cho dân tình điêu đứng, quan lại thì bất lực. Ông lại được điều đến với chức Quan án sát để giúp dân dẹp giặc. Sau khi Quảng Yên yên vui, ông lại được điều về Hà Nội rồi lại đi Sơn Tây. Năm 1872, ở tuổi 44 ông Xuân Bảng được thăng chức Tuần phủ tỉnh Hưng Yên, sau lại làm Tuần phủ tỉnh Hải Dương. Năm 1874, Pháp mang quân xâm chiếm Hải Dương, quân ta thua trận, ông Xuân Bảng bị bãi chức Tuần phủ và triệu về kinh hậu xét. Năm 1876, ông bị giáng chức tuần phủ phái đi khai hoang ở Đồn Vàng, Hưng Hóa (Phú Thọ) và Bất Bạt (Sơn Tây) khi đi khai hoang ông cho gia nhân gánh theo mấy bồ sách và các tài liệu ông đã bỏ công ghi chép hàng ngày để nghiền ngẫm và bổ sung cho công việc viết sử sau này. Hai năm sau (1878), công việc vua giao cho đã hoàn tất, ông xin nghỉ hưu. Năm 1882, Tự Đức thấy việc bãi chức ông Đặng Xuân Bảng là vô lý nên lại phục chức cho ông. Nếu từ chối chức vụ cũ thì làm vua phật ý mà nhận lại chức thì không còn trí lực như xưa, nên ông Đặng Xuân Bảng xin nhà vua cho nhận chức Đốc học tỉnh Nam Định để hợp sức tuổi già và có điều kiện chăm sóc mẹ. Năm Mậu Tý (1888) khi vừa tròn 60 tuổi cụ Đặng Xuân Bảng xin nghỉ hưu lần thứ hai.

Mặc dù có thời gian và tài liệu đã được ghi chép và tích lũy ngót 40 năm nhưng cũng phải mất gần 20 năm Tiến sĩ Đặng Xuân Bảng mới viết xong bộ "Việt sử cương mục tiết yếu" gồm tám quyển 1.200 trang.

"Đây là bộ thông sử duy nhất ở nước ta có ghi chú các sự kiện lịch sử từ thời Hùng Vương đến hết triều Tây Sơn (1802) có kèm theo các phần "án", chú, bình, khảo,... là những công trình khảo chứng lịch sử lớn nhỏ của tác giả và nhiều sử gia khác. Vì thế, nó có nhiều nét đặc sắc so với các bộ sử truyền thống khác. Tác giả đã tham khảo nhiều nguồn tư liệu trong và ngoài nước, phân tích, tổng hợp vấn đề, chú ý tìm nguyên nhân của những thiếu sót để tiến hành phê phán, nên những vấn đề khảo chứng có sức thuyết phục" (Luận án Tiến sĩ của Hoàng Văn Lâu - Viện nghiên cứu Hán Nôm), Tạp chí Nghiên cứu lịch sử số 2-1997).

Sinh cùng thời với cụ Tam Nguyên Yên Đổ Nguyễn Khuyến (1835-1909), cụ Nguyễn Khuyến từ quan để về câu cá, làm ruộng, làm thơ,... chỉ có "năm gian nhà cỏ thấp le te, ngõ tối đêm sâu đóm lập lòẹ.." đời sống đạm bạc "đầu trò tiếp khách trầu không có" thì cụ Tiến sĩ Đặng Xuân Bảng hai lần về hưu với hai bàn tay trắng. "Cụ về xã Văn Lâm lập ấp, đặt tên là Tả Thành Thiện cụ nói với con cháu: "Bởi cả đời ta đi làm quan nên không có của cải để lại, may còn mảnh đất này của ông cha, các con lo cày cấy lấy cái ăn. Quê ta nhiều thế gia cự lộc quen sống xa hoa, đừng bắt chước họ, hãy lập nghề nông cho quen khó nhọc...".

Sau khi bộ sử gồm tám quyển với 1.200 trang viết tay, viết xong thì được người bạn chí cốt là Cao Xuân Dục tặng 20 lạng vàng để cụ Đặng Xuân Bảng thuê in ấn lưu lại cho muôn đời. [...]

Đình làng Hành Thiện

2009-05-26T06:27:00.000-07:00

Làng ta có một ngôi Đình, nguyên trước chỉ dùng để làm nơi hội họp và tuyên đọc 10 điều của nhà Vua ban huấn cho dân chúng nghe chứ không dùng để thờ Thần như Đình các làng khác.

Đình ở ngay bên sông con phía giữa làng, giáp với làng trong, lâu ngày bị hư nát, năm Thành Thái thứ 16 (1904) cụ Tổng đốc Đặng Đức Cường và cụ Tuần phủ Nguyễn Duy Hàn cúng tiền để tu lý lại (Cụ Đặng Đức Cường cúng 1000 quan tiền, cụ Nguyễn Duy Hàn cúng 500 đồng bạc), làm bằng gỗ lim lợp ngói, chung quanh xây gạch.

Trong Đình có treo 1 cái biển khắc chữ “Mỹ Tục Khả Phong” của triều vua Tự Đức ban cấp năm Tự Đức thứ 16 (1861).

Câu đối treo ở Đình:

Kinh thủy tô sơ công, thử thức quách, thử viên dung, rĩ hữu niên vu tu thổ.
Thái bình đa hạ nhật ngã nhân dân. Ngã phụ lão, tương giữ lạc vu thử đình.

Mười điều ban huấn là:

1. Đôn nhân luân,
2. Chính tâm thuật.
3. Thượng tiết kiệm,
4. Hậu phong tục,
5. Huấn tử đệ
6. Vụ bản nghiệp,
7. Sùng chính học,
8. Giới dâm thắc,
9. Thận pháp thủ,
10. Quảng Hành Thiện.

Theo Hành Thiện Xã Chí - Đặng XuânViện

Sân Đình làng Hành Thiện

Nhà Bia

Đình chính

Làng Hành Thiện xưa và nay

2009-05-26T06:25:00.000-07:00

Từ thành phố Nam Định phải đi một chặng xe buýt, rồi một cuốc xe ôm theo con đường trải nhựa phẳng lì, men theo những cánh đồng đang vào mùa gặt, mùi khói rơm rạ thoang thoảng khắp không gian, chúng tôi đến làng Hành Thiện, thuộc xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường. Hành Thiện là một vùng đất nổi tiếng hiếu học, đất quan và cũng chính trên mảnh đất này đã sinh ra cố Tổng bí thư Trường Chinh.

Làng Hành Thiện như một thị trấn nhỏ, nhà cửa cao tầng san sát, đường làng lát gạch đỏ au trong nắng vàng, chợ búa tấp nập, hai bờ kênh được kè đá sạch sẽ, những rặng liễu bình yên rủ bóng ven bờ. Từ bên này kênh nhìn sang, làng Hành Thiện giống như con cá chép quẫy lên. Có lẽ khi lập làng, các cụ xưa đã muốn con cháu sau này luôn ở tư thế đi lên. Làng có hơn 10 xóm, mỗi xóm là khúc của thân con cá, các xóm đều thông nhau, có thể len lách từ xóm này sang xóm nọ theo đường tròn. Những con đường liên thông đó được ví là sợi dây liên kết tình làng nghĩa xóm. Hành Thiện mang trong nó đặc trưng khá rõ nét của làng quê vùng đồng bằng Bắc bộ và những nét đẹp của văn hóa làng quê truyền thống Việt Nam. Bản hương ước xưa của làng vẫn còn được lưu giữ cho đến ngày nay. Trong đó có một quy ước là định hướng con em theo việc học. Việc học được quan niệm trước hết là để học làm người, biết đối nhân xử thế, có đạo nghĩa, và sau đó học cũng chính là một nghề. Cũng bởi vậy, ngoài việc là nơi sinh ra nhiều người tài thì Hành Thiện còn là mảnh đất mà cuộc sống luôn an bình, mọi người yêu quý tôn trọng lẫn nhau. Điều này có thể thấy ngay khi bước vào làng Hành Thiện, một cảm giác bình yên, người dân hiền hoà, chăm chỉ. Điều đặc biệt khi đặt chân đến đây là các thiết chế văn hóa truyền thống vẫn còn được lưu giữ và bảo tồn. Hiện làng vẫn còn hàng trăm ngôi nhà cổ, có nhiều ngôi nhà đã được công nhận là di tích cổ, có giá trị. Nhiều miếu thờ, văn chỉ, võ chỉ trải qua thời gian đã bị xuống cấp, sụp đổ nay được khôi phục lại, trong đó có chùa Keo nổi tiếng, là điểm đến của khách thập phương…

Có thể nói, trải qua bao thăng trầm của lịch sử, sự biến động của xã hội, thật đáng quý là Hành Thiện vẫn giữ lại cho mình những thiết chế văn hóa cũng như những nét đẹp truyền thống của một làng quê Việt Nam xưa. Đất nước bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, những nét đẹp truyền thống đó được người dân Hành Thiện nâng niu, gìn giữ và phát huy để tiếp tục phát triển. Hưởng ứng cuộc vận động Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, làng Hành Thiện luôn đi đầu và là một trong những làng quê văn hóa tiêu biểu của cả nước. Làng được công nhận là làng văn hoá cách đây 8 năm. Trong làng có 1.200/1.621 gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hoá, mọi người trong làng yêu thương chia sẻ, giúp đỡ nhau, mọi đóng góp đối với địa phương đều thực hiện đầy đủ, kinh tế từng hộ ổn định. Ông Nguyễn Vũ Thịnh, Chủ tịch UBND xã Xuân Hồng cho biết: Làng Hành Thiện luôn được xem là điển hình gương mẫu trong thực hiện xây dựng đời sống văn hoá khu dân cư, gia đình văn hoá.

Rõ ràng từ nền tảng đã được gây dựng từ xa xưa, với thái độ trân trọng, giữ gìn và biết phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống, người dân Hành Thiện đã xây dựng ngôi làng của mình trở thành một điển hình, hiện thân của truyền thống và hiện đại. Chi hội trưởng Chi hội Khuyến học làng Hành Thiện Nguyễn Đăng Hùng cho biết: So với các nơi khác cuộc sống của làng khá bình yên, ít khi xảy ra va chạm và những tệ nạn hầu như không có, đời sống ngày càng đi lên, khá giả. Tôi tin rằng, chúng tôi có được điều này chắc chắn đó là do làng có một truyền thống hiếu học, tôn trọng đạo nghĩa. Nó là nền tảng, cội nguồn của mọi nét đẹp khác.

Đinh Thị Loan

Nguồn Người đại biểu Nhân dân

Việc thi cử của các triều vua dưới dạng các con số

2009-05-25T01:52:00.000-07:00

Dưới đây là phần trích trong nghiên cứu "Việc thi cử của các triều vua dưới dạng các con số" của Vietsciences-Nguyễn Văn Lục có nói về làng Hành Thiện trong phần miền Bắc

Tỉ Lệ Thi Đỗ Tại Bắc Kỳ.

Ngoài Bắc, thì số người đỗ đạt tập trung nhiều nhất ở 14 biên trấn quanh Hànội mà cái trục chính là Sơn Tây, Hải Dương và đặc biệt là Nam Định. — tỉnh Nam định thì đặc biệt là vùng Hành Thiện đã phá kỷ lục về số người đỗ với 73 người từ năm Gia Long 1813 cho đến lúc chấm dứt thi cử 1918. Nghiã là tròn 100 năm.

Xã Hành Thiện, tỉnh Nam Định.

Trong bài này, chúng tôi thấy phải dành riêng một phần để nói về xã Hành Thiện. Xã Hành Thiện thuộc huyện Xuân Thủy, tỉnh Nam Định. Xã có 18 (Giông). Giông là tiếng địa phương để chỉ những con đường, hai bên có nhà cửa. Đó cũng là lối tổ chức nhà cửa xây cất có thứ tự của làng Hành Thiện. Trong QTHKL tôi thấy mãi đến năm Gia Long 1813 (Gia Long lên ngôi 1802), mới có Nguyễn trọng Trù là người đầu tiên thi đậu. Sau đến năm 1821 có 2 người em của Nguyễn Trọng Trù đậu cùng khoa. Và cũng kể từ đó liên tiếp các khoa thi đều có người của làng Hành Thiện thi đậu.

Trong số những người thi đậu này, có nhiều trường hợp đáng nêu ra ở đây. Thứ nhất là dòng họ Đặng có 39 người thi đậu. Có người đỗ Phó Bảng như Đặng Đức Địch sau làm đến Thượng thư Bộ Lễ. Có người đỗ Tiến sĩ như Đặng xuân Bảng (Tự Đức 1850. hay Đặng hữu Dương (Thành Thái 1891). Có trưòng hợp cả dòng họ, ông, cha con cháu, anh em đều thi đậu. Tỉ dụ Gia đình Đặng hữu Dương (Ông cháu, anh em cùng thi đậu,) Gia đình Đặng văn Độ, cả 3 anh em đều thi đỗ., Gia đình Đặng vũ Mẫn cũng 3 anh em cùng thi đậu. Đặc biệt gia đình Đặng vũ Phong Cha con cùng thi đậu, anh em đậu cùng khoa. Con là Đặng văn Tường, anh Đặng vũ Oánh, cháu Đặng vũ Uyển, em họ Đặng vũ Thực, Đặng cao Chi, Đặng vũ Hoan. Thật là vinh hạnh hết chỗ nói.Thật khó mà hiểu tại sao có một dòng họ đỗ đạt nhiều như vậy. (17)

Huyện Xuân Thủy (sau đổi là Giao Thuỷ) gồm nhiều xã, xã nào giỏi lắm thì có độ 3, 4 người thi đỗ như Trà Lũ, Kiên lao. Hoặc chỉ có một người thi đỗ trong suốt 100 năm như các xã Hội Kê, Hộ Xã, Lạc Nam vv... Tôi cũng nhận thấy một số làng, khá nổi tiếng về mặt này, mặt kia như làng Ngọc Cục, đối diện với Hành Thiện hay làng Trung Lao, Sở Kiện, Hoàng Nguyên hay làng Cự Đà, vậy mà trong suốt hơn 100 năm triều Nguyễn, không có một người nào trong các làng này có người thi đỗ.. (Xứ Trung Lao sau này có cụ Thượng Nhạ, nhưng tìm lại danh sách các người thi đậu thì không có tên cụ. Tôi giả đóan là cụ thuộc lớp nho học, bắt đầu có học Tây học, rồi được người Pháp nâng đỡ cho chức Thượng mà không phải thi cử gì cả, cũng giống như trường hợp các cụ Thượng Oánh, Thượng Bùi. Cái câu trong nhân gian nói về cụ là; Lý trưỏng bất túc, Tổng đốc hữu dư có thể giải thích được phần nào cái chức Thượng của cụ.

Do sự tò mò mà chúng tôi khám phá ra một đìều hết sức lý thú và quan trọng là suốt hơn trăm năm thi cử dưới triều Nguyễn, Hơn 50 chục làng công giáo mà chúng tôi biết được thì hầu như trong tất cả các làng đó đều không có người nào thi đỗ làm quan. Thoạt đầu, chúng tôi xem xét các làng chung quanh làng Hành Thiện để xem có người thi đỗ không, từ đó suy diễn ra cái tầm ảnh hưởng của Hành Thiện trên các làng lân cận. Về địa lý, làng Ngọc Cục chỉ cách một con sông với Hành Thiện, vậy mà không có lấy một người thi đậu suốt dọc dài hơn 100 năm. Một điều thật khó hiểu. Từ đó suy ra các làng công giáo khác. Kết quả thật ngạc nhiên: Hầu như không có làng công giáo nào cả. Những làng công giáo nổi tiếng như Phát Diệm, Sở Kiện, Trung Lao, Phúc Nhạc, Thạch Bích, Trung đồng,An Lộc, Bói kênh, Bình Cách, Lưu Phương Mưỡu Giáp vv Và rất nhiều xứ khác không cần kể ra đều không có ai thi đỗ và ra làm quan.

Từ những dữ kiện thu lượm đụợc ở trên, tôi suy diễn ra là có một chính sách ngăn cấm, hay tối thiểu thì cũng có giới hạn không cho phép người công giáo có cơ hội để đi thi. Cơ hội học thì có, nhưng không có cơ hội để thi.. mà không thi thì việc học sẽ rất hạn chế.

Cho mãi đến Thành Thái 1894 mới thấy có ông Vũ Luyện, người làng Quần Phương, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định là một làng thuần công giáo có người thi đậu. Và đến năm1900, lại có người ở làng Quần Phương thi đậu. Nhưng năm 1900 là những năm cuối trào về thi cử và niên hiệu Thành Thái cũng cho thấy đó là giai đọan cởi mở hơn về chính sách cấm đạo.

Có những liên hệ gì cho phép chúng ta đi đến một kết luận là chính sách cấm đạo đã là nguyên do, trong dó gần 100 năm, người công giáo và các làng công giáo trở thành một loại công dân hạng nhì, vì không có cơ hội tiến thân về con đường học vấn, đóng góp nhân tài cho xứ sở. Nhưng cho đến nay, tôi không tìm thấy bất cứ văn bản chính thức nào giúp chúng ta có thể khẳng định dứt khoát là có một chính sách ngăn cản người công giáo thi cử. Trong sách vở về phía công giáo, tôi cũng chưa có cơ hội đọc hoặc nghe những cơ quan thẩm quyền xác định về điều này. Vậy thì, tất cả chỉ là những suy đoán mà thôi. Nhưng cái vấn đề các làng công giáo không có người thi đậu vẫn là một thực thể không chối cãi được và tự nó đòi hỏi có câu giải đáp.

Trở lại trường hợp làng Hành Thiện, làm sao cắt nghĩa được vào năm Thành Thái thứ 6 (1894), Trường Hà Nam có 9700 dự thi, lấy 60 ngùời đỗ, làng Hành Thiện chiếm 6 chỗ, 54 chỗ còn lại dành cho khoảng hơn 400 xã khác. Làm sao giải thích được sự kiện có làng thi đỗ có làng không Một giải thích dễ dãi, thiếu cơ sở khoa học là nói đến đất, đến có mả, hoặc văn hoa hơn gọi là đất ngàn năm văn vật. Cần tìm một lối giải chứng có cơ sở và khả tín hơn.

Có những giai thoại nghe ra có vẻ khinh bạc, nhưng cũng chứng tỏ một phần sự thật về vùng này, Người Hà nội có thói quen khá kiêu sa là thay vị gọi tên một người, họ lại gọi chức vị xã hội của người đó. Chẳng hạn cụ Tham Bảng, ông Đốc Ninh, Ông Phủ Dõan vvv. Xem Hồi Ký của Vũ Ngọc Phan, cuốn Những năm tháng ấy. (18)

Và nếu có một người khách nào đó về làng Hành Thiện, theo thói quen, hỏi thăm nhà cụ tham, cụ phó vv. Người dân làng sẽ trả lời là ở đây cụ tham, cụ cử nhiều như lợn con, hỏi thế biết đường nào mà lần.

Giải thích về con số đỗ đạt ở vùng này vì dù sao đất Bắc từ xưa tới nay, vẫn là cái nôi, của văn hoá và trí tuệ của cả nước. Nó có truyền thống lâu đời về việc học. Số trường học, cũng như trung tâm thì cũng nhiều hơn các nơi khác Một trường cho 6000 người ứng thi. — các vùng như Sơn Tây Hải Dương, Bắc Ninh thì khoảng 3000 người ứng thi cho một trường. Cái nọ nó kéo cái kia; truyền thống, tổ chức trường ốc, truyền thống địa phương, gia đình, họ hàng, sự giao tiếp cách này cách khác, trực tiếp hay gián tiếp, hoặc được nghe nói về đã là những cơ hội giúp những kẻ hậu sinh cố gắng vươn lên theo những mô hình lý tưởng khuôn mẫu là các bậc đàn anh.

Cách giải thích đúng lý nhất là TINH THÂN GIA TỘC, giáo dục gia đình bằng gương sáng cha anh đỗ đạt, mô hình lý tưởng là cha anh được mọi người kính trọng, được hưởng lợi lộc quan tước của trều đình. Lấy trường hợp họ Đặng sẽ giúp giải thích được yếu tố gia đình có tác dụng quan trọng thế nào cho việc thi đỗ của một người. Chúng tôi nhận thấy trong thời kỳ Gia Long đến năm 1825, tỉ lệ dòng họ Đặng thi đỗ so với các họ khác tại Hành Thiện 2 trên 6 sau đó 1850 là 8 trên 9, 1906 thì trội vượt là 36 trên 32 và cuối cùng là 39 trên 34, Riêng đời Thành Thái 1897, dòng họ Đặng có 6 người đỗ trong một khoa, kết quả đó cũng lặp lại một lần nữa vào năm 1903. Biểu đồ giúp ta hiểu chính xác truyền thống gia đình, cha truyền con nối, trong cùng gia đình, cùng dòng họ, có nhiều người thi đỗ. Sự trội vượt của họ Đặng cắt nghĩa bởi họ cùng huyết thống. Các họ Nguyễn, Trần, Phạm trong làng Hành Thiện chưa chắc đã cùng chung huyết thống nên đường dài sẽ thua sút họ Đặng. Điều đó xét ra cũng đúng một phần nào cho trường hợp người Việt Nam ở hải ngoại, đặc biệt là Montréal, mà một số đông con cái các gia đình đã thành công trong việc học.

Ngoài ra bài viết còn được đăng tại:

- Diễn đàn Văn hóa Phương Đông

- Vietsciences2 (08/10/2005 )

- Dòng họ Vũ - Võ

Bước đầu kiểm kê lại những tác phẩm của Đặng Xuân Bảng trong kho sách Hán Nôm

2009-05-25T01:47:00.000-07:00

BƯỚC ĐẦU KIỂM KÊ LẠI NHỮNG TÁC PHẨM

CỦA ĐẶNG XUÂN BẢNG

TRONG KHO SÁCH HÁN NÔM

HOÀNG VĂN LÂU

Đặng Xuân Bảng là một nhà hoạt động xã hội, nhà giáo dục học... Nhưng ông rất có ý thức hoạt động sáng tác ở mọi hòan cảnh. Khi lên nhận chức Bố chính ở Tuyên Quang, bọn tàn quân Ngô Côn(2) đánh phá khắp nơi thổ phỉ nổi lên như ong “Quê khách gặp người toàn chuyện giặc, khắp nơi làng bản chỉ quân binh”(3). Thế mà ông vẫn làm thơ. Số thơ này, sau tập hợp thành tác phẩm Như Tuyên thi tập.

Lại, thời gian bị đầy ở Đồn Vàng, Hưng Hóa, rừng thiêng, nước độc, ông bị ngã nước, bị lên nhọt, nhưng vẫn tận dụng thời gian biên soạn bộ Nam phương danh vật bị khảo. Ông nói: “Tôi đi làm quan các nơi, mỗi khi gặp sự vật gì, thì đều cho kiểm tra lại, rồi thuận tay cầm bút ghi chép. Thường tiếc là các sách của bậc tiền bối còn nhiều thiếu sót và sơ lược. Năm Kỷ Mão (1879) bị đầy ở Đà Giang, tôi nhân dịp ấy đem các sách của cổ nhân và chư vị tiền bối nước ta, sách Nhất thống chí của bản triều và những gì bản thân ghi chép được hàng ngày ra khảo đính lại, chỗ còn thiếu thì bổ sung, chỗ sai lầm thì đính chính, chỗ chưa biết thì để trống, chia thành môn loại, chú âm Việt, ghi rõ hình trạng để làm tài liệu tham khảo” (Nam phương danh vật bị khảo tự).

Khi ông còn sống, Nguyễn Xuân Chức đã nêu một danh mục tác phẩm của ông gồm 12 tên sách: Nhân sự kim giám thư, Nam phương danh vật bị khảo, Độc sử bị khảo, Cổ kim thiện ác kinh, Cổ nhân ngôn hành lục, Cư gia khuyến giới tắc, Diễn huấn tục quốc âm, Thiện Đình thi, Thiện Đình văn, Kinh Truyện toát yếu, San bổ thông giám tập lãm tiện đọc sử, Tuyên Quang phú(4).

15 năm sau khi ông mất, năm 1925 Đặng Nguyên Khu có kiểm lại tác phẩm của ông đưa ra một danh mục như sau: 1. Cổ nhân ngôn hành lục. 2. Nam phương danh vật bị khảo. 3. Bắc sứ thông giám tập lãm. 4. Huấn tục. 5. Nam sư tập lãm. 6. Sử học bị khảo. 7. Thiện ác kinh. 8. Cư gia khuyến giới tắc(5).

Lại, 60 năm sau khi ông mất, cụ Trần Văn Giáp đã liệt kê một danh mục 18 tác phẩm của ông: Độc sử bị khảo, Diễn huấn tục quốc âm, Thiện Đình thi, Thiện Đình văn, Khâm định tập vận trích yếu, Huấn tử quốc âm ca, Cư gia khuyến giới tắc, Cổ kim thiện ác kinh, Thánh Tổ hạnh thực diễn ca, Bắc sử thông giám tập lãm tiện độc sử, Nam sử tiện lãm, Nam phương danh vật bị khảo, Huấn tục ca, Tuyên Quang phú, Như Tuyên thi tập(6).

Riêng Ban Hán Nôm, nay là Viện Nghiên cứu Hán Nôm, là trung tâm lưu giữ sách Hán Nôm lớn nhất, vào năm 1977, biên soạn Thư mục Hán Nôm - Mục lục tác giả, ở mục Đặng Xuân Bảng, đã liệt kê một danh mục 11 tác phẩm của ông:

1. Huấn tục quốc âm ca. AB.287.

2. Nam phương danh vật bị khảo. VHb.288.

3. Sử học bị khảo. AB

4. Tiên nghiêm hội định thí văn. VHv.2377.

5. Thiện Đình Khiêm Trai văn tập. VHv.1600

6. Cổ nhân ngôn hành lục. VHb.285/1-3.

7. Cư gia khuyến giới tắc .A.166.

8. Việt sử chính biên tiết yếu. VHv.2737

9. Việt sử cương mục tiết yếu. VHv.2383.

10. Nhị độ mai truyện. AB.419.

11. Thánh tổ hạnh thực diễn âm ca. VHv.2380(7).

Nhận thấy các danh mục nêu trên có nhiều điểm chưa nhất trí, chúng tôi đã tiến hành công việc xem xét lại toàn bộ số tác phẩm của Đặng Xuân Bảng, chủ yếu là số sách hiện lưu giữ tại Viện NCHN. Sau đây là kết quả điều tra của chúng tôi:

1. Tiên nghiêm hội đình thí văn: sách chép tay, ký hiệu VHv.2384, VHv.2377; sưu tập các bài thi của Đặng Xuân Bảng trong khoa thi Hội năm Bính Thìn (1856) và bài thi Đình. Gồm:

a, Quyển thi Hội, có 4 kỳ: Kỳ đệ nhất có 4 bài kinh nghĩa; Kỳ đệ nhị có 1 bài văn sách; Kỳ đệ tam có 1 bài thơ, 1 bài phú; Kỳ đệ tứ có 1 bài chiếu, 1 bài biểu, 1 bài luận.

b, Bài văn sách thi Đình

Ngoài ra, sách còn có: Biểu tạ ơn thi đỗ của Đặng Xuân Bảng; Tờ tâu của Tổng đốc Định - Ninh Cao Xuân Dục xin khai phục chức hàm cũ cho Đặng Xuân Bảng; Bản đồ Hà Nội năm 1889...

2. Khâm định nhân sự kim giám: 13 tập. Nội các triều Nguyễn, trong đó có Đặng Xuân Bảng, biên soạn theo lệnh vua. Bản chép tay của Thư viện Long Cương. Ký hiệu VHv.419/1-13.

Thư mục đề yếu(8) ghi Cao Xuân Dục, hiệu Long Cương biên soạn. Nhưng xét ra, đây là một tác phẩm lớn (13 tập, 2748 trang) nội dung đều bàn về đạo “đế vương”, được biên soạn theo lệnh của Hoàng đế nên mới dùng chữ “Khâm định”. Xét các mục của tập sách như Đế hiếu, Đăng dung, Tiềm hối. Sáng nghiệp, Trung hưng... Hoàng hậu, Thái tử, Thái tôn, Hoàng phi, Công chúa... đều là những nội dung về đường lối, phương pháp, chính sách, đạo đức của Đế vương, đúc kết từ hàng trăm tác phẩm thuộc các bộ Kinh, Sử , Tử, Tập. Chính trong tờ tâu gửi về triều đình, Cao Xuân Dục cũng khẳng định. Năm Tự Đức 10 (1857), Đặng Xuân Bảng được sung vào Nội Các để tu sửa Nhân sự kim giám(9). Như vậy, bộ Khâm định nhân sự kim giám là do một tập thể tác giả trong Nội các triều Nguyễn biên soạn, trong dó có Đặng Xuân Bảng.

3. Tuyên Quang tỉnh phú: biên soạn năm Tự Đức 14 (1861). Ký hiệu A.964.

Sách này, Mục lục tác giả không đưa vào danh mục tác phẩm của Đặng Xuân Bảng. Thư mục đề yếu (tập III, tr 472-473) không ghi tên tác giả.

Xét: Lời Tựa ở đầu sách có đoạn (Dịch): Tháng 3, năm thứ hai hồi tôi coi phủ Yên Bình, Lê hầu (Lê Dụ, người La Sơn, Nghệ An) từ Thanh Hóa đổi ra làm Bố chính Tuyên Quang. Yên Bình là đất của Tuyên Quang. Tôi đến chào Lê hầu. Ông bảo tôi làm bài phú về Tuyên Quang...”

Năm Tự Đức 14 (1861) (niên đại biên soạn Tuyên Quang tỉnh phú) đúng là năm thứ 2 Đặng Xuân Bảng làm Tri phủ Yên Bình. Tác phẩm này do Đặng Xuân Bảng biên soạn đã rõ.

Đây là bài phú nói về địa lý, lịch sử và truyền thống văn hóa của các dân tộc ở Tuyên Quang. Sách đã được viên Đại tá người Pháp Bonifacy dịch ra tiếng Pháp(10).

4. Như Tuyên thi tập: biên soạn năm 1868, vào dịp tác giả làm Bố chính Tuyên Quang. Ký hiệu VHv.2384 (đóng chung với sách Tiên nghiêm hội đình thí văn), gồm 25 bài thơ chữ Hán. Phần lớn đều nói về việc tiễu phỉ và quan hệ với các tướng lĩnh quân Thanh sang dẹp phỉ.

5. Nam phương danh vật bị khảo: biên soạn vào các năm 1876-1878. In năm Thành Thái Nhâm Dần (1902). Ký hiệu VHb.288. Đây là một bộ từ điển song ngữ Hán - Việt (Nôm), đồng thời cũng là bộ từ điển tường giải “ghi lại hình dạng (sự vật) để tham khảo”. Các từ trong sách được xếp theo 30 chủ điểm để dịch và giải thích.

6. Huấn tục quốc âm ca: Khắc in năm Thành Thái 7 (1895). Hành Thiện Nhị thánh từ tàng bản. Ký hiệu AB.287.

Ba bài ca Nôm khuyên giữ phong tục thuần hậu:

a, Huấn tử ca: nguyên của ông Hoàng Giáp họ Phạm soạn, Đặng Xuân Bảng san bổ, nhuận sắc và khắc in.

b, Vương trung thư khuyến hiếu ca: Phạm Đình Toái người xã Quỳnh Đôi (Nghệ An) biên soạn. Đặng Xuân Bảng nhuận sắc và khắc in.

c, Thái Thượng cảm ứng thiên quốc âm ca: Đặng Xuân Bảng soạn. Bản dịch Thái Thượng cảm ứng thiên ra thể thơ Nôm 6-8.

7. Cổ nhân ngôn hành lục: Đặng Xuân Bảng biên soạn, Đặng Ngọc Toản bình điểm, Đặng Xuân Hồn hiệu đính. In năm 1895, Hành Thiện Nhị Thánh từ tàng bản, 3 quyển, ký hiệu A.1058.

Bộ sưu tập những lời nói hay, hành vi đẹp của danh nhân các đời, chia theo chủ điểm, như Trau dồi phẩm chất (Lập nhân phẩm) , Hiếu kính với cha mẹ (Hiếu phụ mẫu), Thân ái trong anh em (Hữu huynh đệ).

8. San bổ Thông giám tập lãm tiện độc hay Thông giám tập lãm tiện độc: Đặng Xuân Bảng biên tập, 13 quyển, khắc in năm 1817. Nhị Thánh từ tàng bản. Ký hiệu AC.241.

Tóm tắt lịch sử Trung Quốc từ thời Bàn Cổ đến Quế Vương nhà Minh. Về sự kiện lịch sử, dựa theo bộ Thông giám tập lãm của nho thần nhà Thanh. Về nghị luận của các tiên nho, thì dựa theo bộ Thiếu Vi tiết yếu của Bùi Huy Bích.

9. Thánh Tổ hạnh thực diễn âm ca: Đặng Xuân Bảng biên soạn, Đặng Xuân Khanh chép năm 1962 theo bản in năm 1898. Nguyễn Tấn Minh kiểm duyệt. Ký hiệu VHv.2380.

Bài ca Nôm theo thể thơ 6-8 kể sự tích thánh Không Lộ, họ Dương, húy Minh Nghiêm, ở hương Giao Thủy, phủ Hải Thanh...

10. Cổ huấn nữ ca: Đặng Xuân Bảng biên soạn. Chép trong Thánh tổ hạnh thực diễn âm ca ký hiệu VHv.2380/

Lời khuyên con gái ăn ở nết na, hiếu kính với cha mẹ.

11. Cư gia khuyến giới tắc: Đặng Xuân Bảng biên tập. In năm 1901. Hạnh Thiện Nhị Thánh từ tàng bản. Ký hiệu A.166.

Những lời nói hay, hành vi đẹp của tiên hiền, dùng để khuyên răn trong gia đình. Có 8 điều khuyên và 8 điều răn gồm 16 mục.

12. Nhị độ mai truyện: Đặng Xuân Bảng biên dịch. Đặng Ngọc Toản bình điểm. Bản chép tay. Ký hiệu AB.419.

Bản dịch Nôm theo thể thơ 6-8 truyện Nhị độ mai của Trung Quốc từ vận giao thái, tức từ đoạn giữa đến hết.

13. Thiên Đình Khiêm Trai văn tập: Đặng Xuân Bảng soạn, sách chép tay. Ký hiệu VHv.1600

Sưu tập văn của Đặng Xuân Bảng, có bài phú nói về việc xây dựng cầu Long Biên, câu đối, trướng, làm trong các dịp chúc thọ, mừng thi đỗ, viếng tang... Có một số bài thơ của Nguyễn Thượng Hiền và Vũ Phạm Khải.

14. Sử học bị khảo: Đặng Xuân Bảng biên khảo. Sách chép tay, 2 ký hiệu A.1490 và A.8.

3 chuyên khảo về lịch sử Việt Nam: Khảo về Thiên văn, khảo về địa lý, khảo về quan chế. Phần Địa lý khảo được Đào Duy Anh đánh giá là “một công trình nghiên cứu địa lý học lịch sử quan trọng nhất trong giới học thuật Việt Nam thời phong kiến(11).

15. Việt sử cương mục tiết yếu: Đặng Xuân Bảng biên tập. Sách chép tay. Các ký hiệu VHv.161/1,4,5,6 và VHv.2737/II, III, IV, VII, VIII. Trọn bộ gồm 8 quyển. Lời tựa viết năm Thành Thái 17 (1905).

Bộ sử Việt Nam từ Hùng Vương đến Tây Sơn, trình bày sự kiện một cách cô đọng, theo lối “cương mục”, có các phần chú, án, bình, khảo của tác giả và nhiều sử gia khác(12). Sách này còn bản VHv.2383, có bài tựa, trích thơ vịnh sử, bải Tổng luận lịch sử Việt Nam (thiếu) và nội dung tóm tắt lịch sử Việt Nam, có thể xem như đề cương của bộ Việt sử cương mục tiết yếu.

Trên đây, là những tác phẩm của Đặng Xuân Bảng còn giữ được ở Viện Nghiên cứu Hán Nôm.

Ngoài ra, trong Văn đàn bảo giám(13), có sưu tập 10 bài thơ Nôm của Đặng Xuân Bảng, chưa rõ xuất xứ.

Lại, trong Hành Thiện xã chí, có 2 tác phẩm của Đặng Xuân Bảng là Thánh Tổ sự tích viết về đức thánh Không Lộ họ Dương húy Minh Nghiêm và Thánh Tổ sự tích khảo bạt, đính chính sai lầm của Hậu lục và truyền văn về đức Không Lộ(14).

Với gần 20 tác phẩm còn giữ lại được, chúng ta thấy hoạt động sáng tạo của Đặng Xuân Bảng thực phong phú và đa dạng. Tác phẩm của ông thuộc cả bình diện sáng tác và nghiên cứu, bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau, như văn học, ngôn ngữ, đạo đức, giáo dục, tôn giáo, lịch sử... Ông xứng đáng được liệt vào hàng ngũ những tác gia quan trọng của nửa cuối thế kỷ XIX mà chúng ta cần chú ý khai thác, nghiên cứu và học tập.

CHÚ THÍCH

1. Về tiểu sử của Đặng Xuân Bảng, xin xem: Việt sử cương mục tiết yếu, vài nét về tác giả và tác phẩm, TCHN, số 3 -1995, tr.21-25.

2. Ngô Côn, Ngô Kính là tàn quân của Thái bình thiên quốc, bị quân triều đình nhà Thanh đánh bại.

3. Như tuyên thi tập, ký hiệu VHv.2384, tờ 41a.

4. Dẫn theo Trần Văn Giáp: Tìm hiểu kho sách Hán Nôm, Tập I, Nxb. Văn hóa, H. 1984, tr.310.

5. Đặng Nguyên Khu: Hy Long dĩ thặng, Nam phong số 139-140, tháng 6-7 năm 1929.

6. Trần Văn Giáp: Lược truyện các tác gia Việt Nam, Tập I, Nxb, KHXH, H. 1970.

7. X. Ban Hán Nôm: Thư mục Hán Nôm - Mục lục tác giả, Bản in Rônéo, tr.443.

8. Di sản Hán Nôm Việt Nam - Thư mục đề yếu, Tập II, Nxb. KHXH, H. 1993, tr.22.

9. Tiên nghiêm hội đình thí văn, ký hiệu VHv.2384, tờ 38b, dòng 2.

10. X. La province de Tuyên Quang composition littéraire de M.Dang Xuan Bang, duitéeet annotée par M.le colonel Bonifacy. Revue In dochinoise No.9,10, 1922, P138-139.

11. Đào Duy Anh: Đất nước Việt Nam qua các đời, Nxb. KHXH, H. 1961, tr.5.

12. Xin xem: Về văn bản bộ Việt sử cương mục tiết yếu. Tạp chí Hán Nôm, số 4- 1994, tr.32-36.

13. X. Trần Trung Viên: Văn đàn bảo giám. Q.II, Mặc Lâm xuất bản, 1968, tr.33-37.

14. X. Đặng Xuân Viên: Hành Thiện xã chí, Hành Thiện tương tế hội ấn hành. Gia Định, 1974, tr19-24./.

Nguồn Viện Hán Nôm Việt Nam

Họ Đỗ Hành Thiện, Xuân Hồng, Xuân Trường,Nam Định

2009-05-23T12:51:00.000-07:00

HỌ ĐỖ XÓM 5 LÀNG HÀNH THIỆN

XÃ XUÂN HỒNG, XUÂN TRƯỜNG, NAM ĐỊNH
(tin từ ông Đỗ Bắc Biệt).

1/ Từ đường họ Đỗ ở xóm 5 (xóm Ngũ Phúc), Hành Thiện thờ cụ Tổ là Đỗ Đức Định, bị xung quanh tranh chấp đất đai, làm ô uế khuôn viên Từ đường. Tháng 1/2007 nhờ chính quyền địa phương can thiệp, con cháu đã tiến hành tu sửa lại Từ đường, xây tường bao quanh. Tuy việc lập sổ đỏ cấp giấy chứng nhận sở hữu đất chưa làm được nhưng con cháu được sự giúp đỡ của chính quyền sẽ làm ngay để tiến hành nâng cấp Từ đường cho khang trang.

2/ Gia phả họ Đỗ Hành Thiện do cụ Nguyệt Hiên Đỗ Ngọc Bá phụng thảo ngày 26 tháng Chạp năm Mậu Tý (1949) đời thứ 10 ngành Giáp có ghi Đỗ Bội Quỳnh con cụ Đỗ Ngọc Ái như sau: "Ông sinh năm 1924 mất năm 1949 khi công tác ở Công an". Gia phả chỉ ghi được bằng ấy chữ vì thời gian đó là thời kỳ "hai năm bốn tháng" giặc Pháp đàn áp khốc liệt nhất, phá vỡ nhiều cơ sở cách mạng, nhiều gia đình có người tham gia kháng chiến bị bắt, giết, tù đày. Trong nhiều năm, ông Đỗ Thế Viêm đã đi tìm chiến công của ông Đỗ Bội Quỳnh. Tháng 1/2007 được sự giúp đỡ của ông Nguyễn Đức Minh, Thiếu tướng, nguyên Viện trưởng V21 (ĐT 048551192) và ông Đỗ Văn Hào công an huyện Xuân Trường (ĐT 0350754022) đã làm hồ sơ liệt sĩ Đỗ Bội Quỳnh, sinh thời là Quận trưởng Công an Hoàn Kiếm, Hà Nội, về họp tại Ứng Hoà, Hà Đông bị giặc Pháp ném bom, hy sinh ngày 2-9-1949. Hiện nay gia đình cụ Đỗ Ngọc Ái còn em ruột ông Đỗ Bội Quỳnh là ông Đỗ Bội Quyết. Ông Đỗ Thế Viêm đã liên hệ được với ông Quyết ngày 24-1-2007.

Nguồn Họ Đỗ Việt Nam

Chi họ Vũ làng Hành Thiện

2009-05-23T12:49:00.000-07:00

CHI HỌ VŨ LÀNG HÀNH THIỆN

- HUYỆN XUÂN TRƯỜNG (NAM ĐỊNH)

Trích Gia phả

Được biết: khoảng cuối thế kỷ thứ 15, một trong những con cháu Cụ Vũ - Hồn, tên Vũ Chân Tâm(*) đã cùng gia đình di cư từ làng La Xá huyện Thanh Tâm, tỉnh Hải Dương đến định cư tại làng Đế Trạch, sau là Phương Để, trấn Sơn Nam tỉnh Nam Định.

Đến đời thứ 9 con cháu Cụ Vũ Chân Tâm là Cụ Vũ Huệ Trì đã rời bỏ làng Đế Trạch đến cư ngụ tại khu chùa ngoài làng Hành Thiện ngày nay mà khi đó gọi là Hành Cung Trang thuộc Phủ Xuân trường, tỉnh Nam Định.

SỰ HÌNH THÀNH HỌ ĐẶNG – VŨ TẠI LÀNG HÀNH THIỆN

Cụ Vũ Thiên Thể tức Vũ Huệ Hồi sanh năm Giáp Dần 1734 đời Vua Lê Huệ Tông, mất ngày 24 tháng 1 năm Mậu thìn nhằm 09 – 01 – 1809 hưởng thọ 75 tuổi.

Năm 1755 (21 tuổi) Vũ Thiên Thể lấy con gái Ông Bà Đặng Phước Long người Làng trong Hành Thiện tên Đặng Thị Từ Giảng, vì ân nghĩa và vì quyền lợi thiết thực đã đổi thành Đặng Thiên Thể.

Năm 1884 cháu 3 đời ông Tú tài (2 lần) Đặng Vũ Nghĩa đề xướng việc ghép thêm chữ Vũ sau họ Đặng cốt để cho con cháu sau này không quên Tổ của Tổ Mẫu thành Đặng Vũ Thiên Thể và họ Đặng Vũ xuất hiện từ năm 1884. Tuy nhiên về sau cũng có một số con cháu Tổ đã thay chữ Vũ bằng chữ khác như Cụ Tú tài Đặng Cao Kình, Cụ Đặng Quốc Kiều, Cụ Đặng Cao Phan…tuy nhiên vẫn duy trì tinh thần con cháu Tổ Đặng Vũ.

ĐẶNG VŨ BỔNG Sao lục Phả Ký Đặng Vũ

--------------------------------------------------------------------------------

(*) Trong phả họ Vũ Mộ Trạch chi Hiển đức có chép: khai tổ chi III (Hiển Đức, là Vũ Hữu được phong tặng Toán trạng và được ban thưởng 100 mẫu đất ở Tào Nha Nam Xương, mặc dù làm chức đại quan trong triều, nhưng nhà nghèo không có điều kiện khai khẩn canh tác nên một phần lớn cho nông dân địa phương đó làm rẽ, một phần trao cho bà Thứ thất mà Cụ cưới ở vùng đó, không biết bà này có bao nhiêu con trai, con gái chỉ biết qua lời truyền miệng của dân vùng này thì: Cụ Thượng Hữu có người con trai tên là Vũ Tán làm chất Đồng Tổng Quản ở Sơn Nam đã để con cháu khẩn hoang lập đất ở miền này. Chữ Tán còn một âm là TÂM (trong từ Tâm Tâm có nghĩa là lòng dạ hăng hái (vậy có thể nào là Vũ Chân Tâm chăng ???)). BBT

Nguồn Dòng họ Vũ Võ

Họ Đặng-Vũ và Làng Hành-Thiện

2009-05-23T12:44:00.000-07:00

Vào đầu hay giữa thế kỷ XVII , một người họ Vũ tên là Vũ Huy Pháp, nguyên quán tại Mộ Trạch , tới lập nghiệp tại phủ Thiên Trường, ở phía đông trấn Sơn Nam, tức tỉnh Nam Định hay Hà Nam ngày nay, một vùng giáp biển cả. Nơi đây là đất thang mộc, quê hương, của nhà Trần, nguyên gốc tại làng Tức Mạc. Các vua Trần, khi nhường ngôi cho con thường về ở đây, nên mới đặt tên cho vùng này là Thiên Thanh, rồi Thiên Trường; dưói đời nhà Lý Thiên trường gọi là Thanh Hải, và dưới đời nhà Nguyễn tên này bị đổi là Xuân Trường. Không rõ ông Pháp Huy đi thẳng từ Mộ Trạch đến hay từ một nơi tạm cư khác; như trường hợp tổ họ Vũ ở Vĩnh Chụ, Hà Nam, trước khi định cư ở Vĩnh Chụ, đã từng sinh sống ở làng Tây Lạc, tổng Sa Lung, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định.

Ông di cư trong trường hợp nào ? Con cháu ông cũng không rõ. Thuyết mà chúng tôi được nghe kể lại nhiều nhất là gia đình ông bị tội tru di tam tộc, nên ông phải trốn tránh và tá túc khắp nơi; sau cùng ông dừng chân nơi một ngôi chùa ở phủ Thiên Trường, thôn Dũng Tý thuộc làng Giao Thủy -- vào đầu triều Nguyễn được đổi là Hành Cung, đến năm 1823 được được đổi là Hành Thiện -- và được một người làng này, tên là Đặng Phúc Long, giúp đỡ. Vì chịu ơn họ Đặng ông cho một người con, tên là Thiện Thể, làm rể họ Đặng, và người con này đổi họ thành Đặng-Vũ, bắt nguồn cho một dòng dõi riêng biệt.

Gia phả họ Đặng-Vũ ghi ông Đặng-Vũ Thiện Thể sinh năm 1734, không biết ở đâu, và mất năm 1765. Tính rằng khi lấy vợ, ông Thiện Thể phải khoảng 20 tuổi, thì ông Vũ Pháp Huy muộn nhất cũng xuất hiện tới vùng Hành Thiện vào năm 1754, và lúc đó ông đã đứng tuổi rồi. Nếu gia đình ông qủa mắc phải tội tru di tam tộc sau một hành động đối nghịch triều đình của ông hay người nhà ông, thì chuyện đó phải xảy ra trước năm 1754.

Xét trong sử sách thì vào giữa thế kỷ XVIII, sau vụ Trịnh Giang bạo ngược (1735), phế rồi giết vua Lê Duy Phường (1720-1732), giặc giã hay nghĩa binh, mượn tiếng phò Lê, nổi dậy khắp Việt Nam. Vào khoảng 1740, ngoài việc đối phó với phe Lê Duy Mật ở Thái Nguyên, với Nguyễn Danh Phưong ở Sơn Tây, rồi Thanh Hóa, và phe con cháu nhà Mạc ở Cao Bằng, triều đình còn phải đối phó với hai đảng lớn đều do họ Vũ khởi xướng, tức là nhóm giặc Ngân Già ở Sơn Nam và giặc Ninh Xá ở Hải Dương.

Khi nhóm giặc Ninh Xá bị dẹp năm 1741, dư đảng tiếp tục mộ quân chống triều đình; họ chia nhau chiếm cứ các vùng: Nguyễn Diên, cháu Nguyễn Tuyển ở Nghệ An; Hoàng Văn Chất ở Sơn Nam, vùng Khoái Châu; và mạnh hơn hết là Nguyễn Hữu Cầu, con rể Nguyễn Cừ, cũng gọi là giặc Cỏ, ở Kinh Bắc-Hải Dương.

Theo Luật nhà Lê và theo tuổi Vũ Pháp Huy -- vì có con sinh năm 1734, nên năm đó ông phải khoảng 20 tuổi -- nếu ông có án tru di tam tộc thì hoặc chính ông, hoặc cha, anh em trai, bác, chú, của ông đã phạm tội mưu phản hay mưu đại nghịch, tức tự mình hay cùng đồ đảng chống lại nhà vua hay nhà chúa.

Trước năm 1754, những người họ Vũ chống họ Trịnh được sử sách nhắc tới là Vũ Thước, Vũ Đình Dung và Vũ Trác Oánh đã kể trên. Nếu ông là thân nhân của Vũ Trác Oánh, thì Pháp Huy không phải là tên thật của ông; bởi vì chúng tôi có tham khảo các tài liệu về Vũ Trác Oánh, nhưng không thấy thân nhân nào của ông có tên là Pháp Huy cả.

Ngoài ra, lại có thuyết cho rằng Vũ Trác Oánh trốn được vào Nam và lập nghiệp trong đó, Về phần Vũ Đình Dung, con cháu ông vẫn còn sống ở vùng Hành Thiện, và dân Đặng-Vũ có ít xác xuất Vũ Pháp Huy cùng tộc với họ. Còn lại Vũ Thước, nhưng chúng tôi chưa dủ dữ kiện để có ý kiến.

Có thể Vũ Pháp Huy chỉ lánh pháp đình, không nhất thiết vì án tru di, vì ông phạm tội mưu bạn tức chỉ là người tham gia, nhưng không phải là chủ não cuộc phản loạn. Dù sao chăng nữa, trong trường hợp ông có dính lứu tới một cuộc nổi loạn, ông phải trốn chạy tới vùng Hành Thiện sau năm 1735 , năm các cuộc " khởi nghĩa" bát đầu, cùng với con, và có thể cả vợ, vì con ông sinh năm 1734.

Nhưng cũng biết đâu thuyết ông Vũ Pháp Huy mắc nạn, đến cư ngụ tại phủ Thiên Trường chỉ là một huyền thoại! Như chúng tôi đã nêu ở trên, nhiều người họ Vũ bỏ Mộ Trạch đi nơi khác đi nơi khác làm ăn vì một lý do rất đơn giản là sự mưu tìm kinh kế. Cứ tính rằng rằng sau chín đời, một người họ Vũ có thể sinh sôi nẩy nở tới 880 người như Gourou kể về họ Vũ ở Vinh Chụ. Vậy trải qua các thế kỷ, đinh số của họ Vũ tại Mộ Trạch sẽ cao quá độ nếu một thành phần không di tản -- thường là theo trào lưu Nam tiến.

Những người ra đi thường là những người nghèo, mà quan viên họ Vũ, bởi trọng đức thanh liêm, phần nhiều sống tron cảnh thanh bần.

Bị thúc bách bởi nhu cầu vật chất, người di cư hay tìm đến những khu đất mới; vì tại những nơi này họ gặp ít cạnh tranh phiền toái, và tương lai gia đình có nhiều triển vọng hơn. Vào thế kỷ XVII, vùng hạ lưu sông Hồng là một vùng đất bồi hãy còn bùn lầy, nên tương đối chưa có nhiều dân cư. Những làng được lập lúc đó đều là những làng mới. Chính làng Hành Thiện bây giờ lúc đó chỉ là một ấp thuộc xã Giao Thủy(1), không có địa giới nhất định trước thế kỷ XVII, vì ấp dựng trên đất bồi nơi sông ngòi hợp lưu; những nơi đó lòng sông hay di dịch, lâu đời đất bồi mới được cố định.

Địa thế của làng Hành Thiện tương lai này, lạ lùng thay, cũng tựa như huyện Đường An, nghĩa là giáp sông bốn mặt; theo phong thủy đó là một địa thế đẹp. Đặc biệt hơn, đất lại có hình con cá hay ngòi bút lông chấm vào bảng; cũng theo phong thủy nó biểu tượng cho sự phồn thịnh về khoa danh.

Nhưng vào thế kỷ XVII, thanh danh của dân Giao Thủy chẳng ai biét đến; ngược lại, lời chê, tiếng xấu nhiều hơn. Vì phải phá rừng, mở đất cưc nhọc; dân vùng đất mới này thường là những người cứng cỏi, nhưng không phải vì vậy mà ai cũng theo gương Vũ Đình Dung: "Mỗi khi có việc gì thì ùa nhau làm náo loạn," rồi "lấy những chỗ bùn lầy làm nơi hiểm trở..." như Phan Huy Chú phê phán trong Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí (Hà nội, Sử học, tập 1, Địa Dư Chí, trang. 81).

Đối với dân ở những vùng ven biển, thành kiến xấu tồn tại đến tận cuối thế kỷ XIX. Sử gia nhà Nguyễn (2) chê họ có "tập tục quê mùa, giọng nói ngọng nghịu, người ta gọi là tiếng đường bể..., ham lợi mà ít làm điều nghĩa, lại có nhiều người làm tà thuật, đồng bóng; người sinh rasáu, bảy tuổi đi học, đến khi lớn lại bỏ để đi cạnh tranh kiếm lời; cho nên ít có kẻ sĩ danh tiếng và thành đạt; ấy là do phong thổ trở nên vậy".

Dĩ nhiên vì phần đông những người khai khẩn đất hoang là dân tạp xứ, thuộc lớp cùng đinh. Những lời chỉ trích khắt khe trên không sai hẳn, nhưng nếu có đúng thì cũng chỉ đúng một phần thôi. Trái với nhận xét của tác giả triều Nguyễn, lớp sĩ phu sống ở Thiên Trường không đến nỗi ít oỉ; cả bốn huyện đều có người khoa mục ngay từ đời Lê. Riêng Giao Thủy là huyện có văn học nhất trong phủ, dưới triều Lê, đã đếm được 12 tiến sĩ, một con số khá cao đối với một vùng đất mới; Kể từ triều Nguyễn số người đăng khoa lại càng gia tăng.

Năm 1765, khi Đặng Vũ Thiện Thể nhập tịch làng giao Thủy, định cư tại trang Hành Cung -- được Minh Mạng tăng lên làm xã, rồ đổi tên là Hành Thiện vào năm 1823 -- thì làng này đã có ba họ đứng đầu về dân số cũng như sĩ số, là họ Nguyễn, họ Phạm, và họ Đặng. Chính nhờ nhân danh người họ Đặng, vì là rể lập tự cho ông Đặng Phúc Long, mà ông thiện Thể được ghi vào sổ hộ tịch của làng.

Không rõ tổ tiên họ Đặng làng Hành Thiện đến định cư nơi đây từ bao giờ, và có liên hệ gì hay không với những người họ Đặng đã đánh dấu lịch sử Việt Nam, như họ Đặng ở Lương Xá, huyện Chương Đức, tỉnh Hà Đông, đời đời vinh hiển khi ông Đặng Huấn lập công với nhà Lê Trung Hưng, lại có con gái lấy Trịnh Tùng và sinh ra Trịnh Tráng.

Chỉ biết rằng, nhân viết về Đặng Đình Tướng, cháu năm đời Đặng Huấn, Tham Tụng thới Trịnh Cương, Trần Tiến có ghi: " Họ Đặng phát phúc rất thịnh, ở tản mát khắp nơi, được phát đất rất nhiều. Không những được vài ngôi mà thôi, đất còn phát đến cả con gái; nên có bốn người lấy chúa" ( Đăng Khoa Lục Sưu Giảng, đã dẫn, tr. 610.)

Tình thân giữa họ Đặng và họ Vũ đưa đến sự thành lập họ Đặng-Vũ không hiểu do một sự gặp mặt tình cờ giữa hai ông Vũ Huy Pháp và Đặng Phúc Long hay là do sự kết thúc của một mối lien hệ mật thiết sẵn có giữa hai họ. Xem qua sử sách thì thấy kể: từ năm 1448, với Vũ Đức Lâm và Đặng Tuyên thi đậu tiến sĩ cùng khoa, qũy đạo của quan viên họ Vũ làng Mộ Trạch luôn luôn đụng phải người họ Đặng. Họ Đặng và họ Vũ là đồng liêu, đi sứ cùng nhau, nhậm chức cùng nơi. Từ sự đồng liêu đến chỗ thâm giao không xa mấy; như Vũ Duy Chí và Đặng Công Chất rất thân nhau.

Hai gia đình ông Vũ Huy Pháp và Đặng Phúc Long có biết nhau trước hay không chăng nữa, sự thể vẫn là họ đã thông gia với nhau: Vũ Thiện Thể đã lấy Đặng Thị Từ Giảng. Gia phả cho biết ông Vũ Pháp Huy có hai con con trai, người thứ hai tên là Vũ Thiện Vàng không biết về sau ra sao, nhưng chắc chắn là con cả; vì lệ xưa trọng việc tế tự, chỉ cho phép con thứ làm con nuôi người ngoại tộc

Ông Thiện Thể thường được chép là làm con nuôi ông Đặng Phúc Long trước khi lấy bà Từ Giảng. Chép như vậy là sai và không am hiểu luật lệ ngày xưa. Một khi đã được nhận làm con nuôi ai, kẻ dưỡng tử được coi như người ruột thịt trong nhà; con gái của cha mẹ nuôi trở thành chị em gái của đương sự; vì thế không có sư hợp giao giữa cô con gái và người dưỡng tử được. Theo Luât Hồng Đức, Thiên Chính Thư, ngay sự chung sống-- chắc cùng phòng -- giữa dưỡng tử và chị em nưôi cũng bị khép vào tôi thông dâm (Deloustal, đã dẫn, tr. 318).

Thành thử ông Thiện Thể phải thành hôn với bà Từ Giảng, rồi mới gia nhập họ Đặng. Theo truyền thuyết , sự đổi họ sở dĩ có là vì ông Đặng Phúc Long không có con trai, muốn cho người rể hưởng thừa tự.

Trong một xã hội dựa trên nho giáo, lấy việc thờ cúng gia tiên làm căn bản, sự nuôi con nuôi được khuyến khích vì làm giảm bớt số trẻ mồ côi bơ vơ, nhưng sự nuôi con nuôi làm kẻ thừa tự rất phức tạp. Theo Luật Hồng Đức cũng như Luật Gia Long, người con lập tự bắt buột phải được chọn trong hàng con thứ của anh em trai. Nhưng lệ này thật ra chỉ được áp dụng tuyệt đối dưới triều Nguyễn với điều 76, Luật Gia Long :" Kẻ nào muốn nuôi trẻ khác họ về lập tự, cũng như kẻ nào cho con làm con nuôi thừa tự người khác họ, sẽ bị phạt 60 trượng, và đứa trẻ được hoàn về tộc cũ." (xem Philastre, đã dẫn, tr. 367).

Dưới triều Lê, nhà lập pháp nể lệ làng hơn: Phong tục cho kẻ khác họ nối dõi cùng tập quán coi con gái ngang hàng với con trai trong việc thừa kế rất thịnh hành trong dân gian. Luật Hồng Đức cho phép con gái có quyền coi giữ hương hỏa nếu cha mẹ không có con trai (xem Deloustal, La Justice dans L'ancien Annam, tr. 303-305; Phan Huy Chú, Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí, Tập 3, Quốc Dụng Chí, tr. 130-131).

Lẽ dĩ nhiên, lệ cho con gái thừa tự làm các nho gia chính thống công phẫn. Trong Vũ Trung Tùy Bút (đã dẫn, tr. 69), Phạm Đình Hổ (1768-1839) cực lực phản đối tập tục đó, rằng " hợp tề nội ngoại như thế thì loạn mất luân thường". Chắc vì hai ông Vũ Pháp Huy và Đặng Phúc Long đều là nhà nho, nên thấy cần hợp thức hóa sự bà Từ Giảng thừa tự bằng cách để ông Thiện Thể nhập Đặng tộc, nhưng lấy chữ Vũ làm tên đệm; bởi đó lập thành một họ kép (3) truyền cho con cháu, cốt để con cháu khỏi quên gốc tích. Nguồn gốc đó được nhắc nhở trong câu đối treo trong từ đường họ Đặng Vũ:

Nguyên Vũ thị, bách niên tiền, đông thổ Đường An cổ quận;

Cải Đặng tính, tam thế hậu, nam châu Hành Thiện chi từ.

Có nghĩa là:

Gốc họ Vũ, trăm năm trước, quê tại miền đông đất Đường An;

Đổi họ Đặng, ba đời sau, từ đường tại Hành Thiện mạn nam.

Ông Đặng-Vũ Thiện Thể sinh được 6 người con trai làm tổ cho sáu chi họ Đặng-Vũ ngày nay:

1. Đặng-Vũ Ngọc Liễn, tổ chi 1.

2. Đặng-Vũ Phước Đa, tổ chi 2, tuyệt tự sau bốn đời.

3. Đặng-Vũ Trọng Am, tổ chi 3.

4. Đặng-Vũ Xuân Tình, tổ chi 4.

5. Đặng-Vũ Viết Xính, tổ chi 5.

6. Đặng-Vũ Viết Hiền, tổ chi 6, không ro ra sao vì con cháu thiên cư đi nơi khác.

Sau khi gia cư được ổn định, con cháu ông Thiện Thể theo gót tổ tiên bước vào nghiệp sách vở, khoa trường. Ngay từ đời thứ 3, họ Đặng-Vũ đã bắt đầ có người đỗ đạt. Thời nho học, các cụ chỉ đậu cử nhân, không có tiến sĩ. Theo gia truyền, đó không phải vì các cụ kém người, mà chỉ vì hoàn cảnh nghèo túng của gia đình không cho phép các cụ đến tận kinh kỳ thi hội.

Trong cuộc thi đua với các họ khác, đặc biệt với hai họ Nguyễn và Đặng, trong làng về vấn đề học vấn; sĩ tử họ Đặng-Vũ dần dần chiếm ưu thế. Từ 1801 đến 1915, số nho sĩ đậu tú tài trở lên thuộc họ Nguyễn là 91 người, thuộc họ Đặng là 72 người, thuộc họ Đặng-Vũ là 43 người. So với đinh số, tỷ lệ đỗ đạt của họ Đặng Vũ cao hơn cả -- theo đinh số năm 1933, họ Nguyễn có 830 đinh suất, họ Đặng 475 suất, và họ Đặng-Vũ 133 suất.

Nhờ sự ganh đua học hỏi giữa các họ trong làng, chẳng bao lâu Hành Thiện nổi tiếng là một làng văn học vào bậc nhất Việt Nam, như được chứng tỏ trong câu cổ ngữ: Bắc Cổ Am, Nam Hành Thiện -- Cổ Am thuộc huyện Vĩnh Bảo, Hải Dương, nay thuôc ngoại thành Hải Phòng . Vào đầu thế kỷ XX, Ông Đồ Hành Thiện đã trở thành một nhân vật tượng trưng cho giới nho học trong sách và tiểu thuyết.

Sự tiếp tục học hành của họ Đặng-Vũ sau khi tổ tiên rời Mộ Trạch được các cụ giải thích bởi sự linh ứng không nguôi của tổ Vũ Hồn. Ngay sự họ Đặng đương kém họ Nguyễn về khoa bảng bỗng nhìên phát khoa trội hẳn kể từ cuối thế kỷ XVIII, với bốn tiến sĩ, trong đó có Đặng Xuân Bảng là một học gỉa lớn của Việt Nam cuối thế kỷ XIX, cũng được các cụ qui cho âm phúc của các bà họ Đặng-Vũ, thường được gả cho người họ Đặng theo gương bà cụ tổ Từ Giảng.

Không tin dị đoan thì có thể bảo rằng họ Đặng đăng khoa nhờ truyền thống giáo dục hướng về sĩ họan. Ngay từ thời ở Mộ Trạch, nếu không làm quan, các cụ họ Vũ thường chọn nghề dạy học và đã đào tạo được rất nhiều nhân tài; vì thế sĩ tử tranh nhau đến thụ giáo. Tất nhiên con cháu các cụ được hưởng trước tiên sự chỉ bảo của các cụ, nên có nhiều hy vọng đỗ đạt hơn người. Tới Hành Thiện cũng sự kiện trên được tiếp diễn: Tiếng tăm Ông Đồ Hành Thiện lan rộng khắp nơi, nên sĩ tử bốn phương tới Hành Thiện cầu học.

Cụ Đặng (-Vũ) Văn Tường, đời 4, chi 5, là một bậc thầy có tiếng: cả bốn người con trai của cụ đều đậu cử nhân, và trong đám học trò thành danh của cụ có hai người làng, là Nguyễn Ngọc Liên, tiến sĩ năm 1889, và Đặng Đức Cường, con rể cụ, cử nhân, sau làm Tổng Đốc Hải Dương.

Nhưng theo các cụ, bậc sĩ phu có học còn phải có hạnh. Cho nên, dù tin vào phong thủy, các cụ không ngớt răn con cháu về điều kiện cốt yếu của sự phát phúc: Tích đức, Hành Thiện, như tên làng thúc dục. Ngay sự đặt tên con là Thiện Thể và Thiện Vàng của tổ Vũ Pháp Huy đã chứng tỏ sữ chuộng đạo đức của dòng họ Đặng Vũ.

Vì trọng nhân nghĩa và lễ giáo, đặt giá trị tinh thần trên quyền lợi vật chất tới mức cực đoan, quan viên họ Đặng-Vũ thường bị coi là gàn dở: Như cụ Đặng Vũ Khải, đời 5, chi 3, còn lấy roi mây đánh em, là cụ Đặng Vũ Bân, đã hơn 60 tuổi, vì tội để con cháu chơi cờ bạc trong dịp Tết; mà cụ em cũng phải khúm núm nằm xuống lãnh hình phạt. Hay như cụ Đặng-Vũ Chiểu, đời 5, chi 5, thà nghèo kiết còn hơn nhận gia tài của nhà vợ.

Từ khi Tây học du nhập Việt Nam, dân Đặng-Vũ đua nhau học hỏi và cũng gạt được nhiều thành qủa tốt đẹp. Nhưng đồng thời nhiều người mải theo tân trào đã quen hẳn bài học đạo đúc của tổ tiên, không chăm lo việc ích quốc, lợi dân, không biết bảo tồn nền nho phong đã giúp dòng họ mở mặt với thiên hạ. Uớc mong họ xu hướng quay về cội nguồn, và nhớ lại những lời dạy dỗ của ông cha ngõ hầu góp công vào việc kiến thiết đất nước.

----------

(1) Khó bảo rằng xã này có từ thời Lý như thấy ghi trong Hành Thiện Xã Chí, vì tên xã dựa vào tên huyện, mà huyện Giao Thủy chỉ được đặt từ thời thuộc Minh, theo Đại Nam Nhất Thống Chí.

(2) Xem Đại Nam Nhất Thống Chí., Tỉnh Nam Định, Sàigòn, Phủ Quốc Vụ Khanh đặc trách văn hóa, 1969, tr. 24

(3) Tuy nhiên cũng có một số người họ Đặng-Vũ, vì không rõ chủ ý của tổ Pháp Huy hay vì không muốn biệt lập với bà con họ Đặng, đã bỏ chữ Vũ trong tên họ.

Nguồn Đặng Vũ Phả Ký

Bài vè kể chuyện Lễ hội chùa Thần quang

2009-05-23T12:43:00.000-07:00

BÀI VÈ KỂ CHUYỆN LỄ HỘI CHÙA THẦN QUANG

(Làng Hành Thiện, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định)

Chúc mừng thiên tải vạn niên,
Thanh nhàn kể chuyện thánh tiên hội hè:
Thu nhi tháng chín đã kề,
Xóm làng khấp khởi,các phe reo hò,
Mồng ba,mồng bốn hẹn hò,
Rủ nhau lên tiếng kính cho lòng thành.
Lọc đi lọc lại trong xanh,
Nếp thì nhặt hết tinh thanh mọi bề,
Bánh giày giá ruộng các phe,
Tính cho đủ hết mọi bề mới sang.
Sửa sang đường xá phong quang,
Xa xôi buôn bán về làng hội Ông.
Phướn cao mặt nguyệt đầu rồng,
Ó đen ngậm giải lụa hồng phất phơ,
Chọn ngày hạ thủy,dựng cờ,
Gieo quẻ xin Thánh chọn giờ mở sông.
Ngân vang chín tiếng chuông đồng
Hai mốt chiếc tải đồng lòng hò reo.
Ngày ngày cố sức tập chèo,
Bảo nhau cố sức mà theo giải làng.
Chủ hương chọn những quan sang,
Cụ nào thanh khiết thì dân mới dùng.
Mười hai nghe hiệu trống tùng,
Kén giai phù giá hội cùng phụng nghinh.
Rước lư hương xuống tận đình,
Rợp đường cờ kéo tùng dinh nhạc thiều.
Các dong bày lễ bái triều,
Cầu xin lân nội được điều tiêu hai.
Lắng nghe tai tiếng truyền bài,
Thành tâm phụng thánh ai hoài ngại chi.
Rồng mây gặp hội có khi,
Tranh khôi chiếm bảng tới kỳ vinh hoa?
Lễ hội xin thẻ lui ra,
Theo hầu kiệu thánh nguy nga hương trầm.
Phụng nghinh thánh giá hoàn cung.
Mười ba trống dục lung bung rước đèn.
Mười tư trầu kệ thánh hiền,
Cờ người đấu chí liên miên ba ngày
Mười rằm mới thật vui thay,
Rợp đường cờ kéo gió bay phật phờ.
Nguy nga kiệu chính kiệu hờ,
Kiệu bay nghiêng ngả lên trời xuống âm.
Người người vái lạy thành tâm,
Cầu xin phúc lộc,bách niên hoàn đồng
Lại thêm nhang án,thuyền rồng,
Long đình,tàn lọng,trống thùng nhạc công.
Phụng nghinh thánh giá xuất Đông,
Đi qua ba miếu,vẽ vòng đường ngang.
Ngọn cờ tỏ điệu Tây sang,
Phụng nghinh thánh giá,tam quan ngự tiền,
Chuông ngân,trống dóng,khánh rền,
Bài truyền vào cuộc bơi thuyền khánh tiên.
Trong hồ thuyền cốc dô khoan,
Ngoài sông thuyền trải chờ toan dô hò.
Cờ phất,ống lệnh nổ to,
Mặt sông rộn tiếng dô hò,dô khoan,
Nhấp nhô khăn đỏ,khăn vàng,
Nhịp nhàng mái đẩy diễu hành quanh quanh.
Ra ngoài sông cái bơi nhanh,
Mấy vòng xuôi ngược đua tranh sức tài.
Đường dài đấu sức dẻo dai,
Cậy mũi,bẻ lái qua phao kíp giờ.
Gò Sáu,Dũng Trí,Mom Rô,
Bổ xuôi phất giải,phất cờ giáp phe.
Đi sau,giải trước bắt đè,
Cồng vang,pháo nổ,hả hê reo “hà”.
Thưởng mừng chèo lái phe ta,
Rồi ra khăn áo hề hà lên chùa.
Giải làng,lộc thánh,ơn vua,
Rước về khao thưởng cũng vừa canh ba.
Chuyện vui trong xóm,ngoài nhà,
Mai ngày mãn hội,còn là râm ran.
Hẹn người tháng Chín sang năm.

Đỗ Quang Huyên

Sưu tầm và chỉnh lý

Trích từ Hành Thiện lịch sử và văn hóa (HĐH Hành Thiện tại Hà Nội - 1995)

Hai chùa Keo (bài viết của Nguyễn Trương Quý)

2009-05-23T12:19:00.000-07:00

Theo lịch sử thì chùa Keo nguyên ở trên đất Giao Thủy, cạnh sông Cái, có từ năm 1061. Năm 1611, nước sông dâng cao làm ngập khu vực chùa. Người dân vùng Keo dựng hai ngôi chùa mới, một là Keo Trên ở Duy Nhất, Vũ Thư, Thái Bình ngày nay và chùa kia là Keo Dưới ở Hành Thiện, Xuân Trường, Nam Định vào khoảng năm 1630. Cả hai ngôi chùa đều thuộc hàng những ngôi chùa lớn nhất Việt Nam.

Chùa Keo Duy Nhất

Đây là ngôi chùa cổ lớn nhất Việt Nam cho đến đầu thế kỷ 21, tính về số gian: 17 tòa, 128 gian trên diện tích 5,8ha. Chùa có kiến trúc cao rộng chứ không thấp, tối như nhiều chùa cổ khác. Vì thế những tòa chính điện to bằng cỡ những tòa đại đình. Chùa cũng có những chạm khắc tinh xảo và giàu sức sống. Chùa nằm ở cạnh đê sông Hồng, xung quanh là ba bốn nhà thờ. Chùa có lớp lang theo lối tiền Phật hậu Thánh, thờ Sư Không Lộ (Nguyễn Minh Không), ông tổ nghề đúc đồng Việt Nam.

1. Tam quan nội. Chùa có hai tam quan, bên ngoài là một tòa kiểu chữ nhất mái cong không xây tường bao. Tam quan nội có vẻ đẹp bình dị, lại gần thì rất xinh xắn do tỉ lệ cân đối. Sinh viên kiến trúc khi học môn cơ sở kiến trúc có một bài vẽ mặt bên tam quan này. Hai bên tam quan còn có hai cửa ngách xây bằng gạch

2. Cánh cửa tam quan nội. Đây có lẽ là cánh cửa đẹp nhất trong số các cánh cửa kiến trúc cổ Việt Nam. Chủ đề chính chỉ là hai con rồng nhưng những trang trí lửa hóa long, sóng nước và vân mây sinh động làm cho tấm gỗ như gấm. Thêm vào nữa là cánh cửa khá lớn (cao 2m), mặc dù nhìn từ xa thì tòa tam quan không lớn lắm. Cánh cửa này gần đây được đền Đô copy lại làm cửa tam quan mới.

3. Sau tam quan nội là đến một bãi rộng, rồi đến tiền đường. Tòa nhà năm gian hai chái to như cái đình, hai bên là giải vũ. Vẻ nhịp nhàng và hoàn thiện của các tòa nhà khiến chùa Keo trông rất bõ công để thăm viếng.

4. Hai tấm bia ở hai bên tòa tiền đường là hai tấm bia tuyệt đẹp với chạm khắc lộng lẫy cả bốn diện. Đặc biệt, bia đứng trên những cánh sen xếp lớp thay vì rùa.

Trên mỗi cánh sen lại có hoa văn tinh xảo. Thời gian làm mòn đi nhiều nhưng vẫn thấy vẻ tuyệt tác.

5. Tòa trung đường lại theo lối không có mái đao mà hai đầu hồi lại có giá kèo hai tầng (gọi là giá roi). Những chống chéo ở đây có lẽ làm cho hệ bảy hiên vuông góc đỡ cứng. Chú ý là ngày xưa dùng đinh sắt có mũ hình bông hoa thị (những cái đinh đóng ván gỗ diềm đầu hồi). Công trình vừa mộc mạc nhưng lại "ăn chơi" - những chỗ "mềm" của kết cấu gỗ đều có trang trí chạm khắc. Trong khi đó, song cửa đơn giản với hàng song đan mau và vách bưng ván lụa âm dương. Vì thế vẻ đẹp có sự tự hào của kẻ biết chơi.

6. Những cái chống chéo rất công phu, và những tầng tầng lớp lớp khối gỗ kê lên nhau cho thấy dựng được cái mái này là cả một nghệ thuật. Vì những khối gỗ khá to, chứ không chẻ nhỏ như mái của Tàu. Nhìn lại gần mới thấy những song cửa cũng không vuông đơn thuần: ở đoạn giữa, chúng được bào vát lượn góc cho nhỏ lại.

7. Tòa thiêu hương. Kiến trúc cổ nằm giữa cây xanh nên mang vẻ rất thanh nhàn. Tổ hợp trang trí trên mái nhuần nhuyễn và buông mảng lớn cho diện mái và tường vách gỗ bên dưới.

8. Tiếc là không còn lưu đủ ảnh để làm ví dụ, nhưng ở trong chùa có những góc nhỏ xinh thế này. Không hoa mỹ bằng Bút Tháp nhưng có cái vẻ khỏe mạnh của nét đơn giản.

9. Không Lộ thiền sư sinh năm 1065, là Quốc sư nhà Lý. Nhiều nơi thờ, trong đó có đền Lý Triều Quốc Sư ở phố Lý Quốc Sư và chùa Thần Quang, Ngũ Xã, Hà Nội. Chùa Thần Quang này có pho tượng đồng A Di Đà to nhất VN, cao 4m, nặng 12,3 tấn. Làng Ngũ Xã trước đây nổi danh đúc đồng, giờ thường người ta phải về Đồng Xâm, Thái Bình để đúc. Ai nghe bài Nắng ấm quê hương của Vũ Thanh chắc cũng biết câu: Cho anh về quê mình, cùng làm lúa cùng trồng đay, cùng dệt cói cùng đan mây. Tay em chạm vàng, tay em khảm bạc, làm giàu cho quê hương, Thái Bình ta đó, mà lòng anh yêu thương... Làm giàu thật. Đúc chuông bây giờ đang cực đắt hàng. Mỗi quả chuông cao 70cm có giá chừng chục triệu. Còn loại khổng lồ đua nhau lớn nhất VN thì khỏi nói. Nhưng quan trọng là đúc xong, đánh phải kêu.

10. Cũng tượng La Hán, nhưng ở chùa Keo có vẻ không sôi động lắm. Trông ông kia mới chán đời chứ.

11. Gác chuông chùa Keo được xem như điểm nhấn của quần thể, đóng lại không gian chung. Những kết cấu gỗ chồng rường dưới mái có ảnh hưởng của kiến trúc Trung Quốc, Nhật Bản, nhưng ở đây các đầu dư thưa hơn, tạo thành các cụm. Độ cong của mái đao vẫn là kiểu Việt Nam, cong nhờ tầu mái và ở phần giữa vẫn dốc đều chứ không cong toàn bộ như hai nước kia. Những đầu dư vươn ra cũng tranh thủ uốn cong, làm cho các góc giao nhau như bông hoa nở. Chùa Bối Khê cũng có gian hậu cung kết cấu mái chồng rường giống thế này. Nhưng gác chuông chùa Keo với độ cao của nó thì chưa có chùa nào gây ấn tượng bằng. Thêm nữa, trang trí chạm khắc gỗ rất hoa mỹ mà không sơn phết khiến kiến trúc này tựa như một công trình điêu khắc từ một khối thô mộc - những ai hâm mộ kiến trúc thô mộc và biểu hiện sẽ kết loại này.

12. Hai bức ảnh này chụp hồi năm 2006, khi đó người ta đang sửa. Những công phu thế này phản ánh một đặc điểm của người Việt xưa: những gì đẹp đẽ tài hoa đều chỉ nhỏ xinh và vừa vặn. Tôi khó lòng tin rằng những tính từ mô tả "cao vài trăm trượng tới mây xanh", "tháp ngọc lưu ly, cung vàng điện ngọc san sát" là tả thứ có thực hoặc đẹp hơn thế này. Dễ hiểu bởi vì kết cấu gỗ phụ thuộc cây gỗ, vốn cũng chỉ dựng được những tòa đại đình vài gian hàng ngang là kịch kim, cũng như chiều cao hai ba tầng là hiếm hoi thấy xuất hiện. Thêm nữa, gần như thế kỷ nào cũng có loạn lạc, chiến tranh, con người không thể yên ổn mà làm nổi những gì to lớn hơn cái đã có. Cửu Trùng Đài với Vũ Như Tô là một câu chuyện đáng buồn cho tham vọng của người Việt.

13. Kết cấu gỗ ghép khít vào nhau. Nhưng vì thế mà trong lòng gác chuông khá tối và thấp. Người ta đã trùng tu dùng ngói chiếu có hình ngôi sao - là ngói bây giờ. Sao không dùng cái ngói nào có hình hoa gì mà lại là ngôi sao, tân kỳ thế?

14. Mấy người đi cùng thắc mắc: đã mất công làm gác chuông đẹp thế mà sao bên trong lại chật, thấp và cầu thang khó leo thế. Chú ý là đến con kê thanh xà treo chuông ở dưới cũng chạm hoa văn. Rất trau chuốt.

15. Gác có hai quả chuông. Qủa chuông to và dáng hơi khum này có hẳn một bài minh dài. Chuông cao phải đến 2,5m (so sánh với chân người mặc quần bò bên dưới).

16. Trên tầng 3. Rất thấp nên chỉ có thể ngồi khom khom. Qủa chuông này nhỏ hơn.

Phía sau gác chuông, là khu vực nhà Tổ và nơi ở của sư sãi. Những công trình này mới xây, hoàn toàn không có gì đáng kể so với những gì phía trước. (...)

Chùa Keo Hành Thiện

Chùa Keo Hành Thiện có lẽ làm sau chùa Keo Duy Nhất một chút. Chùa chỉ ít hơn ngôi chùa kia số gian và số tòa - 13 tòa và 121 gian. Chùa còn nguyên vẹn và bề thế, mặc dù có cấu trúc không gian giống chùa bên Thái Bình nhưng có những nét khác biệt về kiến trúc. Hai ngôi chùa nếu tính theo đường chim bay chỉ cách nhau chừng 2-3km ở hai bờ sông Hồng.

1. Trước tam quan ngoại là đôi voi đá. Con voi có cả ngai, nhưng trông giống voi truyện tranh của họa sĩ Tạ Thúc Bình hay Mai Long ngày xưa, kiểu voi thiếu nhi biết căm thù giặc và yêu nước. Tiếc là cặp ngà đã bị gãy. Những hoa văn trên ngai và diềm cổ rất đẹp, quả chuông còn được chạm lệch. Chú ý chân voi khía hình cánh hoa!

2. Con rùa đội bia thì lại tả thực quá. Cảm giác ở đây rất thanh bình, mùi rơm rạ và gió đồng thổi hây hây.

3. Gác chuông này theo lối chồng diêm, đóng vai trò của tam quan nội. Người ta giữ được chất lượng rất tốt, chỉ ghét cái cột điện trồng ngay cạnh mái đao. Hồ bán nguyệt thoáng sạch chứ không đục lờ như những chùa Bắc Ninh đã đi.

Cái màu ngói và dáng đầu đao thật đẹp. Đây là một ngôi chùa gây ấn tượng hoàn hảo cho mình.

4. Buổi chiều bình yên của làng quê Bắc Bộ. Hi vọng người ta không xây những ngôi nhà cao tầng xung quanh, để tôn được hình ảnh kiến trúc này.

5. Thật buồn cười vì mãi vẫn chưa đi khỏi cái tam quan, chỉ vì nó có nhiều góc hay ho.

6. Ở tầng dưới là hai tấm bia. Trán trán bia có chạm hai hình Quan Thế Âm (hay tiên) cưỡi rồng chầu mặt nguyệt.

7. Tấm bia bên kia thì có mũ với chạm khắc rất lộng lẫy. Đặc biệt những dây hoa cúc ở hai bên diềm thật tinh vi. Tay người khắc như múa vậy, vì những nét ở đây mảnh và mịn như dệt lụa.

8. Tiếc là tấm ảnh hơi nhòe, nhưng để thấy được kết cấu chồng rường trên nóc, đặc trưng của thời Hậu Lê. Những con kê và đầu xà cũng uốn lượn, dùng chính cả khúc gỗ làm chi tiết trang trí trong tổng thể luôn. Giống như một ổ rồng đang quấn quýt đỡ mái.

9. Bên này treo chuông, bên kia là khánh. Gác chuông rộng rãi và phong quang, thể hiện đẳng cấp của ngôi chùa đặc biệt.

Cái khánh ít trang trí nhưng khuôn nét cực sắc sảo.

10. Tòa tiền đường không hiểu sao lại có đường giọt gianh hơi vồng lên ở giữa. Có vẻ như thời sau xây thêm hai cổng ngách vì kiến trúc mái vữa bằng ngói ống là đặc trưng của thời Nguyễn. Những cái lỗ trên các cối đá giữa sân là nơi cắm lọng cho ngày lễ hội.

11. Gạch hoa đời sau viền theo đá tảng chân cột. Tuy đơn giản nhưng cho thấy nếu dụng công, hoàn toàn chấp nhận được. Viên gạch hoa cũng là kiểu cổ, và đường viền cũng rất khéo.

12. Tòa thứ nhất của khu tam bảo. Ở chùa này, cụm tam bảo chữ công có lối vào lại từ ống muống ở giữa. Nên tượng thờ sẽ quay lưng về mặt trước này. Tỉ lệ của tòa này cân đối, xinh xắn quá. Mái cong bốn góc có cái hay là với số gian ít hay nhiều đều hài hòa, có lẽ là vì độ thấp của nó, không vươn cao quá, cũng như màu sắc trầm của ngói mũi hài.

13. Thật tuyệt đẹp! Không hiểu sao mình thực sự sung sướng (cảm động nữa) khi tận mắt nhìn thấy những chạm trổ này. Như thể người ta vẽ một bức tranh bằng thớ gỗ vậy. Mà nhất là không có màu gì ngoài màu gỗ (có quét dầu chống mối). Tỉ lệ hoàn hảo, đặc rỗng và to nhỏ thật kinh điển.

14. Còn đây là những chỗ tuy hơi phô trương nhưng cũng thật đẹp.

Người ta sơn lên khá cầu kỳ bằng sơn ta, khói nhang đã làm xỉn đi nhiều. Không biết có đồ án hay không, chứ phải nói là tâm thế người thực hiện phải rất sáng sủa để khớp tất cả lại với nhau.

15. Con cá làm mõ đã bị mục, thật tiếc. Trên mình nó còn những chi tiết chạm điệu nghệ.

Chùa Keo Hành Thiện có lẽ ít người đến hơn Duy Nhất. Nếu đến thì nên tới vào mồng một hoặc rằm, thì có thể vào trong các tòa để xem và chụp tượng. Khi tôi đến thì chỉ được xem loanh quanh bên ngoài và ngó bên trong chút ít.

Nguồn blog Nguyễn Trương Quý

Một thoáng văn hóa Hành Thiện

2009-05-23T12:14:00.000-07:00

Tôi đi chùa đã nhiều, chiêm ngưỡng cảnh Phật cũng nhiều, nhưng đến chùa Keo Hành Thiện lại mang một cảm giác khác, suy nghĩ khác, nhất là được nghe những chuyện kể về vị Thiền Sư Dương Không Lộ - người có học vấn uyên thâm về Phật Pháp và đã tu luyện thành thần tiên và còn bao nhiêu chuyện lạ về ông... càng nghe càng kính phục, càng ngưỡng mộ về con người huyền thoại này.

GS Vũ Khiêu giới thiệu về lịch sử dòng họ Đặng - Vũ

TỪ ĐƯỜNG HỌ ĐẶNG - VŨ

Chúng tôi nhận lời mời của GS anh hùng lao động Vũ Khiêu về dự lễ khánh thành nhà từ đường của một chi họ Đặng Vũ ở làng Hành Thiện. Đây là một làng cổ nổi tiếng, nơi đã sinh ra cố Chủ tịch nước, cố Tổng Bí thư Trường Chinh và cũng là nơi sinh ra nhiều danh nhân văn hóa họ Đặng Vũ, trong đó có GS Vũ Khiêu, người anh hùng lao động uyên bác vào bậc nhất, cũng là người trí thức cao niên nhất, hiện còn khoẻ mạnh dù đã 94 tuổi đời.
Sau hai tiếng đồng hồ vượt 130 cây số đường trường, chúng tôi đã đến điểm tập kết - UBND Huyện Xuân Trường, một huyện đường to đẹp không kém gì một số tỉnh đường khác. Tiếp chúng tôi là Chủ tịch UBND tỉnh Nam Định Trần Minh Oanh, cùng bí thư, chủ tịch huyện Xuân Trường. Tất cả đều nhiệt tình mến khách, thể hiện rõ phong cách con người đất thành Nam. Chúng tôi được nghe Chủ tịch Trần Minh Oanh nói về niềm tự hào của vùng đất khu 3 nói chung và Nam Định nói riêng, nơi mà trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ “thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người”, nơi mà đã có hàng triệu người tham gia ở các chiến trường miền Bắc cũng như miền Nam, cũng là nơi khởi nghiệp của vương triều Trần với hào khí Đông A... Nam Định, đất Văn hiến ngàn năm, cái rốn của văn hoá sông Hồng, có Phủ Thiên Trường với biết bao danh lam thắng cảnh, danh nhân nổi tiếng, nơi có nghệ thuật chèo, có múa rối nước, ca trù, hát chầu văn, múa lục cúng và có cả nghệ thuật hiện đại nữa.
Chúng tôi tiếp tục đến làng Hành Thiện cách cơ quan huyện Xuân Trường sáu cây số. GS Vũ Khiêu ra tận cưả đón khách. Ngôi nhà từ đường thuộc một chi họ Đặng - Vũ vừa mới được khôi phục lại theo kiểu dáng cũ, gồm hai gian, hai chái và một sân rộng, cây cỏ xanh tươi. Gian bên trái là thờ một nhà nho yêu nước, Cụ cử nhân Đặng Vũ Lễ người đã đào tạo rất nhiều học sinh theo cụ Phan Bội Châu sang Trung Quốc và Nhật Bản. Gian bên phải là phòng lưu niệm di vật của những người con yêu nước của Cụ, đặc biệt là con rể Cụ, là nhà cách mạng Phạm Tuấn Tài, người cùng Nguyễn Thái Học sáng lập ra Quốc dân Đảng, sau trở thành liệt sỹ cộng sản. Gian naỳ cũng đồng thời là nơi lưu giữ những kỷ vật và tài liệu quý của GS Vũ Khiêu.
Buổi lễ khánh thành nhà truyền thống của chi họ được tiến hành gọn nhẹ và trang nghiêm, sau lễ dâng hương, GS Vũ Khiêu nói về lịch sử dòng họ Đặng Vũ mà ông Tổ là gốc họ Vũ và con nuôi họ Đặng. Đây là sự ghép hai họ Vũ và họ Đặng để ghi ân của người sinh và người dưỡng, một cách làm hơi khác lạ, nhưng lại thể hiện được truyền thống văn hoá Việt:

Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.

THĂM CHÙA KEO HÀNH THIỆN
Nói đến Hành Thiện là nói tới chùa Keo, di tích văn hoá được toàn quyền Đông Dương liệt vào “cổ tự” (1952) và được Bộ văn hoá Việt Nam dân chủ Cộng hoà xếp hạng quốc gia từ năm 1962. Đây là ngôi chùa cổ vào bậc nhất được xây dựng từ thời Lý và cũng có nhiều cái nhất về kiến trúc, truyền thuyết, về tính thiêng liêng và huyền thoại ly kỳ... Vì thế mà giáo sư khuyên chúng tôi nên đi thăm chùa Keo.
Ông trưởng ban quản lý di tích đã cao niên nhưng còn nhanh nhẹn và nhiệt tình đưa chúng tôi đi thăm chùa. Keo cách đó chừng hơn một cây số. Ông cho biết: Trên đầu tư cho chùa hai tỷ đồng để trùng tu toàn bộ Tháp Chuông và hai dãy hành lang. Công việc đang gấp rút hoàn thành cho kịp ngày khai mạc lễ hội vào 15 tháng 8 ÂL. Ông giải thích: Chùa Keo còn gọi là chùa Thần Quang (Thần Quang Tự), chùa được xây dựng từ thời Lý nhưng năm tháng vật đổi sao dời, thiên tai tàn phá nên chùa đã trải qua nhiều lần trùng tu phục dựng như bài ký trùng tu đã ghi:

Phía trước dùng xà giang chầu vào bao la vạn khoảnh
Phía sau sông Hoàng Giang vòng lại bát ngát ngàn tầm
Bể Nam Hải uốn quanh từng khúc phô hình dải lụa xanh
Dãy rừng cây tua tủa vươn cao như búi tóc mây sắc lục

Thiên tai tàn phá, thậm chí dạt cả một bộ phận người làng Dũng Nhuệ sang bên kia sông Hồng về đất Vũ Thư Thái Bình để sau đó họ lại xây dựng một chùa Keo khác thành “Chùa Keo Dũng Nhuệ” và đều thờ chung một vị thánh Không Lộ, tức Khổng Minh Không. Từ xa đã nhìn thấy chùa Keo Hành Thiện được xây dựng trên một khu đất rộng mênh mông, cảnh quang thật đẹp như bài minh trên bia chùa Thần Quang đã mô tả:

Biển xanh ở phía Đông
Sông Hồng quanh phía Bắc
Phía Nam sông bao bọc
Nước lững lờ chảy quanh
Phía Tây núi dựng thành
Rừng xanh xanh trùng điệp.

Cảnh chùa thật hùng vĩ và hữu tình không chê vào đâu được.
Chùa Keo xây theo luật Tiền Phật, Hậu Thánh. Toà phía trước thờ Phật, toà phía sau thờ Thánh, hai dãy hành lang tả hữu kéo dài hàng trăm mét nay được dỡ ra làm mới hoàn toàn bằng gỗ lim vàng óng.
Trước khi bước vào nội thất ngôi chùa, ta được chiêm ngưỡng gác Chuông cao tầm 8 mét, với 8 đại trụ và 16 cột quân được đặt trên đá tảng có chạm khắc hoa văn cánh sen nở, thể hiện cái kỳ vĩ của một công trình Phật giáo có một không hai. Gác chuông này cũng đang được trùng tu cho đồng bộ với hai dãy hành lang, chắc chắn sẽ làm thoả mãn khách hành hương trong kỳ lễ hội chùa Keo năm nay và những năm tới. Nối tiếp với Tháp Chuông là một không gian rộng lớn nơi bày những hiện vật như voi, ngựa, kiệu các loại, thuyền bơi chải để phục vụ lễ hội bên ngoài chùa.
Bước vào toà Tam Bảo, tôi thật sự kinh ngạc trước những pho tượng Đức Di Đà, Quan Thế Âm Đế Chí, tượng vua Đế Thích, rồi tượng Ngọc Hoàng, Bắc Đẩu Nam Tào, tượng Hộ Pháp... Tiếp theo là tầng tầng lớp lớp tượng Phật thật sinh động và uy nghiêm, nhất là khi có tiếng chuông chùa rung lên đâu đó và ngân vang trong cảnh hoang tịch thiêng liêng thì người ta cảm thấy như các pho tượng đang “nói chuyện” với mình...
Tôi đi chùa đã nhiều, chiêm ngưỡng cảnh Phật cũng nhiều, nhưng đến chùa Keo Hành Thiện lại mang một cảm giác khác, suy nghĩ khác, nhất là được nghe những chuyện kể về vị Thiền Sư Dương Không Lộ - người có học vấn uyên thâm về Phật Pháp và đã tu luyện thành thần tiên và còn bao nhiêu chuyện lạ về ông... càng nghe càng kính phục, càng ngưỡng mộ về con người huyền thoại này.
Cảm ơn giáo sư, anh hùng LĐ Vũ Khiêu, người con ưu tú của Hành Thiện đã tạo cho tôi cơ hội được đến với mảnh đất địa linh nhân kiệt, được nghe, được nhìn những gì về quang cảnh thiên nhiên hùng vĩ về di tích văn hoá, về con người văn hoá Hành Thiện nổi tiếng từ xưa.

Nam Định - Hà Nội 04/09/2008

Nguồn Văn hiến Việt Nam

Lời nguyền ở chùa không... Sư

2009-05-23T11:52:00.000-07:00

Chuyện rằng, khi Thiền sư Không Lộ dựng nên chùa, dân chúng nơi đây không mấy mặn mà với đạo Phật và khói nhang, tượng Phật. Thuở đó, Đức Thánh tổ nổi giận trừng phạt dân gian. Trong một đêm mưa gió bão bùng, Đức Thánh đan không biết bao nhiêu rọ tre, cho tất cả tượng Phật vào đó.

Rồi ngài ngả nón làm thuyền vượt sông Hồng sang đất Thái Bình. Và tất cả tượng Phật, cái gì liên quan đến nhà Phật cũng xuôi theo dòng nước, theo ngài về nơi đất mới. Đến giữa sông, ngài ngoảnh cổ lại và nói một lời nguyền rằng sẽ không có vị sư nào đến ở ngôi chùa trên...

Cho đến tận bây giờ, chẳng sư nào trụ lại được ở ngôi chùa này, làm cho tích chuyện thêm phần kỳ bí... Ngôi chùa bề thế đó, có độ tuổi đến vài trăm năm, rêu phong và cổ kính nhất nhì miền Bắc, thế nhưng lại không có bóng dáng của áo thâm, nón tu-lờ - chùa không có sư ở, có vẻ lạ ở trên đời ấy là chùa Keo Hành Thiện, thuộc huyện Xuân Trường, Nam Định.

Người giữ... “lời nguyền”

Chúng tôi đến thăm chùa không sư vào tờ mờ sáng, khi chưa có khách hành hương về đất Phật. Nhìn ngắm ngôi chùa trong sương sớm, lại ngược thời gian nghe huyền thoại, chợt xao lòng, thấy ngôi chùa thêm bao phần kỳ bí mà chưa ai rõ thực hư của vấn đề.

Ông Thủ từ Nguyễn Trường Lý từ trong xóm nhỏ đi ra, từ tốn mở cánh cửa lim nặng nề. Một không gian chùa qua 400 năm đang được “cách ly” với bên ngoài bỗng vỡ òa trong chốc lát, tượng Phật, màu ngói rệu rã rêu phong như làm sửng sốt cho những người lạ chúng tôi.

Như đoán được suy nghĩ của khách, ông kể rằng: Kể từ khi ngôi chùa này có mặt trên doi đất hình con cá chép này thì tổ tiên nhà ông là những Thủ từ truyền từ đời này qua đời khác, những khi có việc làng, trùng tu hay lễ hội thì ông lại bàn giao cho làng sử dụng. Lúc hội làng sắp mở, làng bắt đầu cắt cử đội bảo vệ chùa, chọn ông chủ lễ phải là người “đức cao vọng trọng”. Thường người được chọn là bậc cao niên, hai ông bà còn song toàn, phải thượng thọ, được ăn yến lão.

Khi hội làng vừa xong, lại bàn giao ngôi chùa này cho ông Thủ từ. Nên, mọi lịch sử, biến đổi đều do Thủ từ ghi chép lại trong cuốn “Hành thiện xã chí”, Ông vừa làm nhiệm vụ khói nhang cho đức Phật.

Ông Thủ từ cho biết: “Bố tôi kế nghiệp của ông tôi, ông tôi kế nghiệp của cố... đã qua 20 đời nhà tôi làm nghề Thủ từ. Và đến đời tôi, cũng phải ghi chép đầy đủ mọi cái diễn ra, từ cái nhỏ, đến cả tên tuổi, ngày tháng năm sinh của các Thủ từ. Nên cũng từ đó, ngôi chùa có bao nhiêu bí mật đều nằm trong cuốn “Hành thiện xã chí” cả, nhưng số người được tiếp cận tính đến nay thì rất hiếm”.

Cuốn “Hành thiện xã chí” còn ghi, cách đây mấy trăm năm, chùa đã từng có rất nhiều vị sư hành khất đến, ở được một thời gian, thấy trong người khó ở, lại khăn gói ra đi bởi nhiều điều không ngộ ra giáo lý của ngôi chùa, cũng bởi trong người có một cái gì đó rối rắm như tơ vò mà ra đi không giải thích lý do gì. Ông Thủ từ cho biết: “Cách đây vài năm, có một vị sư khăn gói từ Thái Bình lên, quyết tâm xin ở lại tu đạo và cũng là nghiên cứu, hóa giải lời nguyền nhưng rồi cũng phải ra đi.
Lúc đó, Thầy bảo tôi là bị nhức đầu, suy nhược thần kinh, không đủ khả năng để tịnh cái tâm, phải đi mới yên ổn”.

Từ đó, câu chuyện về chùa không sư lại tăng thêm phần kỳ bí, nhưng đến giờ chưa một nhà làm khoa học, học thuật hoặc nhà sư nào hóa giải nổi tính khí huyền thoại của ngôi chùa. Còn ông Thủ từ kín đáo ấy, có bao nhiều bí mật về ngôi chùa lạ, ông mãi giấu những điều bí mật thuộc về giới đạo chăng?

Lịch sử chùa không sư

Trong cuốn “Trùng san Thần Quang Tự Phật tổ bản hành thiền uyển ngữ lục yếu tập” có ghi, chùa Hành Thiện do thánh Không Lộ Thiền sư (1016- 1094) xây cất. Thiền sư Không Lộ xuất thân trong một gia đình họ Dương, làm nghề ngư phủ, lớn lên ông xuất gia theo thiền sư Lôi Hà Trạch. Truyền thuyết còn kể lại rằng, khi viên tịch, ông hóa thành khúc gỗ trầm hương, lấy áo đắp lên khúc gỗ trầm hương biến thành tượng.

Thánh tượng này còn được lưu giữ trong hậu cung, quanh năm khóa kín cửa, không cho ai được thấy dung nhan của ngài. Cứ phải qua 12 năm, một chủ lễ và 4 viên chấp sự được cử để làm lễ trang hoàng tượng thánh. Nên rất nhiều du khách đến chùa muốn xem “mặt ngài” cũng phải đợi 12 năm mới có dịp.

Nói thêm về phần chọn người tắm rửa, trang hoàng cho ngài cũng phải thuộc những người có nhân phẩm, ăn chay, mặc quần áo mới. Sau khi rước thánh ra từ cấm cung mới dùng nước dừa pha tinh bưởi để tắm gội và tô son lại cho ngài. Nhưng họ buộc phải giữ bí mật cho đến khi chết mang đi về những điều đã thấy khi trang hoàng cho ngài. Điều đó càng tạo nên lớp sương mù bí hiểm bao bọc lấy ngôi chùa nhiều huyền thoại này...

Nghiên cứu thêm về lịch sử của chùa

Chùa Hành Thiện mang dấu tích của chùa Keo ở làng Dũng Nhân, Giao Thủy, Nam Định. Vì năm 1061, Không Lộ Thiền sư dựng chùa Nghiêm Quang bên hữu ngạn sông Hồng, theo thời gian, chùa bị nước làm cho xói mòn. Đến 1611, một trận lũ lớn đã cuốn trôi tất cả các dấu tích của ngôi chùa. Dân làng Keo phải rời bỏ quê cha đất tổ, một nửa vượt sông đến định cư ở phía đông bắc tả ngạn sông Hồng (Về sau, dựng nên chùa Keo Thái Bình). Còn một phần xuống Xuân Trường, Nam Định, dựng chùa Hành Thiện và tồn tại cho đến tận bây giờ.

Bao giờ giải được “lời nguyền”? Chúng tôi đã cố gắng vén một chút về bức màn bí ẩn này, thế nhưng đến nay cũng chỉ biết được về lịch sử ngôi chùa: Chùa là một trong hai ngôi chùa gắn với tên tuổi của nhà sư Không Lộ. Ông có công truyền bá rộng rãi đạo Phật trong dân gian. Khởi nguồn về mô hình của Chùa Hành Thiện được tính từ hồi 1062, thời Tiền Lý, người ta di dân đến xây mô hình chùa ở làng Dũng Nhuệ- Giao Thủy.

Sau đó về đất Hành Thiện vào năm 1588, sang Thái Bình năm 1611, về mặt quy mô chùa Keo Thái Bình lớn hơn chùa Keo Hành Thiện, bề thế hơn nhưng cấu trúc lại sao chép như nguyên vẹn; Cả hai chùa đều dựng bằng gỗ Lim, kết với nhau bằng mộng tre, mộng vược.... và mang cấu trúc thời Tiền Lê, thời kỳ Phật giáo phát triển thịnh vượng nhất ở nước ta.

Trải qua ngàn năm Bắc thuộc, rồi đến thời kỳ kháng chiến chống pháp, chống Mỹ, chùa Hành Thiện vẫn uy nghi, nhiều phen bọn thực dân Pháp có ý đồ phá, mà do sự tích kỳ bí về chùa quá lớn đến nỗi họng súng của bọn giặc cũng không dám nhóm ngó tới. Ngày xưa, Thái Bình, Nam Định là những nơi nằm trong các dự án di dân dưới các triều đại phong kiến.

Dân hai bên sông Hồng chạy lũ, kéo theo đủ nét văn hóa, phong tục, từ văn minh lúa nước đến tín ngưỡng đạo Phật mà cụ thể là đem theo cấu trúc cũng như mô hình chùa chiền đến vùng đất mới. Đói kém, mất mùa, thiên nhiên bạc đãi, thú dữ… là những thế lực mà con người sợ. Thế nên người ta tôn sùng ngài Không Lộ Thiền sư, người đi đâu, đem ngài theo đó để thờ cúng, như một biểu tượng của sự che chở tinh thần.

Nên khi chùa Hành Thiện được dựng lên, những cái gì thuộc về nguyên sơ mà người ta đem đến đều được tôn sùng, giấu kín để thờ phụng, thì đến nay, nhiều thứ còn lại thuộc về di sản đó đang là điều bí mật, không được công bố cho dư luận cũng là điều thường thấy ở các chùa chiền. Nhưng đó cũng là yếu tố để tạo nên những huyền thoại về thánh thần nơi cửa Phật...

Còn về vấn đề sao các sư không sống được ở chùa, trong một số sách, trong đó có cuốn “Hành Thiện xã chí” của gia tộc Thủ từ cũng có đề cập đến: “Có thể, do không quen với thổ nhưỡng, chướng khí... Mà cụ thể là cơ địa con người, nhà sư đạo cao cũng là người, thì không hợp chất đất, nguồn nước... là phải.
Thì sinh ra ốm đau, bệnh tật, ở lâu có sư bị “viên tịch” ngoài ý muốn là phải”.

Như vậy, mới có chuyện sinh ra các sư đến lưu trú, hành đạo, tu đạo trong chùa sẽ bị ốm, bệnh, chết... rồi bỏ đi chăng? Về cơ sở lý thuyết này, đến nay vẫn chưa có nhà khoa học, tổ chức nào nghiên cứu cụ thể, sát với thực tế, vấn đề “lời nguyền” trong truyền thuyết làm cho câu chuyện về “chùa không sư” thêm phần huyền bí.

Dẫu chùa không sư, không vãi, không tiếng mõ vang âm nhưng ngôi chùa vẫn tồn tại với thời gian. Du khách đến đây ngoài tìm lại bản chất con người nơi cửa chùa ra, còn tìm về huyền thoại, tín ngưỡng của cha ông ta- những điều chưa biết chăng?

Nguồn Phật tử Việt Nam

Không chỉ có một chùa Keo

2009-05-23T11:48:00.000-07:00

Nhắc đến tên chùa Keo, thường người ta nghĩ đến ngôi chùa Keo ở Thái Bình. Không mấy người biết đến ngôi chùa “Keo” khác thuộc xã Xuân Hồng, Xuân Trường, Nam Định - Một ngôi chùa không có sư nhưng trải qua hàng trăm năm vẫn sừng sững uy nghi và được bao phủ thêm bởi những lớp lang huyền thoại.

Chùa tọa lạc trên một khu đất cao nổi lên nơi đầu mom rô

(gò đất cao nơi cửa sông - TG), án ngữ bờ sông Hồng vào làng Hành Thiện.

Dấu tích đầu tiên của chùa Keo là ở làng Dũng Nhân (huyện Giao Thủy - Nam Định) (?). Năm 1061, Không Lộ dựng chùa Nghiêm Quang bên hữu ngạn sông Hồng. Theo thời gian, nước sông Hồng xói mòn dần nền chùa; đến năm 1611, một trận lũ lớn đã cuốn trôi tất cả các dấu tích, cả làng mạc lẫn ngôi chùa. Dân làng Keo phải dời bỏ quê cha đất tổ, một nửa vượt sông đến định cư ở phía đông Bắc tả ngạn sông Hồng (về sau dựng nên chùa Keo - Thái Bình); một phần xuống vùng Xuân Trường dựng chùa Keo (hay còn gọi là chùa Hành Thiện).

Bí ẩn lời nguyền

Trong sân chùa rộng mênh mông và hoang vắng, những mái chùa cong cong, cột, kèo nằm “trơ gan cùng tuế nguyệt”; cửa tam quan đóng im ỉm... Gác chuông hai tầng nằm lặng lẽ. Tất cả dường như đang chìm đắm trong giấc ngủ. Bà cụ bán hương, giấy vàng nơi cổng co rúm lại bên cạnh những cây cột lim đã lên nước. Biết tin có khách đến vãn cảnh chùa, ông Nguyễn Trường Lý từ trong xóm đi ra, từ tốn mở cánh cửa lim nặng nề. Sự im lặng của gỗ lạt, gạch ngói 400 năm được “cách ly” qua cánh cửa, một không gian thiền vỡ òa ào đến trong sự kinh ngạc của tôi. Theo lời ông thủ từ tên Lý, ông là đời thứ 20 được đảm nhiệm “chức vụ” thủ từ trông coi chùa. Những ông thủ từ trước đều đã về thiên cổ. Kể từ ngày chùa có mặt trên doi đất hình con cá chép này, mọi việc trông coi, trùng tu, lễ lạt nhất nhất đều do làng đảm nhiệm. Ngày lễ hội, ban quản lý chùa, đội bảo vệ toàn là những người do làng cắt cử. Ông chủ lễ được chọn phải là người có “tiêu chuẩn” đặc biệt: hai ông bà còn song toàn, được ăn yến lão (thượng thọ), gia đình văn hóa, không có tì vết... Ngay như đội bảo vệ thủ từ cũng phải là những người có “gốc tích”. Riêng thủ từ phải theo kiểu “cha truyền, con nối”. Đời cha truyền đời con, đời sau kế thừa đời trước.

Cũng như những ngôi chùa khác, nghĩa là chùa cũng bao gồm cổng tam quan, cung chùa Phật, đền thánh, đền thờ đức tổ sư... Trước cổng chùa cũng có hai cây đa cổ thụ ngót bốn trăm tuổi soi bóng xuống mặt hồ; hai dãy hành lang gồm bốn mươi gian gỗ lim, mái ngói vảy cá chạy dọc sân chùa lát gạch nghiêng, viên nào viên nấy cũng rắn đanh một màu lửa nung già dặn. ông Lý kể: Bố tôi kế nghiệp của ông nội; ông tôi thừa hành từ cụ cố... Đến đời tôi là đời thứ 7. Tất cả tên tuổi, ngày tháng của những ông thủ từ đều được ghi rõ trong cuốn “Hành Thiện xã chí”... Còn lý giải cho sự lạ của ngôi chùa “kỵ sư” này là huyền thoại truyền miệng trong dân gian. Truyền rằng, khi Thiền sư Không Lộ dựng nên chùa, dân làng nơi đây không mấy mặn mà với khói nhang, tượng phật. Đức Thánh tổ liền giận dữ rời chùa đi nơi khác. Trong một đêm, Đức Thánh đan không biết bao nhiêu rọ tre, rồi tất cả tượng phật ngài đều cho cả vào đấy. Ngài ngả nón làm thuyền vượt sông Hồng sang đất Thái Bình. Tất cả tượng phật nằm trong rọ tre cũng rẽ nước theo ngài về nơi đất mới. Cũng nội trong đêm ấy, khi dân làng Duy Nhất (huyện Vũ Thư - Thái Bình) tỉnh giấc đã thấy ngôi chùa sừng sững mọc lên. Đức Thánh tổ rời bỏ chùa cũ cùng với lời nguyền: sẽ không có sư nào đến ở đất Hành Thiện. Theo lời nguyền đó, sau này, nhiều lần các vị sư theo sự phân công của Hội Phật giáo về trông coi chùa Hành Thiện, được dăm ba ngày chẳng hiểu vì lý do gì cũng đều khăn gói ra đi. Cũng từ đó, đất Hành Thiện “có tiếng” là đất kỵ sư. Câu chuyện truyền miệng ấy cứ tồn tại theo miệng nhân thế, nó làm cho ngôi chùa càng mang theo những nỗi niềm dã sử.

Giải mã

Về mặt quy mô, chùa Keo Thái Bình bề thế hơn nhiều so với chùa Keo Hành Thiện, thế nhưng về kiến trúc là sự mô phỏng gần như nguyên vẹn. Cả hai ngôi chùa đều được dựng bằng gỗ lim, liên kết với nhau bằng mộng ngậm, đinh tre, mộng vược... Sau gần một ngàn năm Bắc thuộc, từ thế kỷ 10, dân tộc ta giành quyền tự chủ, bước vào kỷ nguyên độc lập, tự chủ cả về chính trị và văn hóa. Thái Bình và Nam Định khi đó được coi là những vùng “kinh tế mới”, gắn với phong trào mở rộng dân cư, khai hoang, lấn đất lập nghiệp. Cùng với việc xây dựng cuộc sống vật chất của họ thì các nhà sư cũng đến đây để xây dựng đền chùa, đảm bảo cuộc sống tâm linh cho các cư dân vùng đất mới. Theo sử sách, vùng đất này có tên gọi là Keo hay vùng đất Giao Thủy, nơi nước sông gặp gỡ với nước sông, nước sông gặp với nước biển tạo nên những vùng hồ nước mênh mông. Trong cái khoáng đạt của tự nhiên như thế, con người phải đối mặt với biết bao thử thách, bao rình rập của tự nhiên, thú dữ. Người ta cần tìm đến những đấng bậc thần linh để được che chở về tinh thần. Đó cũng là lý do để những ngôi đền, chùa mọc lên với cường độ nhiều ở giai đoạn này. Còn căn cứ theo năm xây cất của chùa Keo Hành Thiện và chùa Keo Thái Bình, so sánh với năm sinh, năm mất của Thánh Không lộ Thiền sư có thể thấy được đó chẳng qua chỉ là sự mở rộng phạm vi truyền bá đạo phật của các bậc tăng ni trong dân chúng. Đức Thánh Không Lộ sinh năm 1016, mất năm 1094. Thời gian ngài sống gắn với việc xây cất chùa Keo trên đất Dũng Nhuệ (huyện Giao Thủy); sau này do trận lụt lớn năm 1611, chùa dời về đất Hành Thiện. Hơn 20 năm sau, chùa Keo Thái Bình mới được hoàn thành (năm 1632). Như thế, sự mở rộng về không gian đó chẳng qua là sự mở rộng phạm vi truyền bá của Phật giáo, do những bậc tăng ni hậu thế kế tiếp công việc của Thiền sư Không Lộ. Còn giải thích cho tích “chùa không sư Hành Thiện”, có chăng đó là do những chướng khí hay sự không hợp đất, hợp nước mà sinh ra đau ốm của những vị sư đã có lần đến với chùa rồi sau đó mau chóng ra đi!?

Giữa cảnh đất trời khoáng đạt, cái im ắng, tĩnh lặng mang đậm không khí thiền của chùa Keo Hành Thiện càng làm cho du khách hướng tới cõi tâm linh. Dẫu chùa không có các sư, các vãi chăm lo nhang khói, dẫu không khí có lạnh lẽo vì thiếu hơi hướng, bóng dáng con người... song người ta hướng tới phật bằng cõi tâm chứ đâu có câu nệ những cái thuộc về hình thức. Và trong cái điều đã trở thành chân lý “chùa nào mà chẳng có sư”, cái sự lạ “không sư” của chùa Keo Hành Thiện chẳng phải là nét riêng có, nét độc đáo để người ta tìm về mang theo niềm hướng thiện, nhất là về với mảnh đất địa linh, đất học nổi tiếng của vùng đất Xuân Trường.

Theo sách Trùng san Thần Quang Tự Phật tổ bản hành thiền uyển ngữ lục yếu tập, chùa Hành Thiện do thánh Không Lộ Thiền sư (1016 - 1094) xây cất. Thiền sư Không Lộ vốn họ Dương, sinh ra trong một gia đình ngư phủ, xuất gia theo Thiền sư Lôi Hà Trạch. Tương truyền, khi ngài đắc đạo, Thiền sư Không Lộ có khả năng bay trên không, đi trên mặt nước, có tài thuần phục được rắn, hổ. Truyền thuyết còn kể rằng, trước khi viên tịch, ngài hóa thành khúc gỗ trầm hương, lấy áo đắp lên và khúc gỗ biễn thành tượng.
Thánh tượng này nay còn lưu giữ trong hậu cung, quanh năm khóa kín cửa, cứ sau 12 năm, một chủ lễ và 4 viên chấp sự được cử ra để làm lễ trang hoàng tượng thánh. Những người được cắt cử làm nghi lễ tôn nghiêm này phải ăn chay, mặc quần áo mới, sau khi rước thánh tượng từ cấm cung ra mới dùng nước dừa pha tinh bưởi để tắm gội và tô son lại cho tượng thánh. Họ buộc phải giữ bí mật những điều đã thấy khi trang hoàng tượng thánh. Điều đó càng tạo nên lớp sương bí ẩn bao bọc quanh ngôi chùa nhiều huyền thoại.

Nguồn Diễn đàn Doanh nghiệp

Chùa Keo Hành Thiện

2009-05-22T03:28:00.002-07:00

Chùa Keo Hành Thiện là một trong những di tích và danh thắng nổi tiếng. Quy mô và nghệ thuật kiến trúc mang đậm phong cách thời Hậu Lê cách đây gần 400 năm. Ngoài việc thờ Phật, chùa còn thờ Dương Không Lộ, một nhà thơ thời Lý - Trần, một nhà thơ có học vấn sâu sắc về Phật học, là biểu tượng của con người sáng tạo văn hoá.

Trước tam quan chùa là hồ bán nguyệt bốn mùa nước trong xanh

Chùa Keo Thượng nằm ở làng Dũng Nhuệ (nay xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình), phía tả ngạn sông Hồng, còn chùa Keo Hạ nằm ở làng Hành Cung. Miền đất hai bên dòng sông Hồng thuộc hai tỉnh Nam Định và Thái Bình có sự song trùng lịch sử khá thú vị: Ở mỗi bên đều có một ngôi chùa cổ, tạo dựng cùng thời, tên nôm đều gọi là chùa Keo, tên chữ đều gọi là "Thần Quang", cùng thời đức thánh hiền sư Không Lộ thời Lý.

Tuy quy mô và vị trí của hai ngôi chùa có sự khác nhau nhưng đều bắt nguồn từ thượng lưu sông Hồng, vùng Quán Các (nay thuộc miền đất xã Nam Hồng, huyện Nam Ninh, tỉnh Hà Nam). Để phân biệt với chùa Keo làng Dũng Nhuệ (Thái Bình), nhân dân ở đây thường gọi ngôi chùa làng mình là chùa Keo Hành Thiện. Cái tên chùa Keo Hành Thiện đã mãi mãi ghi đậm trong trí nhớ của nhân dân cả nước.

Phía trước chùa có hồ bán nguyệt nước trong xanh, soi bóng tháp chuông mái cong uy nghiêm, thơ mộng. Từ đây nhìn vào, chúng ta sẽ thấy trước mắt là cả một khu kiến trúc cổ to lớn, bề thế với 13 toà rộng gồm 121 gian nối tiếp nhau soi bóng xuống mặt hồ lung linh huyền diệu.

Một góc chùa

Gác chuông trước cửa chùa là hình ảnh kết hợp hài hoà của kiến trúc tam quan nội 5 gian, làm theo kiểu chồng diêm, cao 7m50. Dáng vẻ thanh thoát với mái cong, bờ cánh kẻ bảy uốn lượn. Phía dưới là 8 đại trụ và 16 cột quân được đặt trên đá tảng chạm khắc hoa văn cánh hoa sen nở.

Đứng ở hai cửa tả, hữu của tam quan nhìn vào, khách tham quan vãn cảnh sẽ thấy toàn cảnh kiến trúc của chùa Keo Hành Thiện. Hai bên đường kiệu lát gạch, kề liền hai dãy hành lang, mỗi dãy gồm 40 gian bề thế.

Ngoài vẻ đẹp về kiến trúc, trong chùa còn lưu giữ, bảo tồn những di vật cổ có giá trị của thế kỷ 17 thời Hậu Lê. Đó là những án thư, sập thờ, tượng pháp nhiều chuông khánh, văn bia cổ, hoàng văn phi đối và sách chữ Hán nói về chùa Keo. Sau chùa là đền Thán thờ Đức Thánh Tổ thờ đại pháp thiền sư Không Lộ, người chữa khỏi bệnh cho vua Lý Nhân Tông.

Kể từ ngày khởi dựng, chùa Keo Hành Thiện đã được tu sửa nhiều lần vào những năm Hoằng Định thứ 13 (1612), Cảnh Trị thứ 9 (1671), Chính Hoà thứ 25 (1704), Thành Thái thứ 7 (1896) và đặc biệt từ năm 1962 chùa Keo đã được nhà nước công nhận là tích lịch sử văn hoá, nên đã được tôn tạo nhiều lần.

Theo SimpleVietnam

Thư chúc Tết Kỷ Sửu

2009-05-22T03:28:00.001-07:00

BAN LIÊN LẠC
HỘI ĐỒNG HƯƠNG LÀNG HÀNH THIỆN

THƯ CHÚC TẾT KỶ SỬU!

Hành Thiện, ngày mùng 2 tháng Giêng năm Kỷ Sửu

Kính gửi quý bà con cô bác Hành Thiện đang sinh sống, công tác trong nước cũng như nước ngoài. Nhân dịp xuân mới, thay mặt Ban liên lạc Đồng hương, Ban quản lý di tích chùa Keo Làng Hành Thiện và nhân dân tại quê nhà xin kính chúc bà con cô bác An Khang Thịnh Vượng, Thành đạt và May mắn trong cuộc sống.

Kính thưa quý vị; nhân dịp đầu xuân, Ban vận động xây dựng miếu, giếng mắt cá làng Hành Thiện xin được cảm ơn và thông báo sơ bộ tới bà con cô bác kết quả xây dựng miếu cùng lòng hảo tâm công đức của bà con cô bác trong thời gian vừa qua:
Từ khi khởi công mùng 1 tháng 9 năm Mậu Tý ở giai đoạn 1 (phần nền móng, thân miếu) chúng ta đã quyết tâm xây dựng và hoàn thành với giá trị 430 triệu đồng. Trong thời gian triển khai xây dựng, chúng tôi đã nhận được sự công đức ủng hộ của bà con trong và ngoài nước bằng tiền mặt, hiện vật quy giá trị là 125 triệu đồng; đồng thời trích từ quỹ chùa làng là 200 triệu đồng để chi trả giai đoạn 1. Đầu xuân Kỷ Sửu chúng tôi tiếp tục triển khai giai đoạn 2 (phần mộc, mái) với giá trị khoảng 800 triệu đồng. Chúng tôi mong bà con ta hãy cùng nhau chung sức chung lòng hoàn thành công trình trong năm Kỷ Sửu và khánh thành vào dịp Trương Yến làng Hành Thiện..

Kính thưa quý cụ, quý ông, quý bà: việc xây dựng, khôi phục, bảo vệ di tích lịch sử của làng cho muôn đời sau là tâm tư nguyện vọng của người dân Hành Thiện, thể hiện tình cảm, tâm linh của bà con luôn hướng về cội nguồn.

Thay mặt ban liên lạc đồng hương, ban quản lý di tích chùa Keo Hành Thiện xin được cảm ơn và ghi nhận tấm lòng công đức của quý ông bà, cô bác trong thời gian qua. Chúng tôi cũng mong nhận được sự quan tâm từ tấm lòng hảo tâm công đức của bà con quê hương Hành Thiện đang sinh sống trong và ngoài nước để công trình sớm hoàn thành đưa vào chiêm bái trong quần thể di tích lịch sử truyền thống của quê hương

Một lần nữa xin được cảm ơn, kính chúc quý cụ, quý ông bà, cô bác và toàn thể quý vị một năm mới mạnh khỏe, hạnh phúc, vạn sự như ý.

T/M BLL Đồng hương, BQL di tích làng Hành Thiện
Trưởng ban
Phạm Viết Trung (đã ký)

Miếu chợ đã hoàn thành giai đoạn 1

Phía trong Miếu chợ

Nhìn từ phía trong Miếu ra ngã ba sông con

Một ngôi miếu thờ thần bằng gỗ lợp ngói ở cuối làng, bên cạnh chợ (tức vị trí đầu cá) trông ra ngã ba sông con, thờ ba vị thượng đẳng thần: Đế Thích Thiên Chúa, Đông Hải Đại Vương, Nam Hải Đại Vương.
Xét trong bi ký cụ Tuần phủ Đặng Xuân Bảng viết năm Tự Đức thứ 28 (1872) thì trước kia làng ta, ba giáp phụng sự ba Thần, giáp Đông phụng sự Đức Đế Thích, giáp Nam phụng sự Đức Đông Hải, giáp Bắc phụng sự Đức Nam Hải. Ba giáp đều có miếu thờ riêng, miếu thờ Đức Đế Thích và Đức Đông Hải ở phía nam làng, miếu thờ Đức Nam Hải ở phía bắc làng, đều lợp rạ và thấp hẹp, cứ 3 năm ba giáp một lần xuân tế thì rước cả 3 vị thần hội đồng 1 nơi kinh tế. Đến năm Kỷ Tỵ niên hiệu Tự Đức thứ 22 (1869) mới làm ngôi miếu này hợp tự cả 3 vị Thần.
Miếu làm tại nền miếu cũ thờ Đức Đế thích và Đức Đông hải ở nội cung, chính giữa là Thần vị Đức Đế thích, hai bên là thần vị đức Đông Hải và Đức Nam Hải. Hai bên cạnh bàn thờ thần lại có bàn thờ các vị Tiên đạt trong làng
(Theo Hành Thiện Xã Chí - Đặng Xuân Viện 1933)

Đền Chùa Nam Định - Thái Bình (2 days)

2009-05-22T03:28:00.000-07:00

Ngày 1: Hà Nội - Chùa Đậu - Phủ Giầy - Chùa Phổ Minh - đền thờ nhà Trần (Nam Định) - Thái Bình - Đồng Châu
Ngày 2: Chùa Keo Thái Bình - Chùa Keo Hành Thiện (Nam Định) - Chùa Cổ Lễ - Hà Nội

Thư thả và thoải mái? Chuyến đi điểm danh qua nhiều đền - chùa phù hợp với những kẻ thích tìm chốn thanh tịnh. Những kẻ ngẫu hứng tìm đường ra biển khi con nước xuống. Lỡ hẹn với sóng biển, cũng kịp bù lại = 2 lần qua đò

Note:

1. Nên khởi hành vào đầu xuân để kịp tham dự phiên chợ Viềng (gần Phủ Giày - Nam Định) đêm 7 Tết. Mang nhiều tiền lẻ để đặt các ban cho dù bạn có đi vãn cảnh.

2. Tránh ngày nước ròng, Đồng Châu là khu vực cửa sông nên k thể tắm vào ngày con nước xuống, những ngày đó dù có đi về phía biển cả km cũng tịnh k thấy chút sóng nào, miên man 1 vùng toàn bùn cát với những người đi nhặt con ngón tay. Đồ hải sản ở đó cũng khá đắt.
3. Nhà nghỉ Công đoàn khá lắt léo nếu đi tìm trong đêm khuya, rate: 120k/room 2 1.2m-beds. air co. - hot water - TV - fridge. No restaurant. Chuẩn bị đồ ăn khô hoặc tinh thần nhịn đói. View khá ổn nếu biển có nước.
4. Thái Bình nổi tiếng với ổi Bo, bánh Cáy. Nam Định có kẹo Sìu Châu, bánh gai bà Thi - trước cổng bến xe.
5. Giá đò/ xà-lan nhỏ/ ghe máy: 5-10k/xe 1 người; 5-10k/ người
6. Kiến trúc chùa Cổ Lễ khá đặc biệt, có nét nào đó tương đồng với kiến trúc của 1 số nhà thờ Thiên Chúa: Mái vòm cao và lối đi như hành lang 2 bên hông chùa...

Theo blogger Jenny

Bàn thêm về câu ngạn ngữ: “Đông- Cổ Am- Nam, Hành Thiện”

2009-05-21T20:17:00.000-07:00

Báo Hải Phòng cuối tuần số 53 và số 54 tháng 1-2008 có bài “Cổ tích mới về Đông Cổ Am- Nam Hành Thiện” của Lê Việt Thắng. Theo tác giả “Thời Nho học, xã Cổ Am, huyện Vĩnh Bảo (Hải Phòng) và làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường (Nam Định) sáng danh là làng khoa bảng “Đệ nhất đất Việt” về số người đỗ đạt cao trong các kỳ thi Hương, thi Hội, thi Đình. Đất học Cổ Am và Hành Thiện cũng là nơi giàu truyền thống yêu nước và cách mạng. Trong mạch chảy truyền thống, Cổ Am, Hành Thiện hôm nay thêm nhiều sự tích mới”...

Một góc làng Cổ Am (Vĩnh Bảo)

Tôi nhất trí với tác giả viết về truyền thống yêu nước, cách mạng của Cổ Am và Hành Thiện cũng như dân hai làng này đã kế thừa, phát huy truyền thống học hành của tổ tiên. Còn về Cổ Am Hành Thiện “sáng danh là làng khoa bảng” Đệ nhất đất Việt” về số người đỗ đạt cao trong các kỳ thi Hương, thi Hội, thi Đình thứ 2 khác xa sự thực trong lịch sử thi cử Nho học nước ta.

Theo các sách Đăng khoa lục ghi chép về các khoa thi cũng như bia- đề tên tiến sĩ ở Văn miếu Thăng Long, ở Văn Thánh (Huế), chắc chắn danh hiệu “Đệ nhất đất Việt” về người đỗ đại khoa Nha học không phải Cổ Am và Hành Thiện. Bởi vì, xã Cổ Am xưa chỉ có 3 vị, gồm 2 vị đậu đệ tam giáp đồng tiến sĩ là Trần Lương Bật (khoa Giáp Thìn (1684) Cảnh Trị thứ hai triều Lê Huyền Tông) và Trần Công Hân (khoa Quý Sửu (1733), Long Đức thứ hai triều Lê Thần Tông) và 1 vị đậu Phó bảng: Lê Huy Thái (khoa Mậu Thân (1848) triều Nguyễn Tự Đức).

Còn làng Hành Thiện xứ Nam trước đời Nguyễn chưa có ai đậu khoa. Đến đời Nguyễn mới có 7 vị, gồm 3 đệ tam giáp đồng tiến sĩ là: Đặng Xuân Bảng (Khoa Bính Thìn (1856) Tự Đức thứ 9), Đặng Hữu Dương và Nguyễn Ngọc Liên (Khoa Kỷ Sửu (1889) Thành Thái thứ nhất. Và 4 Phó bảng là: Đặng Đức Địch (khoa Kỷ Dậu (1849) Tự Đức thứ hai; Đặng Kim Toán (khoa Mậu Thân (1849); Nguyễn Âu Chuyên (khoa Giáp Thân (1884) Kiến Phúc thứ nhất); Phạm Ngọc Thuỵ (khoa Tân Sửu (1901) Thành Thái 12). Nếu đem so sánh với những làng xã của địa bàn Hải Phòng ngày nay như xã Tú Sơn (Kiến Thuỵ) vào thời Lê-Mạc- Lê Trung Hưng có 9 vị đậu đại khoa, gồm 3 vị đậu đệ nhị giáp (tức hoàng giáp) như: Bùi Phổ (khoa Đinh Mùi (1487) Hồng Đức 18- đời Lê Thánh Tông) được dự Hội Tao đàn; Lê Thời Bật (khoa Giáp Tuất (1514) Hồng Thuận 6 đời Lê Tương Dực); Bùi Đình Dự, giải nguyên, đình nguyên (khoa Đinh Sửu (1757) Cảnh Hưng 18) . Trong số 9 vị đại khoa của Tú Sơn, riêng thôn Lê Xá có 7 vị. Ở đây chỉ so sánh trong phạm vi hẹp. Còn với huyện Đông Ngàn sứ Bắc, Mộ Trạch xứ đông; nhiều làng xứ Nam, xứ Đoài không hiếm những dòng họ kế thế đăng khoa, có làng đủ cả ba giáp tiến sĩ. Đến đời Lê Trung Hưng, đời Nguyên, xứ Thanh Nghệ, xứ Huế, xứ Quảng... cùng vậy.

Bàn về các vị danh nho Hành Thiện khi làm quan “luôn giữ khí tiết được dân kính trọng, tác giả bài báo có nhắc đến Tuần phủ tỉnh Thái Bình Nguyễn Duy Hàn thì phải xem lại . Vì cử nhân Nguyễn Duy Hàn khi làm quan ở tỉnh Thái Bình bị Việt Nam Quang phục Hội xếp vào loại tay sai đắc lực cho thực dân Pháp- nên quyết định xử tử năm 1913. Khi ông bị xử tử, sĩ phu Bắc Hà có những câu đối viếng phê phán như:

Hành Thiện bản lai vô ác báo
Thái Bình thuỳ thức hữu phong ba.

Dịch nghĩa

Làm thiện xưa nay không ác báo
Thái Bình sao lại nổi phong ba.

(Tác giả chơi chữ: Hành Thiện còn là quê và Thái Bình là nơi làm quan).

Về chuyện cũ của hai làng văn hiến Đông Cổ Am- Nam Hành Thiện có đôi điều phải bàn như trên. Về phần sau, tôi hoàn toàn nhất trí với Lê Nam Thắng; đặc biệt vấn đề kế thừa phát huy truyền thống hiếu học, khuyến học, khuyến tài, giữ gìn nếp sống văn hoá dân tộc, truyền thống yêu nước cách mạng của nhân dân hai làng này, thật đáng biểu dương, tổng kết và học hỏi làm theo.

Vậy, nếu tôi không lầm thì câu ngạn ngữ trên vốn là: “Đông, Cổ Am- Nam, Hành Thiện thế ngôn chi đa sĩ”. Nghĩa là “Làng Cổ Am xứ Đông, làng Hành Thiện xứ Nam đời truyền có nhiều người làm quan.

Ngô Đăng Lợi
(Hội Sử học Hải Phòng)

Nguồn báo Hải Phòng

Cổ tích mới về “Đông Cổ Am, Nam Hành Thiện”

2009-04-24T09:59:00.009-07:00

Thời Hán học, xã Cổ Am, Vĩnh Bảo (Hải Phòng) và làng Hành Thiện Xuân Hồng, Xuân Trường (Nam Định) sáng danh là làng khoa bảng “Đệ nhất đất Việt” về số người đỗ đạt cao trong các kỳ thi hương, thi hội; là miền quê giàu truyền thống yêu nước, cách mạng; là nơi “xuất khẩu” nhân tài cho Tổ quốc; trong đó có nhiều người giữ chức vụ trọng yếu của Đảng, Nhà nước, các giáo sư, tiến sĩ đầu ngành khoa học xã hội nhân văn. Trong mạch chảy truyền thống, “Đông Cổ Am, Nam Hành Thiện” hôm nay lại viết thêm nhiều “sự tích” về sự nghiệp khuyến tài, xây dựng và phát triển bộ mặt nông thôn khởi sắc thời đổi mới.

Đình Phần- công trình kiến trúc cổ của Cổ Am

“Một thỏi vàng không bằng nang chữ”

Mặt trời đứng ngọn tre, thế nhưng tại thư viện xã Cổ Am, huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng vẫn nươm nượp người dân đến đọc sách, báo. Phòng đọc nhà cấp 4, chừng 50m2 với 200 ghế ngồi, không còn một chỗ trống. Tất bật phục vụ người đọc, chị thủ thư Đào Thị Nguyên niềm nở với chúng tôi: “Đọc sách là một nét “cá tính” của người Cổ Am. Thư viện xã hơn 40 năm qua là địa chỉ sinh hoạt văn hóa tinh thần không thể thiếu của người dân”. Hỏi chuyện một bé trai, học lớp 4, về lịch sử, mảnh đất, con người, danh nhân, di sản văn hóa ở Cổ Am, em kể dõng dạc, tường tận, khá chi tiết. Thấy chúng tôi ngạc nhiên, cụ lão tuổi ngoài 80, quay sang tâm sự: con trẻ ở đất này, từ nhỏ được giáo dục thông tỏ về truyền thống văn hiến của quê hương, dân tộc. “Ngọc bất trúc bất thành khí. Nhân bất học bất tri lý”. Đó là chính sách khuyến học, khuyến tài vì sự nghiệp trăm năm trồng người” ở đất Cổ Am này.

“Hải Dương tứ hổ, nhất Cổ vi tiên “ (Bốn con hổ lớn ở Hải Dương, chỉ có một Cổ Am đứng đầu). Xã Cổ Am xưa có tên là Úm Mạt thuộc tổng Đông Am, Hải Dương. 800 năm lịch sử sáng nghiệp, mảnh đất Cổ Am được biết đến “Cổ Am tiếng nhất xứ Đông” về truyền thống đất hiếu học, làng khoa bảng. Tọa lạc trên vùng hạ lưu sông Hóa, cách biển chừng vài dặm đường chim bay, đất và người Cổ Am tự thưở dựng ấp, lập thôn luôn luôn phải chống chọi với thiên tai khắc nghiệt. Đồng chua, nước mặn, đất chật, người đông, ấy cũng là cái duyên cơ mà người dân nơi đây, ngoài nghiệp trồng lúa còn có một thứ nghề: “Nghề học”. Đất nghèo sinh chí học. Từ thế kỷ 15. Cổ Am đã có hàng chục sĩ tử theo học tại Quốc Tử Giám, Chiều Văn Cát, Tứ Lâm cục... Nhà nho Trần Công Huân là người đầu tiên của làng đỗ Tiến sĩ khoa thi Quý Sửu (1733), nổi tiếng về tài thi phú, được người đương thời mệnh danh là một trong “Ngũ hỗ Tràng Am”. Cũng tại miền quê “linh địa này” Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm đã về đây ẩn cư và mở lớp học tại chùa Mét (di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia), đào tạo nhiều học trò nổi tiếng như: Phùng Khắc Khoan, Nguyễn Dư, Nguyễn Quyện, Lương Hữu Khánh... Đến thế kỷ 19, đất Cổ Am lại “cung cấp” cho đất nước một thế hệ hiền tài được mệnh danh là “Tứ Kiệt xứ Đông” (đó là” Nhất Đội, nhì Huy, tam kỳ, tứ Vượng). Sau Cách mạng Tháng 8-1945 đến nay, xã Cổ Am, có hơn 50 người được phong tặng học hàm giáo sư, học vị tiến sĩ và hàng trăm cử nhân, kỹ sư. Bên cạnh đó, Cổ Am còn được biết đến là vùng đất giàu truyền thống yêu nước cách mạng, chi bộ xã Cổ Am là chi bộ đầu tiên của huyện Vĩnh Bảo được thành lập; cũng là xã đầu tiên của huyện được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân” thời kỳ chống Mỹ. Nâm 1946, Đảng bộ và nhân dân xã Cổ Am vinh dự được Bác Hồ tặng thư khen và ảnh Bác về thành tích “diệt giặc đói, giặc dốt”. Trong các cuộc kháng chiến vệ quốc, có hàng trăm lượt người con quê hương lên đường bảo vệ Tổ quốc, trong đó có hơn 200 người là liệt sĩ.

Bước vào thời kỳ đổi mới, Cổ Am chưa phải là xã mạnh về kinh tế, chưa thật nhiều ngôi nhà cao tầng, đời sống của bà con nông dân chủ yếu vẫn “trông vào cây lúa”. Nhưng, sự “giàu có” với nơi đây, quả như cách dẫn dụ của ông Trần Văn Hót, gia đình được cả vùng biết tiếng có nhiều con đỗ đạt: “Một thỏi vàng không bằng nang chữ. Dân Cổ Am chúng tôi thà bớt ăn, bớt mặc, thà cứ nhà tranh, vách đất, chứ nhất định không thể để cho con em thiếu chữ, thất học!”. Được biết hơn 10 năm nuôi các con học đại học “cơ nghiệp” của gia đình ông Hót chỉ là mấy sào ruộng. Cá chuối đắm đuối vì con. Thế là, người ở nhà cùng “đồng hành” với người đi học. Vợ chồng ông Hót động viên nhau, bươm chải lên thành phố làm mọi thứ nghề tứ giúp việc quán ăn, xe thồ, phụ xây, bán hàng rong để có kinh phí cấp cho con ăn học. Đến nay, các con ông đều tốt nghiệp các trường đại học Bách khoa Hà Nội, Học viên Ngân hàng, Đại học Giao thông vận tải, có công việc và thu nhập ổn định. Đưa có chúng tôi xem những giấy khen và ảnh các con ông xúng xính mũ áo cử nhân, ông Hót cười hềnh hệch: “Ôi dào, ở đất này, gia đình nghèo có con cái vào tất đại học như nhà tôi... đầy ra đấy!”.

Hai hôm lưu lại Cổ Am, đến thăm các xóm Lê Lợi, Minh Khai, Thuận Hòa, Gia Cát..., chuyện một nhà có nhiều con học đại học ở xã đúng là “đầy ra đấy!”. Gia đình ông Lực xóm Lê Lợi cũng có 3 người con đỗ đạt. Nhà bà Én ở xóm Thuận Hòa rất nghèo, hàng ngày bà bán rau ở chợ, chồng làm phụ hồ, nhưng hai người con trai đều học Đại học Bách khoa Hà Nội. Nhờ đầu tư vào “nghề học” mà người dân nơi đây đã đưa cái tên Cổ Am vượt qua khỏi lũy tre làng, rạng danh khắp vùng miền Tổ Quốc. Đồng chí Đào Nguyên Cự, Chủ tịch UBND xã cho biết: “Năm 1994, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Cổ Am lần thứ 25 đã xác định: học là một nghề; đẩy mạnh sự nghiệp khuyến học, khuyến tài đến từng thôn xóm, dòng họ, toàn dân tích cực tham gia thực hiện. Hội nghị khuyến học của xã được thành lập năm 1993 cón sớm hơn hội khuyến học Việt Nam (1996), hiện có tổnh số quỹ gầy 250 triệu đồng; hàng năm, trao thưởng cho các em học sinh giỏi cấp tỉnh, huyện, những em đỗ điểm cao trong các kỳ thi đại học, cao đẳng. Bên cạnh đó, hơn 20 dòng họ và các khu dân cư cũng đua nhau làm khuyến học. Các dòng học lớn như Đào Trọng, họ Đắc, họ Trần, họ Trịnh, họ Nguyễn, họ Bùi... Mỗi dịp giỗ tổ họ, đều tổ chức trang trọng lễ dâng hương, tuyên dương khen thưởng con cháu có thành tích xuất sắc trong học tập. Chỉ riêng 10 năm lại đây, cả xã có gần 400 em đã và đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng trong nước. Năm đỗ cao có khoảng 60 em trúng tuyển đại học, cao đẳng, có nhiều con em học sinh Cổ Am đoạt giải quốc tế: Trần Trọng Đan giành Huy chương bạc kỳ thi Toán quốc tế (tổ chức tại Mehicô tháng 8-2005); Đào Thị Lan Phương giành Huy chương Vàng môn Pháp ngữ khối ASEAN (tại Xin-ga-po năm 2005); Đào Vĩnh Ninh giành Huy hương Bạc kỳ thi Olympic Hóa học quốc tế và rất nhiều em đoạt giải cao kỳ thi học sinh giỏi cấp quốc gia, thành phố và huyện.

Rạng danh "Đệ Nhất đất Việt"

Nếu xã Cổ Am, huyện Vĩnh Bảo (Hải Phòng) sáng danh "Cổ Am tiếng nhất xứ Đông) về truyền thống đất học, thì làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường (Nam Định) là quê hương của cố Tổng Bí thư Trường Chinh, nhà lãnh đạo kiệt xuất của Đảng, của cách mạng Việt Nam, là vùng đất "trai học hành, gái canh cửi" được vua Tự Đức năm thứ 16 sắc phong 4 chữ "Mỹ tục khả phong". Đó là minh chứng sinh động, chân thực về truyền thống thượng võ, trọng văn của dải đất "lý ngư" (hình cá chép) vượt vũ môn hóa rồng trở thành "Lý ngư địa xưởng nhân văn úy/ Kim biến thiên lai mỷ tục tồn" (đất hình cá chép nhân văn sản sinh ra nhiều người làm quan. Dù thời thế dẫu có đổi thay song mỹ tục đẹp mãi còn).

Trong lịch sử sáng nghiệp, lập ấp và phát triển, Hành Thiện luôn song hành với "thương hiệu" làng khoa bảng. "Đậu phụ Thủy Nhai, tú tài Hành Thiện". Thời Nho học, cùng với Cổ Am, làng Hành Thiện được xếp "Đệ Nhất đất Việt" về số người đỗ đạt cao trong các kỳ thi Hương thi Hội, thi Đình. Tại các khoa thi trong các triều phong kiến, làng có 7 người đỗ đại học (3 tiến sĩ, 4 phó bảng), 97 cử nhân, 315 tú tài. Người đỗ cao nhất là cụ Đặng Xuân Bảng (ông nội đồng chí Trường Chinh, đỗ Tam giáp tiến sĩ năm 1856). Theo các nhà khoa học, nếu tính cả số cử nhân và tiến sĩ từ thời Nguyễn đổ lại, các làng nhiều nhất như Đông Ngạc (Hà Nội), Quỳnh Lưu (Nghệ An) cộng lại, cũng chỉ bằng phần nửa của Hành Thiện. Còn chỉ tính riêng thời triều Nguyễn (1805-1915), làng có 88 người đỗ từ cử nhân đến đại khoa và gần 150 người đỗ tú tài. Nhìn chung, các sĩ tử xuất thân từ miền quê "trai học hành, gái canh cửi" đều trí tâm dùi mài kinh sử, vượt khó vươn lên; khi đỗ đạt làm chức quan cao trong triều, họ luôn giữ khí tiết, được nhân dân kính trọng. Đó là Thượng thư Bộ lễ Đặng Đức Địch, Tổng đốc Nghệ An Đặng Kinh Toán, Thị lang Bộ công Nguyễn Xuân Hiền, Tuần phủ Thái Bình Nguyễn Duy Hân, Tổng đốc Hải Dương Đặng Đức Cường...

Có thể nói, so với các vùng nông thôn đồng bằng Bắc bộ, Hành Thiện là làng có trường học công lập sớm nhất. Năm Khải Định thứ 10, Tổng đốc Đặng Đức Cường cùng các vị hương quản đem đấu cố 36 mẫu ruộng để lấy kinh phí xây dựng trường học cho các con em trong làng theo học, không phân biệt giai cấp, giàu nghèo. Từ xa xưa, 17 dòng họ trong làng đều có hương ước quy định và khuyến khích, khen thưởng những người đỗ đạt. Đặc biệt, nhân dân xây dựng đình làng không phải để thờ cúng các vị nhân thần, nhiên thần như xứ Đông, xứ Đoài, mà dùng làm nơi hội họp và đọc "Mười điều ban huấn" nhằm cổ vũ, động viên, khuyến học, khuyến tài. Đất linh ắt sinh nhân kiệt. Hành Thiện là miền đất hiếu học, trọng văn, thượng võ, là nơi "xuất khẩu" nhân tài cho đất nước. Từ sau Cách mạng Tháng 8 đến nay, làng có 116 giáo sư, tiến sĩ và có hơn 800 cử nhân, kỹ sư; trong đó, có nhiều người giữ chức vụ trọng yếu của Đảng, Nhà nước và là đầu ngành các ngành khoa học. Tiêu biểu là cố Tổng Bí thư Trường Chinh; cố Bộ trưởng Bộ y tế Đặng Hồi Xuân; Bộ trưởng Đặng Vũ Chư; Giáo sư Đặng Vũ Khiêu (giải thưởng Hồ Chí Minh); giáo sư Đặng Vũ Hỷ (giải thưởng Hồ Chí Minh); Giáo sư, tiến sĩ Đặng Viết Bích; các Giáo sư Đặng Vũ Minh, Phạm Ngọc Triều, Đặng Huy Hiền...

Không chỉ nổi danh về khoa bảng, Hành Thiện là quê hương giàu truyền thống yêu nước và cách mạng. Mảnh đất này đã "gieo mầm" và tôi luyện những người cộng sản như các đồng chí: Đặng Xuân Khu (Trường Chinh); Nguyễn Thế Dục; Đặng Xuân Thiền. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, đế quốc Mỹ, nhân dân Hành Thiện một lòng theo Đảng, theo cách mạng, đồng tâm "một tấc không đi, một ly không rời", bám đất, bám làng, trong đó có nhiều người con quê hương được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân như: Anh hùng Phạm Gia Triệu, Anh hùng Đặng Quốc Bảo, Anh hùng Đặng Quân Thụy...

Sức sống mới trên nền truyền thống

Với bề dài của vùng đất "địa linh, nhân kiệt", làng Hành Thiện hôm nay dang vững tiến trên con đường CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn. Danh hiệu làng văn hóa cấp tỉnh và phong trào khuyến học, khuyến tài "trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng" là những huyền tích mới trong trang sử vẻ vang của vùng đất " lý ngư "thời đổi mới. Mỗi dịp về Hành Thiện để tìm một "lời giải" về thế đứng Hành Thiện, mắt thấy, tai nghe chuyện xưa, chuyện nay, chúng tôi càng thấu đáo lời tự sự của Anh hùng lao động, Giáo sư Vũ Khiếu khi ông viết về quê hương: "Hành Thiện đất đai chật chội, chẳng đủ cày ruộng thì phải cày sách, đỗ đạt rồi lại biết giúp nhau học tập. Đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm. Nói chung, vai trò của người phụ nữ là cực kỳ quan trọng. Ông tôi, nhà rất nghèo, ăn cơm cám thôi nhưng bà bắt chồng đi học, sau đỗ cử nhân, bắt bốn con đi học, cũng đỗ cử nhân hết; hai con gái lấy chồng cũng lo cho chồng đi học, một người đỗ tiến sĩ, một người đỗ cử nhân. Người phụ nữ ở Hành Thiện lấy chồng đều dồn hết tâm sức lo cho chồng thi đỗ..., chẳng thế người đỗ đạt, một phần ba khoa thi là dân Hành Thiện!".

Quả thực, phong trào khuyến học, khuyến tài cũng như những câu chuyện "cá chuối đắm đuối vì con" ở trên dải đất này thật cảm động. Tấm gương người mẹ Đặng Thị Huỳnh, chồng mất sớm, một hình tần tảo nuôi con là Đỗ Đức Địch ăn học, đỗ Phó bảng khoa thi Kỷ Dậu (1849), làm tới chức Thượng thư Bộ Lễ luôn là nét khắc cao đẹp về truyền thống hiếu học, trọng tài của làng, được các thế hệ con cháu truyền tụng và noi theo. Là một vùng quê thuần nông, lại cận giang, đất và người Hành Thiện từ thuở lập ấp, sáng nghiệp luôn phải chống chọi với thiên tai khắc nghiệt. Đó cũng là cơ duyên "chẳng đủ cày ruộng thì phải cày sách". Hạt gạo, hạt muối ở nơi đây dường như nửa để sống, nửa để nuôi con ăn học. Chính trong môi trường đó, mà ở làng Hành Thiện bao giờ thiếu các tấm gương hiếu học, thành đạt từ vượt khó. Câu chuyện về cụ Nguyễn Thị Phấn ở xóm 4, chồng mất sớm, một mình "thân cò lặn lội" nuôi 3 con ăn học thành tài được cả vùng biết tiếng, trân trọng. Đến nay gia đình cụ có 15 người con cháu có bằng đại học, trong đó cháu nội là em Nguyễn Ngọc Minh, đỗ thủ khoa Trường đại học Bách khoa Hà Nội đạt 30/30 điểm. Được đi du học tại Xin-ga-po, vợ chồng ông Nguyễn Tiến Lộc, ở xóm 7, thu nhập của gia đình chỉ "trông vào cây lúa", nhưng cùng động viên nhau thắt lưng buộc bụng nuôi các con thành đạt (2 tiến sĩ, 4 cử nhân, kỹ sư). Rồi nhắc đến vợ chồng anh chị Đào Thị Bình, Nguyễn Ngọc Tiến ở xóm 10, một gia đình thuần nông nuôi con ăn học, ai cũng cảm động và khâm phục, nhà nghèo để có kinh phí lo cho con ăn học, ông Tiến phải lên Hà Nội làm cửu vạn, ai thuê việc gì làm việc nấy, nơi quê nhà chị Bình vừa làm ruộng, lúc nông nhàn đi đồng nát, xoay đủ nghề để kiếm từng đồng để cho con đóng học phí. Giờ đây, bù đắp lại những năm tháng khó khăn vất vả của anh chị, là sự thành đạt của các con. Cháu lớn Nguyễn Văn Dũng tốt nghiệp loại giỏi Trường Đại học Mỏ- Địa chất ngành Dầu khí, hiện đang công tác tại Quảng Ninh; cháu Nguyễn Thị Dung tốt nghiệp đại học Giao thông vận tải có công việc và thu nhập ổn định; con trai út là Nguyễn Ngọc Diệp tốt nghiệp trường đại học Sư phạm Hà Nội về giảng dạy tại trường cấp III của huyện.

Đúng là, "có ruộng bề bề, không bằng có nghề trong tay". Người dân Hành Thiện tự bao đời nay, đã cùng "quyết" theo một nghề: "nghề học". Trao đổi với chúng tôi về sự nghiệp trồng người, đồng chí Nguyễn Đăng Hùng, Chi hội trưởng Hội khuyến học tâm sự: "Người Hành Thiện, chuyện gì có thể bất đồng quan điểm, chứ chuyện khuyến học, khuyến tài thỉ luôn cùng tiếng nói". Được biết, trong 5 năm qua, ngôi làng với hơn 1000 hộ dân nay, đã "xuất xưởng" tới gần 300 sinh viên đại học, cao đẳng. Năm 2005, cả làng có 72 em dự thi, thì có tới 57 đỗ đại học, cao đẳng. Năm 2006, tại lễ tuyên dương các em có thành tích cao trong kỳ thi đại học, có 52 em là tân sinh viên của làng được nhận phần thưởng. Như vậy, nếu tính từ thời Nho học đến nay, làng Hành Thiện có hơn 1000 người có trình độ từ đại học đến tiến sĩ, trung bình mỗi gia đình có một cử nhân, không ít gia đình có từ 5-10 cử nhân (còn gọi là: Tứ tử đăng khoa) như gia đình ông Tường, ông Hùng, ông Minh,ông Phấn... Tất cả các dòng họ trong làng đểu có người đỗ đạt, có học hàm giáo sư, học vị tiến sĩ. Mỗi dòng họ có phương thức động viên con cháu theo cách riêng, nhưng đều hết lòng vì sự nghiệp khuyến học chung của làng. Ngay từ năm 1993, Hội khuyến học Hành Thiện được thành lập, kinh khí chưa nhiều nhưng đã động viên kịp thời con em; phát động sâu rộng phong trào khuyến học, khuyến tài đến từng thôn, xóm, thu hút toàn dân tham gia thực hiện. Đây cũng là cơ sở để người dân Hành Thiện đưa ra Nghị quyết: Phấn đấu đến năm 2010 sẽ phổ cập đại học cho thanh niên với chỉ tiêu 100% học sinh THPT đỗ đại học, cao đẳng và các trường dạy nghề. Cũng từ chính sách "đầu tư vào nghề học" người dân nơi đây đã đưa cái tên Hành Thiện nổi tiếng khắp mọi miền đất nước. Đúng như nhà thơ Sóng Hồng (Trường Chinh) đã dẫn dụ một cách chân thực về truyền thống của đất và người Hành Thiện: "Trăng sáng trải chiếu hai hàng/ Cho anh đọc sách cho nàng quay tơ".

Lê Việt Thắng

Nguồn Báo Hải Phòng

Ông thủ từ khu lưu niệm cố Tổng Bí thư Trường Chinh

2009-04-24T09:59:00.008-07:00

Cách đây 27 năm, đích thân Tổng bí thư Trường Chinh sau 21 năm về thăm quê đã chỉ vào ông và nói: "Nếu đồng chí này vui vẻ nhận nhiệm vụ thì giao". Và cũng ngần ấy năm, ông Nguyễn Thế Hiệp vui vẻ nhận nhiệm vụ bảo quản, sưu tầm, giới thiệu khu lưu niệm cố Tổng bí thư tại xóm 7, thôn Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định.

Đầu xuân Kỷ Sửu, chúng tôi xuất hành tới đất học Hành Thiện. Ngôi làng hình cá chép thời Nho học có 419 người đỗ đạt cao, trong đó có 4 người làm quan Thượng thư, 4 quan Tổng đốc, 23 quan Giáp, 69 quan tri phủ, tri huyện…

Thời tân học, Hành Thiện đã sinh ra cho đất nước một đồng chí Tổng bí thư và 15 người là Thứ trưởng, tướng lĩnh, Anh hùng Lao động và Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Cũng ở đất học Hành Thiện, đã có 45 vị Giáo sư và Phó Giáo sư. Đến Hành Thiện, chưa đến thăm khu lưu niệm cố Tổng bí thư Trường Chinh, chưa thể về, thầy giáo Mộng Anh, Trường THPT Xuân Trường giới thiệu với chúng tôi.

Thôn Hành Thiện có 14 xóm, khu lưu niệm nằm trong xóm 7. Ngay từ đầu xóm, chúng tôi đã rất ấn tượng với vẻ cổ kính của vòm cổng. Đi vào bên trong, một khung cảnh thôn quê với những ngôi nhà mái ngói, những vườn rau xanh mướt. Khu lưu niệm cố Tổng bí thư Trường Chinh cũng bình dị như xung quanh. Nghĩa là cũng nhà ngói, nhà mái bổi, sân gạch, ao cá, cây ăn trái.

Ông Nguyễn Viết Điềm, bảo vệ khu lưu niệm cho biết, những ngôi nhà hơn 100 tuổi ở Hành Thiện còn nhiều lắm, có đến gần 300. Ngôi nhà của gia đình cố Tổng bí thư cũng được xây dựng từ cuối thế kỷ XIX. Vẻ dân dã của nó rất dễ lẫn vào khung cảnh thanh bình nơi đây.

Chúng tôi khá bất ngờ khi tiếp xúc với thủ từ khu lưu niệm, ông Nguyễn Thế Hiệp. Ông có vẻ bề ngoài chất phác như những người nông dân luống tuổi dễ gặp ở quê. Nghe ông nói, chúng tôi vô cùng khâm phục về vốn kiến thức văn hoá cổ cũng như sự am tường chữ Hán Nôm ở người đàn ông này. Chúng tôi càng bất ngờ hơn khi biết, kiến thức của ông do tự học.

Sinh năm 1952, học chưa hết cấp II, ông đi bộ đội. Rời quân ngũ với thương tật 31% sức khoẻ, ông trở thành anh dân cày và lấy vợ sinh liền 4 đứa con. Công việc nhà nông vốn vất vả nhưng ông vẫn tích cực tham gia công tác xã hội.

Năm 1981, khi ông đang là Bí thư xã đoàn thì cũng là dịp Tổng bí thư Trường Chinh về thăm quê. Sau hơn 20 năm xa cách, trở về nếp nhà xưa, Tổng bí thư vô cùng xúc động. Đây là nơi Tổng bí thư sinh ra, lớn lên, lập gia đình và cũng có cả thời gian đồng chí về đây hoạt động cách mạng.

Trước đó, UBND xã, huyện, tỉnh đã có chủ trương xây dựng nơi đây thành khu lưu niệm. Thế nên, khi đồng chí Tổng bí thư về thăm quê đã đề xuất chủ trương này. Giữa những vị cán bộ chủ chốt của địa phương, đích thân đồng chí Tổng bí thư đã chỉ vào ông Nguyễn Thế Hiệp, khi đó mới 31 tuổi mà bảo rằng: "Nếu đồng chí này vui vẻ làm nhiệm vụ thì giao". Lời đề nghị giản dị của đồng chí Tổng bí thư lúc đó khiến ông vô cùng xúc động. Chắn hẳn, đồng chí Tổng bí thư rất hài lòng về câu trả lời của ông về gia thất, về đồ vật, đặc biệt là cách hiểu về 4 đôi câu đối, hoành phi treo trong nhà.

Theo ông Hiệp, ngôi nhà ngói đơn sơ của gia đình cố Tổng bí thư thời điểm đồng chí về thăm đang nằm trong diện bảo quản của chính quyền xã. Có lúc, ngôi nhà được trưng dụng làm trụ sở Hợp tác xã nông nghiệp, trụ sở UBND xã hoặc cho người dân ở nhờ. Còn trước đó, khoảng trước năm 1956, khi hai cụ thân sinh cố Tổng bí thư đi tản cư trong Thanh Hoá, nhà được gửi lại họ hàng. Năm 1956, hai cụ ra Hà Nội.

Ông Nguyễn Thế Hiệp giới thiệu về khu lưu niệm.

Năm 1958, cụ ông mất. Năm 1960, cụ bà lại theo cụ ông về với tổ tiên, ngôi nhà tiếp tục được để cho họ hàng trông nom. Dù nhiều năm trôi qua, nhưng những vật dụng trong nhà vẫn để nguyên và bảo quản tốt. Chính vì vậy, khách đến tham quan khu lưu niệm hôm nay vẫn được sống trong không gian như thuở sinh thời của Tổng bí thư.

"Các cháu đọc "Lều chõng" của Ngô Tất Tố chưa?", ông Nguyễn Thế Hiệp chợt cất tiếng hỏi. Khi thấy chúng tôi cùng trả lời là đọc rồi, ông chỉ vào hai chiếc hộp gỗ để dưới chân hai bên bàn thờ và bảo "Lều chõng đây". Nói rồi, ông mở hộp và lấy ra những cuốn sách viết bằng chữ Hán. Đó là hành trang của thí sinh mỗi khi đi ứng thí. Ông lại mở hộp gỗ phía bên kia và lấy ra cái nồi đồng bé xíu. Ông giải thích rằng, nhìn vào cái nồi đồng chỉ nấu được khoảng một đấu gạo này, sẽ suy đoán ra, người sử dụng khi vào kinh thành dự thi không có người theo hầu. Thuở ấy, đường đi lối lại vô cùng khó khăn, gian khổ, trong dân gian có câu "Sợ truông Nhà Hồ, sợ phá Tam Giang".

Vậy mới biết, việc dùi mài kinh sử của các bậc nho sỹ khi xưa vô cùng gian khó. Những hiện vật lều chõng một thời đang trưng bày trong khu lưu niệm này cho thấy truyền thống khoa cử của gia đình cố Tổng bí thư.

Chúng tôi đặc biệt thích thú khi nghe ông Nguyễn Thế Hiệp giới thiệu về bức hoành phi và các đôi câu đối. Đó là những kỷ vật những bậc tiền nhân trong gia đình cố Tổng bí thư đã được bạn bè thân hữu tặng. Đó là những đôi câu đối cuốn trúc, đôi câu đối tạo trên hình lá cây (lá chuối)… Mỗi hiện vật ngoài dấu ấn thời gian còn mang trong nó đậm nét văn hoá và lịch sử. Chúng chính là tộc phả bằng hiện vật. Phải là người am hiểu Hán Nôm, văn học của tiền nhân mới hiểu và giảng giải cho khách tham quan đầy đủ về thân thế, sự nghiệp của cố Tổng bí thư cũng như thân tộc ông. Từ một người văn hoá học bổ túc văn hoá cấp II, trong gần 30 năm tự học, ông Hiệp đã không ngừng trau dồi kiến thức mọi mặt để xứng với niềm tin được cố Tổng bí thư giao phó.

Trở lại cái ngày đáng nhớ được Tổng bí thư giao nhiệm vụ, ông Hiệp bảo rằng ngay sau đó ông chính thức trong "biên chế" trông coi khu lưu niệm. Lương của ông lúc đó được xã trả công là 1,6 tạ thóc một vụ. Nhưng với ông, công xá có hề chi. Ông được Tổng bí thư tin tưởng và giao nhiệm vụ đã là một niềm tự hào rồi.

Năm 1994, khu lưu niệm được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia. Trước đó 3 năm, ông được vào biên chế của Phòng Văn hoá huyện. Một sự ghi nhận đóng góp của ông rất xứng đáng. Lại nói về việc học chữ Hán, ông bảo gia đình mình nhiều đời làm thủ từ ở chùa Keo (còn có tên gọi khác là chùa Hành Thiện). Ngôi chùa lớn vào bậc nhất vùng, ra đời từ năm 1588 nhưng đến nay chưa từng có sư trụ trì. Ngay thời còn để chỏm, các bé trai trong gia đình ông đã học Tam tự kinh. Ông dạy bố, bố dạy con….

Thế hệ này truyền cho thế hệ kia, cái vốn kiến thức nho học cứ thế ngấm dần. Nói rồi, ông lại chỉ cho chúng tôi xem bức chân dung vua Duy Tân hồi trẻ treo trên bức vách phía bên phải mà bảo rằng, chữ tượng hình có cái hay đặc biệt. Vua Duy Tân khi còn là đứa trẻ lên 10 đã từng đối đáp câu đối xách mé của một cố đạo người Pháp khi nghe hỏi: "Rút ruột ông vua, tam phân thiên hạ" (chữ "vương", nếu không còn nét dọc thành chữ "tam".

Ý của người này muốn nói đến ý đồ phân chia nước ta thành ba kỳ của thực dân Pháp (Bắc kỳ, Trung kỳ, Nam kỳ). Đức vua đáp lại ngay rằng "Chặt đầu thằng Tây, tứ hải giai huynh" (chữ "tây" nếu bỏ phần đầu sẽ thành chứ "tứ"". Câu trả lời của vua Duy Tân hàm chứa quyết tâm bảo toàn lãnh thổ nước Nam ta.

Các bậc tiền nhân của gia đình cố Tổng bí thư treo ảnh vua Duy Tân là cách thể hiện lòng mến mộ và kính yêu. Dân gian từng lưu truyền câu chuyện, một lần đức vua nhỏ tuổi nghịch cát. Cận vệ mới đem nước cho đức vua rửa tay, nhà vua bỗng hỏi "tay bẩn lấy nước mà rửa. Nước bẩn lấy chi mà rửa?". Nói rồi, nhà vua tự trả lời "nước bẩn lấy máu mà rửa".

Chính bởi am tường các điển tích, điển cố nên ông Hiệp đã truyền cho khách tham quan niềm hứng khởi cũng như ý thức ham học hỏi. Bằng sự tự học và niềm tin yêu đối với người học trò giỏi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông Hiệp đã truyền thụ cho khách tham quan những giá trị chân thực từ những hiện vật đang lưu giữ.

Gần 30 năm gắn liền với khu lưu niệm, ông Hiệp không nhớ mình tiếp bao nhiêu đoàn khách trong và ngoài nước. Trong đó có các vị lãnh đạo cao cấp của Đảng và Nhà nước như Thủ tướng Phạm Văn Đồng, đồng chí Tổng bí thư Nông Đức Mạnh… Hiện nay, ông đã có hàng chục cuốn sổ lưu bút của những người đến tham quan.

Tại trang đầu tiên của cuốn sổ thứ nhất, có bút tích của Tổng bí thư Trường Chinh. Tổng bí thư viết: "Hai mươi mốt năm nay, trở lại quê nhà, tôi vô cùng phấn khởi thấy cuộc sống của bà con nhiều đổi mới và có nhiều tiến bộ. Đó là do đồng chí, đồng bào xã ta ra sức thi hành Chỉ thị của Trung ương và Di chúc thiêng liêng của Bác Hồ. Tôi không năng về quê, vì bận công việc chung của cả nước. Tuy vậy, lòng tôi luôn luôn bên cạnh bà con và theo dõi từng bước tiến của quê hương. Chân thành chúc bà con xã nhà và đồng bào cả nước mạnh khoẻ và thu được nhiều thành tích trong sự nghiệp chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc". Phía dưới, Tổng bí thư ghi ngày 3 tháng 3 năm 1981 và ký tên Trường Chinh.

Với ông thủ từ Nguyễn Thế Hiệp, việc lưu giữ bút tích của Tổng bí thư Trường Chinh và các đoàn tham quan vô cùng quan trọng. Nó là chứng tích quan trọng, đôi khi mang dấu ấn lịch sử. Bút tích của Tổng bí thư vừa nêu trên là một ví dụ. Đoạn Tổng bí thư viết "Đó là do đồng chí, đồng bào xã ta ra sức thi hành Chỉ thị của Trung ương…" đã nhắc đến việc thực hiện Chỉ thị 100 CT/TW về nông nghiệp.

Đích thân Tổng bí thư đi kiểm tra việc thực hiện Chỉ thị này của bà con nông dân quê mình. Mang trong mình niềm tự hào là người con Hành Thiện, được đích thân Tổng bí thư giao nhiệm vụ, ông thủ từ Nguyễn Thế Hiệp vô cùng trân trọng những di huấn và hiện vật trong khu lưu niệm này.

Trong lộ trình phát triển du lịch của tỉnh Nam Định, khu lưu niệm này cũng nằm trong những điểm tham quan. Đến đây, rất nhiều du khách sẽ hiểu thêm về người chiến sỹ cách mạng Trường Chinh cũng như vùng đất giàu truyền thống hiếu học Hành Thiện.

Cao Hồng - Nguyễn Hương

Nguồn báo Công An Nhân Dân

“Thần đèn” di dời nhà trong khu tưởng niệm cố TBT Trường Chinh

2009-04-24T09:59:00.007-07:00

"Thần đèn” đất bắc Đỗ Quốc Khánh sẽ tiến hành di dời 2 khối nhà nặng hàng trăm tấn trong khu tưởng niệm cố tổng bí thư Trường Chinh tại làng Hành Thiện (xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường.
Trao đổi với Dân trí, thạc sỹ Đỗ Quốc Khánh, người được mệnh danh là “thần đèn đất Bắc” cho biết: việc di dời 2 khu nhà này nằm trong hoạt động giải phóng mặt bằng quần thể lưu niệm cố TBT Trường Chinh.

Khu nhà thứ nhất là đài phát thanh huyện Xuân Trường, 2 tầng, diện tích mặt bằng khoảng 200m2, có trọng lượng khoảng 600 tấn. Công trình này từng được “thần đèn” Nguyễn Cẩm Lũy tổ chức di dời cách đây 2 năm, đã “đi” được khoảng 10m nhưng đành bỏ dở và đến nay đã bị lún nghiêm trọng.

Công việc lần này của “thần đèn” Đỗ Quốc Khánh là nâng cao công trình này lên 70cm, chỉnh thẳng, di dời quãng đường khoảng 50m, xoay 180 độ và đặt vào vị trí móng mới.

Bản vẽ thiết kế việc di dời, xoay 180 độ công trình nặng 600 tấn (Ảnh: Phúc Hưng)

Khu nhà thứ hai là Trung tâm Dân số Gia đình và Trẻ em, 2 tầng, diện tích sàn 150m2, trọng lượng khoảng 400 tấn. Công việc của ông Khánh là nâng công trình lên cao khoảng 30cm, xoay 90 độ, di dời 12m vào vị trí móng mới. Trước đó, Công ty xử lý lún nghiêng Việt Nam sẽ tiến hành thiết kế, thi công làm đường, sàn quay… để phục vụ việc di dời.

Hợp đồng giữa Công ty xử lý lún nghiêng Việt Nam mà “thần đèn” Đỗ Quốc Khánh làm giám đốc và BQL khu tưởng niệm cố TBT Trường Chinh sẽ được ký kết trong sáng nay, 7/8. Kinh phí đã được duyệt là 970 triệu và công trình dự kiến hoàn thành vào cuối năm nay.

Đánh giá về công trình lần này, “thần đèn” Đỗ Quốc Khánh cho rằng còn khó hơn việc di chuyển khối nhà nặng 3.000 tấn mà công ty ông thực hiện vào tháng 1/2008 do việc xoay xở các công trình luôn phải đúng yêu cầu kỹ thuật trong khi diện tích mặt bằng chỉ khoảng 1ha.

Phúc Hưng

Nguồn Dân trí

Bí mật nào khiến Người như vậy: Tình Yêu! (Phần III)

2009-04-24T09:59:00.006-07:00

Tôi bắt đầu được sống trong thế giới tâm hồn Tuấn – Thư và diễn biến mối tình cảm động của họ. Ở đó tôi gặp những điều thật là mộc mạc, giản dị và gần gũi cuộc sống. Có lúc tôi thấy họ đang ngồi trong lớp học tranh luận một câu thơ, đoạn văn. Có lúc tôi thấy họ đang dạo bước trên bãi cát mịn màng nhặt hòn sỏi dẹt thi nhau thia lia rồi cùng đếm bước nhảy của hòn sỏi trên mặt sóng sông Đà... Tình cảm của họ và những người quanh họ vừa sục sôi vừa kìm nén để rồi cùng vỡ oà hạnh phúc.

Ngay từ những lá thư đầu tiên Tuấn làm quen với Thư, lời lẽ rất thẳng thắn, chân thành chỉ với nguyện vọng: Kết bạn. Và cái duyên đã gặp duyên, Thư đồng ý làm bạn với Tuấn. Đến lá thư thứ 2-3 trở đi, Tuấn đã nói rõ điều kiện gia đình và bản thân, cùng những khó khăn vất vả trong cuộc sống, sinh hoạt của riêng anh… Thư đã thực sự xúc động, thực sự đồng cảm và sẵn sàng chia sẻ với anh tất cả mọi điều.

Qua tấm ảnh Tuấn gửi cho Thư, thấy đôi chân của Tuấn co quắp tóp teo, Thư đã khóc rất nhiều và càng thương Tuấn hơn. Giao lưu tâm sự, Thư thấy Tuấn là người rất minh mẫn, am tường khá nhiều lĩnh vực trong cuộc sống. Là người tật nguyền đã lâu nhưng Tuấn không hề mặc cảm bi lụy. Tuấn có nhiều sở thích và quan điểm tương đồng với Thư. Được trò chuyện với Tuấn, Thư thấy rất thoải mái thú vị, không những thế, Thư còn học hỏi được ở Tuấn nhiều điều.

Thư đưa ông Tấn (bố Tuấn) đến thăm Nhà tưởng niệm cố Tổng Bí thư Trường Chinh ở
làng Hành Thiện

Với Thư, Tuấn thường xuyên khích lệ động viên và quan tâm chu đáo (điều mà lẽ ra Thư phải làm với Tuấn). Tất cả, tất cả những cái đó khiến Thư quý mến và cảm phục Tuấn. Dù tật nguyền về thể xác, nhưng Tuấn rất minh mẫn về trí tuệ, cao đẹp về tâm hồn. Thư nghĩ, có lẽ những người khỏe mạnh không phải ai cũng có được vẻ đẹp tâm hồn và trí tuệ như Tuấn.

Về phía Tuấn - một người nằm một chỗ mà được tâm sự với một cô gái trẻ biết tôn trọng mình, thực lòng đồng cảm “niềm vui nhân đôi, nỗi buồn sẻ nửa’’ thì còn hạnh phúc nào bằng. Nhất là một khi hai người lại đồng điệu về nhiều sở thích, cùng quan điểm, cùng những mối quan tâm chung thì niềm vui, hạnh phúc ấy lại càng được nhân lên. Vì vậy mỗi lần nhận và đọc thư của Thư, tinh thần Tuấn càng thêm lạc quan và cảm xúc thăng hoa.

Không chỉ quan tâm đến nhau, họ còn quan tâm đến người thân của nhau, coi bố mẹ, anh em của bạn như bố mẹ, anh chị em của mình. Ngoài những tâm sự về gia đình – xã hội, họ còn bình phẩm về một bài thơ, bài hát hay mà cả hai người cùng thích, cùng bình luận và nêu quan điểm về bất kỳ một vấn đề gì của xã hội mà họ cùng quan tâm. Đó là những vấn đề rất thực tế của đời thường, chứ không phải là chuyện trên trời dưới biển, viển vông, vô bổ.

Họ cứ thư từ qua lại như thế đến năm 2000. Và đã đến lúc Thư thực sự rung động. Trái tim của người con gái đã đập những nhịp đập của tình yêu. Mặc dù thời điểm này ở quê có 2-3 chàng trai đặt vấn đề tìm hiểu, nhưng trong trái tim và khối óc của Thư đã có bóng hình của Tuấn – một chàng trai tật nguyền nhưng rất giàu nghị lực.Thư muốn đem con tim yêu thương, tấm lòng chân thật tự nguyện hiến dâng cho Tuấn.

Rồi cũng đến lúc Thư nghĩ đến những tình cảm lớn hơn là bạn bè. Với suy nghĩ sau này khi bố mẹ Tuấn qua đời thì ai là người chăm sóc anh, Thư đã mong muốn mang đến cho Tuấn niềm hạnh phúc như người bình thường. Và, Thư đã dũng cảm vượt qua định kiến xưa nay đối với phụ nữ: “Trâu đi tìm cọc chứ ai đời cọc đi tìm trâu’’ để chủ động bày tỏ tình yêu với Tuấn. Thư đã đòi Tuấn vẽ đường để Thư lên Hoà Bình thăm anh.

Mặc dù đã được ngắm Thư qua ảnh, nhưng thật tâm Tuấn vẫn muốn một lần được nhìn thấy Thư bằng xương bằng thịt cho thỏa. Muốn đấy, nhưng Tuấn lại thấy thương và lo cho Thư một mình thân gái dặm trường đến quê người xứ lạ. Thư viết thư lên trấn an Tuấn: “Anh cứ yên tâm, Hà Nội, Hà Tây em đã qua, Yên Thủy, Kim Bôi, Hòa Bình em cũng tới rồi’’. Tuy vậy, Tuấn cứ lần lữa mãi…

Cho đến khi ông bà Tấn chuẩn bị tổ chức thành hôn cho em trai út của Tuấn vào ngày 18/12/2000, Tuấn xin phép bố mẹ rồi viết thư đồng ý cho Thư lên thăm Tuấn, gặp gỡ những người thân yêu của Tuấn và biết thêm thực tế về hoàn cảnh gia đình Tuấn. Kèm theo thư là sơ đồ hướng dẫn tỉ mỉ đường đi.

Một buổi sáng mùa đông se lạnh, Thư hối hả đạp xe ra bến xe Xuân Trường đi ô tô Nam Định - Hòa Bình. Đến ngã ba Kỳ Sơn, Thư xuống xe rồi rẽ phải, đạp xe xuôi sông Đà. Lúc này đã 12 giờ trưa. Với một chai nước mang theo và chiếc bánh mì lót dạ, Thư đạp xe gần 20 cây số đường đất gồ ghề, qua 5-6 con ngòi có cầu tre, gỗ bắc qua, vượt 4-5 con dốc ngoằn ngoèo qua xóm Đồng Sông, Nhà máy giấy và khu Cánh Chành để đến xóm Độc Lập xã Hợp Thịnh. Xa xa núi đồi trùng điệp. Trước mắt, sông Đà trong xanh lững lờ trôi. Thư cắm cúi đạp xe để nhanh chóng gặp người bạn tật nguyền đang mong chờ người tri âm tri kỷ.

Hơn 3 giờ chiều, Thư đã tìm đến được nhà Tuấn. Trong lúc mọi người đang tất bật cho ngày cưới, Thư bỏ chiếc xe đạp ngoài sân mà lao vào với Tuấn. Qua 6 năm giao lưu trên hàng ngàn trang giấy giờ mới được gặp nhau. Mắt trong mắt, tay trong tay kể sao cho hết nỗi niềm. Sau thoáng bàng hoàng, những người đang có mặt chuẩn bị cho đám cưới đã lẳng lặng quay ra để hai con người tri kỷ xa cách về không gian nay được thoả ước lần đầu gặp mặt. Thư cảm thấy như đang được ở nhà mình bên người thân yêu nhất. Sau 2 ngày vui với gia đình và thỏa sức tâm sự với Tuấn đã đến lúc Thư phải trở về Nam Định. Nói sao hết sự lưu luyến bùi ngùi. Họ bịn rịn chia tay, Thư hẹn ngày trở lại đất Hòa Bình.

Trở về Nam Định, nỗi niềm thương nhớ quặn thắt trong trái tim yêu của Thư. Thư muốn sớm trở thành người vợ của Tuấn, được gần gũi yêu thương và chăm sóc cho anh từng phút, từng giờ. Vì thế tình yêu trong Thư lại càng cháy bỏng hơn, lòng quyết tâm để trở thành người vợ của Tuấn ngày càng cao hơn.

Trong khi đó, con tim Tuấn thổn thức tình yêu nhưng lý trí của Tuấn lại băn khoăn trăn trở: “Mình là người tật nguyền nên dù rất yêu Thư nhưng nếu thành vợ chồng thì người yêu mình sẽ khổ. Mình không thể làm cho vợ được sung sướng. Mình có lành lặn đâu mà âu yếm cho vợ được hạnh phúc. Mình không thể là bờ vai nương tựa, là trụ cột gia đình nếu đi đến hôn nhân”.

Nhận được những lời ngay thẳng như trên của Tuấn, Thư đã khóc rất nhiều. Thư vừa giận lại vừa thương Tuấn vô cùng. Thư đã trả lời cương quyết: Anh không phải đắn đo lo ngại. Em tự nguyện yêu anh, sẵn sàng chịu đựng mọi khó khăn vất vả thiệt thòi, hy sinh những niềm vui sở thích đời thường để gắn bó với anh trọn đời. Em sẽ là cánh tay, đôi chân của anh, nguyện bù đắp cho anh tất cả. Đến nước này, Tuấn không thể phụ tấm lòng và tình yêu của Thư. Và khi Tuấn nhận lời yêu, Thư bật khóc vì sung sướng hạnh phúc. Tuấn đã thưa chuyện của mình với bố mẹ, để xin ý kiến và cùng mừng cho Tuấn sẽ có hạnh phúc như người lành lặn.

Những lá thư tình yêu được Thư cất vào trong tủ cẩn thận

Bố mẹ Tuấn và mọi người trong gia đình rất vui rồi đoán già đoán non về mối tình Tuấn Thư. Nay nghe Tuấn thưa chuyện thì họ mừng lắm mà cũng lo lắm. Ông bà Tấn bảo: “ Con hãy viết thư nói với Thư là bố mẹ rất vui và trân trọng tấm lòng của Thư dành cho con. Nhưng cuộc sống gia đình đối với hai vợ chồng khỏe mạnh đã không đơn giản thì với cặp vợ chồng mà một người tật nguyền lại càng không đơn giản chút nào. Thư cứ suy nghĩ cho kỹ, cho chín đi đã để về sau không ân hận’’.

Trong khi đó ở Nam Định, Thư cũng thưa chuyện với bố mẹ anh chị em của mình: “Như bố mẹ đã biết, con và anh Tuấn đã giao lưu tình cảm suốt mấy năm qua, hai chúng con thấy ý hợp tâm đồng và con đã yêu anh ấy cho dù Tuấn hơn con 13 tuổi lại bị liệt 2 chân. Con đã gặp gỡ bố mẹ và các em của anh ấy. Con thấy kinh tế gia đình cũng bình thường thôi nhưng mọi người đều chất phác thật thà, sống có tình có nghĩa, con muốn xây dựng gia đình với anh để được gắn bó trọn đời cùng anh Tuấn.’’

Lần nào gửi thư về cho Thư, Tuấn đều có lời hỏi thăm và kính chúc sức khỏe bố mẹ, anh chị em của Thư, Tết Nguyên đán nào Tuấn cũng gửi thiếp chúc mừng năm mới tới toàn thể gia đình. Biết Tuấn là người tật nguyền (Thư đã cho bố mẹ xem ảnh của Tuấn) bố mẹ Thư thầm cảm phục. Nhưng họ không thể ngờ con gái mình lại yêu thương Tuấn, muốn xây dựng gia đình với Tuấn. Mẹ của Thư giãy nảy lên mà rằng: “Con có tỉnh táo không? Đường quang không đi, lại đâm quàng vào bụi rậm. Những người có học thức, có nghề nghiệp đàng hoàng, đẹp trai khỏe mạnh, gia đình khá giả, sao con không ưng mà lại muốn lấy một người tật nguyền nằm một chỗ, không làm gì được thì sống làm sao hả con?’’

Thư nói: “Mẹ dạy rất phải, nhưng ý con đã quyết, có lẽ đây cũng là cái duyên cái số của con, sướng khổ sau này con xin chịu. Bố mẹ thương con thì bằng lòng cho con lấy anh Tuấn’’. Sau nhiều ngày khuyên giải, ông bố Thư nói với vợ: “Bà xót con cũng phải, nhưng nghĩ đi thì phải nghĩ lại. Con nó có tấm lòng nhân ái cao cả. Tuy Tuấn là người tật nguyền nhưng lại là người nó yêu thương thật sự thì mình cũng không nên ngăn cấm. Ngay trong họ tộc nhà ta chả có đứa cháu trai bị câm mà cũng có cô gái tự nguyện yêu thương rồi đã thành cháu dâu họ nhà ta đó sao! Chả nhẽ bố mẹ của cháu dâu mình lại không xót con của họ? Quay sang Thư, ông bảo: “Thôi thì tùy con, bố mẹ tôn trọng sự lựa chọn và quyết định của con!’’

(Còn nữa)

Lê Va (Vietimes)

Bí mật nào khiến Người như vậy: Tình yêu! (phần II)

2009-04-22T05:55:00.009-07:00

Tôi thành thực xin lỗi bạn đọc vì sự chậm trễ của mình trên con đường khám phá “Tượng đài Tình Yêu”: Tuấn – Thư. Sự chậm trễ của tôi bởi nguyên do: “Tượng đài Tình Yêu” ấy do hai người kiến tạo nên, nhưng chìa khóa mở cửa vào Tượng đài, hiện chỉ do một người nắm giữ. Người đó chính là Anh Thư.

Từ khi manh nha biết về chuyện tình của họ, tôi đã đến với họ rất nhiều lần. Mỗi khi đến, tôi đều được Anh Thư tiếp đón niềm nở, được Tuấn nói chuyện say sưa. Tôi chưa khi nào thấy Thư biểu lộ nét buồn trên gương mặt phúc hậu. Đặc biệt đôi mắt to, đen láy của Thư mỗi khi tôi được nhìn vào thì vừa như phô bày một “mỏ quý” tâm hồn lộ thiên, vừa như ẩn chứa bao điều bí ẩn.

Tuấn và Thư bên nhau

Thư sôi nổi tranh luận bất cứ điều gì tôi nêu ra và thường đoán trước những điều tôi sắp nói. Khi đàm đạo về văn chương, thơ phú, một bài báo hay về một chủ đề nào đó, Thư rất “ hăng”. Nhưng hễ tôi gợi đến chuyện tình của họ thì Thư lập tức lảng sang chuyện khác. Tôi nhớ lần đầu đến với họ. Cứ nghĩ như những khi đến tìm hiểu viết bài thông thường, tôi đặt thẳng vấn đề về chuyện tình Tuấn – Thư thì Thư cương quyết phản đối. Thậm chí, buổi sáng đầu tiên ấy, Thư đã chào tôi và nói phải đi giải quyết công việc đến chiều mới về. Chính những thông tin ban đầu mà tôi có được là nhờ nói chuyện với Tuấn và bố mẹ anh khi Thư không có nhà.

- Nói thật với anh, em thì không có vấn đề gì, nhưng nhà em thì khó khăn đấy! Cô ấy không muốn tuyên truyền chuyện của chúng em. Cô ấy chỉ muốn mọi người nhìn nhận chúng em một cách hết sức bình thường chứ không muốn xáo động một cái gì. Bởi vì đối với chúng em mà đặc biệt là nhà em đã vượt qua biết bao điều dị nghị. Đó là những nghi ngờ, bình phẩm, bàn tán của bàn dân thiên hạ. Nào là nhất định con ấy trí tuệ không bình thường, chắc có vấn đề nhỡ nhàng gì đấy, hay bị thất tình rồi tặc lưỡi trả thù đời…

Thậm chí khi chúng em lấy nhau rồi không ít người còn dò hỏi xem “con ấy có biết làm gì không”. Mỗi khi nhà em ra ngoài đường thì bao nhiêu con mắt hiếu kỳ đổ dồn vào săm soi cứ như Thư là người từ hành tinh khác vừa đổ bộ trái đất. Đã có lần một người đàn ông ngỗ ngược đã sàm sỡ, đụng chạm vào cơ thể nhà em… Những chuyện như thế anh bảo làm sao em không thương cô ấy được. Nhưng rồi chính cô ấy lại động viên em: Mình cứ sống thật lòng mình rồi mọi người sẽ hiểu…

Có lẽ nghĩ tôi đã nản lòng mà bỏ cuộc nên khoảng hơn 11 giờ thì Thư về. Thấy Thư về, tôi và Tuấn chuyển ngay sang nói chuyện về thơ. Lúc chia tay tạm biệt họ, Thư vui vẻ nhắc: Thỉnh thoảng mời anh xuống chơi với vợ chồng em cho vui. Anh và chồng em cứ đọc nhiều thơ vào, chứ đừng hỏi về chuyện của bọn em nhé!

- Sao lại thế ?

- Thì chuyện có vậy ai chả biết!

- Nhưng anh chưa biết và rất muốn biết cho tường tận!

- Thì qua thư từ, bọn em hiểu nhau, yêu nhau, lấy nhau… thế thôi!

- Thực lòng, anh muốn được chiêm ngưỡng “kho” thư của bọn em cơ!

- Thư của chúng em hỏng hết rồi!

Kho thư tình yêu của Tuấn-Thư

- Anh biết em bảo quản những bức thư ấy rất cẩn thận. Nghe đâu thỉnh thoảng em lại đem phơi cho khỏi ẩm cơ mà!

- Thế thì anh cứ chịu khó xuống đây, tình cờ gặp hôm nào em phơi thư thì tha hồ mà xem nhé!

Thế rồi tôi ra về mà trong lòng ngổn ngang suy tư. Biết Thư rất dí dỏm, thỉnh thoảng tôi lại điện hỏi thăm và khẩn khoản:

- Em ơi! Hôm nay trời nắng đẹp đấy, phơi thư đi em!

Tôi nhận được tiếng cười trong trẻo của Thư kèm theo câu trả lời:

- Ở chỗ anh nắng chứ ở chỗ em đang mưa to lắm!

Thế là tôi vẫn chưa thực hiện được ý định của mình.

Lúc đầu tôi cũng “lăn tăn” về sự bất hợp tác của con người này, nhưng nghĩ ra lại thấy rõ ràng mình không thể nôn nóng. Đứng trước một chuyện tình kỳ lạ đến như vậy, mình không thể đơn giản. Có lẽ chính sự sắt đá của “Người cầm chìa khóa” này mà câu chuyện tình cảm động đến thế diễn ra đã hơn mười năm và ở nơi chỉ cách thành phố Hòa Bình vài chục cây số mà cho đến nay vẫn ít người tường tận. Mặt khác, mối tình Tuấn - Thư được xây dựng một cách kỳ công đến kỳ bí như vậy thì tôi cũng không dễ gì hình dung nó chỉ trong một sớm, một chiều. Thế là tôi bình tĩnh và kiên nhẫn chinh phục Anh Thư như là “Chinh phục đỉnh Olympia” bằng cách thường xuyên đến thăm và đàm đạo với họ.

Đúng tám giờ sáng mồng 8 – 3 (2008), tôi cùng nhà báo Phạm Huy Định và bạn viết Hồng Nhung bất ngờ có mặt tại gia đình Tuấn Thư. Hồng Nhung tốt nghiệp đại học Sư phạm nhưng bị tai biến mạch máu não. Đã một thời gian dài Nhung liệt giường. Do nghị lực tập luyện đến nay Nhung đã đi lại được mặc dù còn rất khó khăn. Hiện Nhung đang dạy học tại nhà.

“Âm mưu” của chúng tôi là trao cho Tuấn một bó hoa tươi và nhờ Tuấn thay mặt cánh đàn ông tặng hoa cho Thư nhân ngày mồng 8 - 3. Tới gần nhà Tuấn Thư, chúng tôi tắt máy và dắt xe…

Những "báu vật" này thường xuyên được mang ra phơi để bảo quản

Đến cửa ngõ, cả ba chúng tôi đứng chết lặng khi thấy một chiếc chiếu trải ở sân gạch. Trên chiếu là những sắp phong thư đang phơi dưới nắng. Trong nhà tiếng máy may đều đều xen tiếng trò chuyện của Tuấn – Thư. Thời cơ có một không hai, tôi rút máy ảnh chụp lia lịa đống “vàng ròng” ấy.

Sau thoáng bối rối, Thư bình tĩnh nói: Em đã không muốn cho các anh thấy những bức thư ấy. Chúng em ý định chỉ để riêng cho mình. Nhưng thế này có lẽ chúng em không thể giấu được nữa. Các anh cứ vào nhà chơi. Bình tĩnh đã.

Được lời như cởi tấm lòng. Tuy thế, chúng tôi lại càng dè dặt và tôn trọng quyền quyết định của Thư.

Thay mặt Phạm Huy Định, tôi chúc mừng ngày 8-3 Thư và nhờ Tuấn thay mặt cánh đàn ông tặng hoa cho Thư. Thư chưa nói gì thì Tuấn lên tiếng: Ngày mồng 8-3, em tặng hoa cho nhà em rồi. Đó là bông hoa em tự tay gấp. Các anh đến thì các anh tặng hoa cho nhà em chứ! Thú thực với các bạn, chúng tôi nghĩ ra cái cách nhờ Tuấn tặng hoa cho Thư để có cơ hội chụp ảnh thế mà lại không thành. Cuối cùng tôi đành nhận phần tặng hoa cho Thư.

Tuấn gấp hoa tặng vợ ngày 8-3

Rồi sau đó, những bí ẩn đầu tiên được hé mở qua những trang thư đầu tiên trong số 304 bức thư của họ:

Nếu Tuấn là con cả của một gia đình có 5 anh em thì Thư lại là con thứ 3 của gia đình có 4 anh em. Nếu bố của Thư là bộ đội tham gia kháng chiến chống Pháp thì bố của Tuấn là bộ đội tham gia kháng chiến chống Mỹ. Hai bà mẹ của Tuấn và Thư cùng là những người phụ nữ nông thôn tần tảo, một nắng hai sương cho chồng yên tâm một thời trận mạc.

Vùng đất Hành Thiện và gia đình có ảnh hưởng rất lớn đến tâm hồn, tính cách của người con gái tên Thư. Ngay từ những năm còn học phổ thông, Thư đã yêu thích sách báo, văn chương. Vốn sáng dạ, Thư chỉ theo học nghề may có 3 tháng là về mở cửa hiệu riêng. Vừa nhận may quần áo, Thư vừa tranh thủ những buổi đẹp trời đạp xe trên con đê ven làng. Từ cầu Lạc Quần đến cầu Đò Quan. Từ thành phố Nam Định qua Hải Hậu, Nghĩa Hưng… đến đâu Thư cũng mải mê thưởng ngoạn cảnh đẹp quê hương thanh bình và yêu dấu.

Thư luôn luôn tự hào về truyền thống cách mạng và văn hóa của quê hương cô. Rồi chính tình yêu quê hương đã nảy nở những cảm xúc để Thư cầm bút. Lúc đầu Thư viết những bài thơ ca ngượi tình yêu quê hương như là ghi lại những cảm xúc làm kỷ niệm cho mình. Dần dần Thư trở thành cộng tác viên của Đài Phát thanh – Truyền hình tỉnh Nam Định. Thế rồi khi Đài tiếng nói Việt Nam mở Chuyên mục “ Kết bạn”, Thư lập tức tham gia để rồi sớm gặp Tuấn trên những trang thư. Cứ thế, những cảnh đẹp của quê hương Nam Định được Thư thu vào tâm hồn mình rồi kể qua trang giấy đến với Tuấn.

Khi được biết Tuấn - Thư viết cho nhau 304 bức thư thì tôi vô cùng ngạc nhiên và đầy thắc mắc: Họ viết những gì mà “khủng khiếp” thế? Lời lẽ yêu đương ở đâu mà lắm thế? Cảm xúc thế nào mà tuôn trào đến thế? Rồi tôi liên tưởng đến kỷ niệm về mối tình đầu, rồi tình yêu cháy bỏng của mình. Thú thực, khi ấy tôi cũng chỉ có vài bức thư là không biết viết gì nữa. Nếu có phải viết thêm thì chắc là tôi cũng chán vì có thể nó sẽ luẩn quẩn bởi lặp đi lặp lại. Thế mà Tuấn – Thư thì…

Lá thư đầu Tuấn viết cho Thư ngày 29/6/1995 thì ngày 03/7/1995 Thư viết lá thư đầu tiên gửi Tuấn. Ngay trong lá thư đầu tiên này, Thư đã giới thiệu và giải thích cho Tuấn về cái tên Hành Thiện quê mình. Hành Thiện có nghĩa là chuyên “Làm việc thiện”. Chính Thư đã dành thời gian vào nhà thờ Phát Diệm cùng với các Sơ chăm sóc người khó khăn, trong đó có không ít người tật nguyền. Có lẽ vì thế mà đến lá thư thứ hai, khi biết hoàn cảnh của người bạn trai tên Tuấn bị bại liệt, Thư không những không e ngại mà lòng đầy cảm thông.

Những lá thư tiếp theo, Tuấn đã thể hiện tình cảm của mình trước sự gặp gỡ một người bạn tri âm. Tuấn đã viết về Thư: “ẩn chứa một điều gì thiêng liêng quá đỗi/ Mà có cái nhìn mang cả nỗi niềm riêng”. Đáp lại thư Tuấn, Thư lại viết: “ Gặp anh tìm nỗi buồn thơ ấu/ Chỉ thấy tiếng cười trong trẻo giữa hư không”. Và khi bài thơ “ Chiếc xe lăn” của Tuấn được giải cuộc thi Thơ dành cho người khuyết tật do tỉnh Hòa Bình phát động thì Thư đã chúc mừng Tuấn và mong mình được là “ chiếc xe lăn” để “ Chở nỗi buồn đi/ Chở niềm vui về” cho Tuấn.

(còn nữa)

Lê Va (Vietimes)

Bí mật nào khiến Người như vậy? Tình yêu!

2009-04-22T05:55:00.008-07:00

6 năm. 304 bức thư. Ngắn nhất là 5 trang. Dài nhất là 20 trang giấy “phơi đúp” viết tay của hai con người chưa hề biết mặt nhau lại cách nhau hàng trăm cây số. Người con trai ngoài 30 tuổi gần như bất động trên giường đánh vật với từng con chữ. Người con gái tuổi đôi mươi, xinh xắn, khỏe mạnh, nết na thức thâu đêm để viết. Thế rồi họ đi đến hôn nhân tính đến nay đã được 6 năm. Và giờ đây họ đang tiếp tục say sưa xây dựng một “tượng đài Tình Yêu” kỳ vĩ bên dòng Đà Giang thơ mộng.

Những bức thư đã xây lên một “tượng đài Tình Yêu” kỳ vĩ .

Trưởng thành trên giường bệnh

Sinh 1962, là con trai cả trong một gia đình có bốn anh em, Chu Phạm Minh Tuấn lớn lên khỏe mạnh như những đứa trẻ bình thường khác. Hơn nữa, em còn thông minh, ngoan ngoãn. Từ lớp một đến lớp năm, Tuấn luôn là học sinh giỏi đứng đầu lớp. Tuy còn nhỏ nhưng Tuấn đã biết ra đồng giúp mẹ làm cỏ, gặt lúa, vào rừng kiếm củi, lên nương trồng sắn. Không những thế, em còn biết chèo thuyền, giữ lái cho bố đánh cá trên sông Đà.

Nằm ở phía hạ lưu cách đập Thuỷ điện Hoà Bình vài cây số đường chim bay, xã Hợp Thịnh huyện Kỳ Sơn (Hòa Bình) – một vùng đất thanh bình và thơ mộng. Ở đó, sông Đà trong xanh sớm chiều in bóng núi, những cánh đồng màu mỡ trải rộng từ chân đồi ra bờ sông, những đồi cát mịn màng đẹp như mơ được nhuộm đỏ vào mùa hoa gạo… Một đứa trẻ đẹp trai, thông minh, hiếu động, sinh ra và lớn lên ở một vùng quê như thế hẳn sẽ hứa hẹn bao điều.

Nhưng rồi số phận thật phũ phàng. Đang học lớp 5 (1974), một căn bệnh quái ác kéo đến hành hạ Tuấn. Lúc đầu, các khớp chân em sưng tấy. Gia đình đưa Tuấn đi khám, bác sĩ kết luận em bị viêm đa khớp. Hết bệnh viện huyện đến bệnh viện tỉnh. Hết Tây y đến Đông y rồi Đông – Tây y kết hợp. Cũng có giai đoạn bệnh tình thuyên giảm, Tuấn như con chim sổ lồng bay đến trường học tiếp lớp 6 trong niềm vui mừng khôn tả của gia đình, bạn bè và các thầy cô giáo.

Buồn thay, chẳng được bao lâu, con bệnh quay lại hành hạ cậu học sinh hiếu học. Không chịu xa trường, xa bạn, xa thầy cô, Tuấn nhờ bạn cùng lớp cõng đến trường để tiếp tục là học sinh giỏi đứng nhất lớp và tích cực giúp đỡ bạn trong học tập. Vừa thuốc thang vừa tập luyện, song sự quyết tâm của Tuấn cũng không thể kéo dài. Hết học kỳ I lớp 6, Tuấn lại phải xa trường, xa lớp lần thứ hai và không ngờ từ đây em vĩnh viễn phải từ giã mái trường thân yêu – nơi mình từng gắn bó và nuôi bao ước vọng. Đã bị bệnh tật hành hạ thể xác, nay nỗi đau không được tiếp tục đi học càng dày vò tâm hồn Tuấn khiến em suy sụp.

Thời gian đầu, hai tay hai nạng Tuấn còn nhúc nhắc vận động và giúp bố mẹ một số việc như bóc sắn, tẽ ngô. Và bằng với sự khéo léo, Tuấn còn chẻ nan đan những chiếc rổ, rá xinh xắn đủ dùng trong gia đình. Nhưng càng cố gắng bao nhiêu, càng hy vọng bao nhiêu, Tuấn càng thất vọng bấy nhiêu khi hai chân em cứng đờ và bắt đầu teo tóp. Từ hai chân, bệnh leo lên cột sống làm cho Tuấn cử động rất khó khăn.

“Có thể chữa được bệnh nhưng không chữa được mệnh”. Đó là câu nói nén tiếng thở dài của bà con đến thăm như là để động viên và cũng thông cảm sự cam chịu, sự bất lực của gia đình và bản thân Tuấn mà anh còn nhớ như in cho tới bây giờ. Tuy vậy, ai mách bảo ở đâu có thầy hay, gia đình Tuấn lại tìm đến với hy vọng “còn nước còn tát”. Nhưng rồi tất cả đều bó tay. Từ cột sống, bệnh lan ra cánh tay trái, Tuấn không thể dùng hai tay nhờ vào hai nạng mà đu thân mình lên nữa. Thậm chí, bò bằng hai tay Tuấn cũng không đủ sức. Nỗi lo sợ âm thầm thành người bại liệt toàn thân nay thành sự thật. Kể từ tháng 6/1983, Tuấn gần như bất động trên giường.

Dù thiệt thòi do bệnh tật nhưng Tuấn không thiệt thòi về tuổi. Nghĩa là Tuấn vẫn sống. Nhưng Tuấn phải từ giã tuổi thiếu niên để đón tuổi trưởng thành trên giường bệnh và cứ thế cho đến ngày nay.

Thương con, ông bà Tấn mua cho Tuấn một chiếc rađiô nhỏ cho có bầu bạn. Tuấn rất chăm chú nghe đài. Mà thực ra không nghe đài thì cũng chẳng biết làm gì. Vốn thông minh, nhớ giỏi, Tuấn thuộc giờ giấc các chương trình phát thanh. Không những thế Tuấn còn tham gia vào Chương trình góp ý của bạn nghe đài. Năm 1993, Tuấn được bầu chọn là một trong 10 thính giả xuất sắc nhất của Đài Tiếng nói Việt Nam và được tặng thưởng một chiếc rađiô. Đây là một phần thưởng tinh thần quý giá, là tiếp thêm nghị lực cho chàng trai “chịu bại liệt về thể xác nhưng quyết không chịu bại liệt về tâm hồn”.

Chu Phạm Minh Tuấn “chịu bại liệt về thể xác
nhưng quyết không chịu bại liệt về tâm hồn”.

Những “lá bùa” tình yêu nồng cháy

Năm 1995, khi đã vào tuổi 33, Tuấn tham gia mục “Kết bạn” của Chương trình Thời sự và Âm nhạc - Đài Tiếng nói Việt Nam. Thông qua các tên người và địa chỉ mà Đài giới thiệu, Tuấn viết thư giao lưu với bạn bè. Đó là Kiều Oanh ở Mỹ Lộc, Lệ Ngân ở Xuân Thủy, Anh Thư ở Xuân Trường, Minh Huế ở Thái Bình. Với tình cảm chân thành, văn phong trong sáng, nét chữ cứng cỏi mà hào hoa, Tuấn đã cùng những người bạn tâm giao tâm sự suốt mấy năm trời.

Thế rồi với những lý do khác nhau mà chủ yếu là lý do xây dựng gia đình nên những người bạn lần lượt viết thư xin nghỉ giao lưu trong sự nuối tiếc của Tuấn. Không biết có phải vì lý do cá nhân hay ông Trời sắp đặt mà đã để lại duy nhất một người con gái sinh 1975 tên là Đặng Anh Thư quê ở Hành Thiện, Xuân Trường, Nam Định tiếp tục thư từ với anh. Từ những đồng cảm nội tâm, chung nhau nhiều sở thích… hai người nhanh chóng hiểu nhau và giao lưu thư từ không ngừng nghỉ.

Nếu như Anh Thư sau một ngày làm việc vất vả lại cặm cụi đêm khuya thanh vắng ngồi viết thư cho Tuấn thì ngược lại, Tuấn nằm ngửa trên giường, co bên chân phải đã teo tóp của mình lên, kê tấm bìa vào đó rồi dùng tay phải vừa viết vừa giữ giấy cho khỏi trôi, khỏi lệch. Trong tư thế ấy, bình thường thì dù cố gắng đến mấy, anh cũng chỉ viết được vài dòng là phải nghỉ. Chính Tuấn đã nói về việc viết của mình bằng thơ: “Nằm ngửa, đầu gối hơi cao/ Đùi kê bìa cứng kẹp giấy vào/ Tay phải vừa viết vừa ghìm giữ/ Được mươi dòng lại nghỉ giải lao”. Thế mà khi viết gửi cho Thư, Tuấn đã viết liên tục 20 – 30 dòng trong sự hưng phấn đến tột độ.

Bạn đọc có thể nóng ruột muốn biết bao giờ và lá thư thứ mấy thì Thư mới biết người bạn trai tên Tuấn của mình bị bại liệt? Xin thưa là chỉ ngay lá thư thứ hai Thư đã biết hoàn cảnh của Tuấn. Lá thư thứ nhất Tuấn gửi làm quen với Thư đề ngày 29/6/1995. Sau những ý tứ gợi mở, giản dị là mấy vần thơ: “Tâm hồn ta chiều nay thanh thản/ Nét bút gầy tìm đến với nhau/ Ghi gì đây hỡi bạn chưa quen/ Xin gửi tặng vần thơ kết bạn.”

Nhận được lá thư đầu tiên của Tuấn, không để anh phải đợi lâu, đêm đó, Thư đã thức đến 3 giờ sáng để viết thư cho anh. Và cứ thế, thư đi, thư đến. Và cứ thế, hết tháng lại năm, mối tình Tuấn – Thư ngày càng nồng cháy. Cho đến một ngày, Thư chủ động đặt vấn đề hôn nhân với Tuấn thì không những gia đình Tuấn mà ngay đến cả Tuấn cũng bàng hoàng, có lúc như muốn trốn chạy.

Sinh ra ở làng Hành Thiện - một địa danh được xếp vào hàng “địa linh nhân kiệt”, trong một gia đình nền nếp, bố giỏi chữ nho, một cô gái hiểu biết, mạnh khỏe, nết na chưa một lần yêu mà ngay từ năm 21 tuổi, qua thư từ đã đem lòng yêu một chàng trai chưa hề gặp mặt, hơn mình 13 tuổi lại bị bại liệt toàn thân… Trước sự thật ấy, không ít người cho là nhất định cô gái ấy có vấn đề không bình thường. Còn tôi, khi đã mục sở thị hạnh phúc của hai con người ấy sau 6 năm hôn nhân thì khẳng định người con gái ấy hoàn toàn bình thường như trăm ngàn những người con gái khác mà tôi đã gặp. Chỉ có điều, người con gái bình thường Anh Thư ấy đã làm nên một chuyện cổ tích giữa đời thường. Để từ đó góp phần làm cho tình yêu càng thêm kỳ bí.

Tôi và có lẽ tất cả chúng ta sẽ chẳng bao giờ giải thích được điều bí ẩn của tình yêu. Nhưng tôi sẽ cố gắng tìm cho tôi và mang đến cho các bạn thêm những bí mật mối tình Tuấn – Thư mà tôi cho là một tượng đài kỳ vĩ. Tôi sẽ cố gắng khám phá cái kho tài sản vô giá của họ. Đó là 304 bức thư tình với tổng cộng hàng ngàn trang viết tay, vượt qua chặng đường hàng trăm ngàn cây số trong khoảng thời gian trên hai ngàn ngày.

304 bức thư ấy không những được sắp xếp theo trình tự thời gian mà còn được xếp cạnh nhau theo thứ tự: Thư đi – thư đến. Tất cả đang được bảo quản vô cùng cẩn thận trong một chiếc hòm sắt 70 x 40 x 40 (cm) mà tôi đang lờ mờ nghĩ: Đó chính là những “lá bùa” của tình yêu!

(Còn nữa)

Lê Va (Vietimes)

“Săn hụt” ở làng hoa hậu

2009-04-22T05:55:00.006-07:00

Nhận thông tin: Hành Thiện (Xuân Hồng, Xuân Trường, Nam Định) là “làng sản xuất” ra 2 hoa hậu, 1 á hậu, chúng tôi “bay” ngay xuống vùng quê này khi dư âm cuộc thi HHTG người Việt vẫn còn đang... nóng hôi hổi.

Trong đêm chung kết cuộc thi Hoa hậu Thế giới người Việt 2007, rất nhiều tràng vỗ tay đã vang lên khi thí sinh mang số báo danh 49 Đặng Minh Thu “hiên ngang” tuyên bố rằng, món ăn Việt Nam được cả thế giới biết đến là phở có xuất xứ từ quê hương Nam Định của cô. Và cô còn tiết lộ mình quê ở làng Hành Thiện, quê hương của 2 Hoa hậu Việt Nam Nguyễn Diệu Hoa (1990) và Nguyễn Thu Thủy (1994).

Đặng Minh Thu - Á hậu 2 HHTG người Việt 2007.

Không phải “miền gái đẹp”?

Vượt qua thành phố Nam Định khoảng 30 km, chúng tôi có mặt ở làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường vào một buổi sáng trời mưa tầm tã. Trời mưa to nên đường làng vắng lặng, thoảng có người qua lại thì trùm kín áo mưa, nên đi mãi mà chúng tôi vẫn chưa có cơ may được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của các cô gái làng như trong tưởng tượng.

Thấy chúng tôi hỏi thăm về những mỹ nhân Hành Thiện đã từng đăng quang ngôi Hoa hậu, Á hậu của các cuộc thi người đẹp Việt Nam, ông phó Chủ tịch xã Xuân Hồng ngớ người ra: “Thế à! Giờ anh nói tôi mới biết đấy. Chúng tôi có biết thông tin gì về những cuộc thi này đâu. Chắc các cô ấy chỉ là gốc gác ở Hành Thiện thôi chứ không phải người làng đang sinh sống. Người làng hiện tại mà có người đoạt giải lớn như thế, lại chiếu trên truyền hình thì chúng tôi biết ngay”.

Hoa hậu Nguyễn Diệu Hoa cùng chồng và các con.

Quay sang anh Phan Hùng Cường, cán bộ chuyên trách văn hóa xã, chúng tôi cố vớt vát hy vọng tìm được một chút thông tin về vấn đề đang tìm hiểu, nhưng anh Cường cũng lắc đầu thành thật: “Quả thực là chúng tôi không biết gì thông tin về những người đẹp này cả. Chắc chỉ có đời cụ, đời ông, hoặc cùng lắm đời bố của họ là sinh ra ở Hành Thiện thôi. Còn họ hoặc sinh ra ở nơi khác, hoặc rời làng từ khi còn rất nhỏ. Còn nói về lịch sử thì Hành Thiện không nổi danh là “miền gái đẹp” như một số địa danh khác. Con gái Hành Thiện chưa thấy có ai đẹp nổi trội hẳn đến mức phải làm dư luận xôn xao”.

Những người đẹp dòng họ Đặng Xuân

Liên hệ qua điện thoại với anh Nguyễn Quốc Phong, Phó Tổng biên tập báo Thanh Niên, thành viên Ban giám khảo cuộc thi Hoa hậu Thế giới người Việt 2007, cũng là một người con của làng Hành Thiện, anh cho biết: “Hoa hậu Việt Nam 1994 Nguyễn Thu Thủy có bố là GS.TS Nguyễn Văn Lợi - Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học - thuộc dòng họ Nguyễn ở làng Hành Thiện. Hiện tại ông bà nội của Thu Thủy vẫn đang sinh sống ở quê. Hoa hậu Việt Nam 1990 Nguyễn Diệu Hoa thì có mẹ là người gốc làng Hành Thiện. Ông ngoại cô là GS y khoa Đặng Vũ Hỷ, cậu ruột là GS.VS Đặng Vũ Minh nổi tiếng về tinh thần hiếu học và đỗ đạt cao. Còn Á hậu 2 Đặng Minh Thu vừa đăng quang đêm 2/9 vừa qua thì thuộc dòng họ Đặng Xuân ở Hành Thiện, nhưng đã rời làng xuất cảnh sang Nga từ khi 3 tuổi”.

Nguyễn Thu Thủy đăng quang Hoa hậu 1994.

Nhờ sự dẫn đường và giới thiệu của anh Phan Hùng Cường, chúng tôi tìm đến những người dòng họ Đặng Xuân hiện còn đang sinh sống tại làng. Anh Đặng Xuân Tiến, người duy nhất của họ Đặng Xuân ở lại làng trông coi nhà thờ cụ Đặng Xuân Bảng - ông nội Cố Tổng bí thư Trường Chinh - vui vẻ trao đổi với chúng tôi: “Tôi cũng có theo dõi Cuộc thi hoa hậu thế giới người Việt 2007 ở trên truyền hình. Khi xem phần dự thi của thí sinh Đặng Minh Thu, thấy giới thiệu quê ở Nam Định, tôi đã ngờ ngợ cô gái này thuộc dòng họ Đặng ở Hành Thiện. Thế nhưng vì thiếu thông tin nên khi tra gia phả tôi không thể tìm ra cô ấy thuộc chi nào, nhánh nào. Tôi ngờ cô ấy là cháu của bà bác ruột đằng bố tôi”.

Vậy là chuyến đi để khám phá “miền gái đẹp” đã trở thành “chuyến săn hụt”.

Nguyễn Thắng

Nguồn Báo Gia đình và Xã hội

Bên ngoài, Á hậu 2 Đặng Minh Thu trông trẻ và xinh xắn hơn những lúc được trang điểm kỹ. Thu hồn nhiên từ giọng nói và trẻ trung trong cách trả lời. Thu đến cùng bố, nhưng khi được mời giới thiệu phụ huynh, cô bé thật thà: “Em đến đây cùng bố nhưng bố em ngại quá nên không chịu lên đây”. Á hậu 2 cho biết, ban đầu cô rất ngại, không định dự thi vì trước đó đã tham gia cuộc thi Hoa hậu Biển, nhưng do được bố mẹ nhiệt tình động viên nên Thu đã quyết định thử sức lần nữa. Và với Thu, điều lớn nhất cô đạt được là sự giao lưu, là những kỷ niệm đẹp với những người bạn.

Theo Giadinh.Net.Vn

Một làng...72 tân sinh viên

2009-04-20T10:39:00.009-07:00

(SVVN) Năm nay, Hành Thiện có 75 học sinh dự thi và... 72 bạn đỗ đại học, cao đẳng (47 bạn đỗ đại học, 25 bạn đỗ cao đẳng). Đây là một kỷ lục riêng của làng và cũng có thể là kỉ lục của cả nước ở thời điểm này.

Nghèo tiền bạc, không nghèo chữ

Gia đình ông Phạm Ngọc Toán (xóm 7 làng Hành Thiện) là một hộ nông dân nghèo điển hình của làng Hành Thiện. Căn nhà trống huếch trống hoác, chẳng có một đồ vật nào đáng giá, ấy vậy, nhưng "gia tài" của vợ chồng ông lại khiến cả làng phải ngưỡng mộ.

Người dẫn đường cho chúng tôi, ông Nguyễn Đăng Hùng, Chủ tịch Hội khuyến học Hành Thiện: "Vợ chồng nhà ấy giỏi lắm, chỉ có làm ruộng thôi mà nuôi 3 đứa con học đại học. Giờ này sang không biết có ai ở nhà không, hai vợ chồng làm việc quần quật cả ngày từ sáng đến tối, không hở tay lúc nào".

Ruộng ít, cuộc sống của vợ chồng ông Toán phải trông cậy cả vào nghề phụ nấu rượu và vài con lợn nuôi thêm. "Hoàn cảnh gia đình như thế, có năm tôi không dám mong cho các em nó đỗ, ấy thế mà cứ đỗ. Mọi người động viên nhau cố gắng vì nhà mình như thế là giàu chữ đấy, mấy năm nữa giàu cả tiền" - ông cười.

Bác Phạm Ngọc Toàn nấu rượu và nuôi lợn - nuôi 3 con học Đại học

Chỉ tay vào tấm ảnh gia đình treo trên tường, ông Toán rạng rỡ khoe: "Đây là ba anh em nó. Cậu cả là Phạm Duy Trọng, học ĐH Nông nghiệp, sắp ra trường; cô hai là Phạm Thị Phương, đang học ĐH Thương mại năm thứ 4; thằng út là Phạm Ngọc Lâm, học ĐH Giao thông - Vận tải năm thứ 2. Chúng nó cứ tự bảo ban nhau mà học thôi".

Mỗi tháng nhận được 2 triệu đồng chắt chiu từ bố mẹ, ba anh em chi tiêu dè sẻn, thuê chung một nhà trọ, hằng tháng ra bến xe nhận gạo bố mẹ gửi lên. Đi lại khó khăn thì khắc phục bằng cách mua vé xe buýt tháng, đi mấy tuyến mới đến được trường. Không có phương tiện nên cũng không thể làm thêm được gì, cậu anh cả thỉnh thoảng lại được bác chủ nhà cho đi theo làm phụ hồ, đánh vôi. "Nhà có 8 phòng trọ nhưng ông chủ lại quý anh em nó nhất, về quê thăm chơi hai lần rồi...".

Ngày trước, tự hào về truyền thống "Đông - Cổ Am, Nam - Hành Thiện" (làng Cổ Am thuộc tỉnh Hải Dương xứ Đông xưa cùng với làng Hành Thiện của Nam Định có nhiều người học hành đỗ đạt cao), người làng thường nhắc nhau và kể cho khách đến chơi về những giai thoại như cụ Nguyễn Trọng Trù - lúc cày, bừa, giã gạo đều mang theo sách, đỗ cử nhân 25 tuổi; cụ Đặng Huyền đỗ tú tài năm 11 tuổi, cụ Nguyễn Như Bổng đỗ năm 60 tuổi...

Nay đến làng, mọi người lại khoe: nhà Phạm Ngọc Toán, chỉ ở nhà nấu rượu làm ruộng thôi mà nuôi ba con học đại học; nhà Chủ tịch xã Nguyễn Vũ Thịnh, vợ làm đồng nát mà nuôi ba con học đại học; ... Ngôi làng bé nhỏ chỉ với 6.000 dân này luôn đem đến cho người ta những điều ngạc nhiên.

Sức mạnh truyền thống

Ông Nguyễn Đăng Hùng cẩn thận lật giở từng trang giấy đã ố màu, ghi lại truyền thống của ngôi làng địa linh nhân kiệt - nơi sinh ra không biết bao nhiêu nhân tài cho đất nước. Cả một tập tài liệu được giữ gìn cẩn thận với chi tiết từng cái tên, từng câu chuyện, từ thời Nho học với người "khai hoa" đầu tiên cho làng - cụ Nguyễn Thiện Sỹ (sinh năm 1501, đỗ cử nhân năm 1522) cho đến danh sách những học sinh trúng tuyển kỳ tuyển sinh 2008 - năm làng có tỉ lệ đỗ cao nhất từ trước đến nay.

Người thầy giáo - Hiệu trưởng trường chuyên của huyện năm nào giờ đã có thâm niên hơn 10 năm làm công tác khuyến học của làng. ông Hùng kể: "Ngay từ năm 1994, trước hai năm ra đời Hội khuyến học của Trung ương, chúng tôi đã có Hội khuyến học của làng Hành Thiện. Năm vừa rồi, Hội đã chi 8.292.000 đồng làm phần thưởng và quà cho các cháu học sinh giỏi, học sinh nghèo vượt khó, học sinh đỗ đại học, cao đẳng.

Quà động viên thì giá trị nhỏ thôi nhưng tổ chức trang trọng. Mỗi dịp có khen thưởng học sinh giỏi hay học sinh đỗ đại học làng lại như ngày hội vậy. Tôi đọc trên loa tên từng cháu một, con ông bà nào, ở xóm nào. Dân làng nghe tên con phấn khởi lắm. Nhà nào chưa được thì lại phấn đấu để được. Chúng tôi cứ tích cực kiên trì như vậy".

Học sinh cấp 3 tan trường

Dân Hành Thiện tự hào về truyền thống hiếu học và đỗ đạt cũng có nghĩa là tự hào về cái tên có từ thời Lê Trung Hưng thứ nhất - năm 1454 của làng mình (Hành Thiện là ngôi làng cổ thuộc hành lang phủ Thiên Trường).

"Cái đặc biệt nhất của làng là quan niệm của các cụ về chuyện học. Học không chỉ để làm ra tiền tài, của cải cho xã hội và bản thân mà còn để trở thành những con người có hiểu biết sâu rộng hơn về đạo lý làm người, gần với thánh hiền nhiều hơn. Học để có tri thức, sống hợp với luân thường đạo lý, với xã hội và với thời thế. Đồng thời học trở thành cái "nghề" của làng, ngoài hai nghề chính là nông nghiệp và dệt.

Những buổi sớm mai lẫn trong tiếng sáo diều vi vu, tiếng đập vải của các bà các chị là tiếng đọc bài ê a của các trò nhỏ. Cả làng cùng học. Hành Thiện có nghĩa là làm điều lương thiện, ông Hùng giải thích.

"Luyện thi" kiểu Hành Thiện

Lý giải về tỉ lệ đỗ đại học cao hiếm thấy của làng Hành Thiện, thầy Hoàng Trọng Sâm, Hiệu trưởng Trường THPT Xuân Trường - ngôi trường có rất đông con em Hành Thiện theo học, "bật mí": "Truyền thống có vai trò đặc biệt quan trọng nhưng chúng tôi cũng rất quan tâm đến vấn đề định hướng nghề nghiệp và tổ chức ôn tập cho học sinh. Trong quá trình dạy và học, bản thân lãnh đạo chúng tôi phải nắm được tình hình học sinh qua các đợt thi và định hướng cho các em. Thí dụ, thi khối A phải 21 điểm trở lên và nên chọn những trường nào...

Bên cạnh đó, chúng tôi phải thường xuyên cập nhật thông tin về điểm chuẩn của các trường hằng năm, dự báo cho học sinh và trước kỳ thi bao giờ cũng có tư vấn kỹ càng cho các em. Trong việc dạy học cũng phải linh hoạt. Cách thức thay đổi thì nội dung và phương pháp cũng phải thay đổi theo ngay. Thi tự luận thì ôn theo kiểu tự luận, tức là giải đề dài, khó; thi trắc nghiệm thì học hết sức cơ bản và chắc, giải những đề ngắn, một bài tập có thể chia thành 6, 7 bài nhỏ khác nhau. Có phương pháp để theo đúng thời cuộc, trong cách dạy của thầy và cách học của trò".

Niềm tự hào của ông Sâm chính là đội ngũ giáo viên ở trường. "Quan trọng nhất ở giáo viên là phải có kinh nghiệm. Trường tôi có 3 "bộ" giáo viên "ngon lành". Thông thường, Toán, Lý, Hóa được môn này sẽ "hỏng" môn kia, nhưng chúng tôi được cả ba vì cực kỳ chú trọng việc đào tạo nguồn kế cận trong chuyên môn.

Người ta chỉ hay nói đến kế cận trong lãnh đạo, nhưng ông Sâm lại có quan điểm cho rằng, kế cận trong chuyên môn mới cực kỳ quan trọng: "Hiện tại đội ngũ giáo viên trẻ, là học sinh cũ của trường rất đông và có kiến thức tốt. Chúng tôi giao chỉ tiêu cho tổ chuyên môn mỗi năm phải kèm một người, sao cho luôn có nhiều người dạy giỏi. Phải xem nếu thầy/cô này nghỉ thì ai có khả năng thay ngay được"...

Kiều Hải - Quỳnh Phương

Làng Hành Thiện là một địa danh nổi tiếng về số người học hành giỏi giang, thi cử đỗ đạt: 88 giáo sư, tiến sĩ, phó tiến sĩ và trên 600 người có bằng cử nhân (thống kê chưa đầy đủ). Trong khi đó, dân số của làng chỉ khoảng trên 6.000 người. Những năm gần đây, năm nào con em của làng cũng thi đỗ vào đại học, cao đẳng với tỉ lệ cao nhất nhì của cả nước.

Theo Sinh viên Việt Nam